Ashtavakra Gita Chapter 18


aṣṭāvakra uvācha ॥
yasya bōdhōdayē tāvatsvapnavad bhavati bhramaḥ ।
tasmai sukhaikarūpāya namaḥ śāntāya tējasē ॥ 18-1॥

arjayitvākhilān arthān bhōgānāpnōti puṣkalān ।
na hi sarvaparityāgamantarēṇa sukhī bhavēt ॥ 18-2॥

kartavyaduḥkhamārtaṇḍajvālādagdhāntarātmanaḥ ।
kutaḥ praśamapīyūṣadhārāsāramṛtē sukham ॥ 18-3॥

bhavō’yaṃ bhāvanāmātrō na kiñchit paramārthataḥ ।
nāstyabhāvaḥ svabhāvānāṃ bhāvābhāvavibhāvinām ॥ 18-4॥

na dūraṃ na cha saṅkōchāllabdhamēvātmanaḥ padam ।
nirvikalpaṃ nirāyāsaṃ nirvikāraṃ nirañjanam ॥ 18-5॥

vyāmōhamātraviratau svarūpādānamātrataḥ ।
vītaśōkā virājantē nirāvaraṇadṛṣṭayaḥ ॥ 18-6॥

samastaṃ kalpanāmātramātmā muktaḥ sanātanaḥ ।
iti vijñāya dhīrō hi kimabhyasyati bālavat ॥ 18-7॥

ātmā brahmēti niśchitya bhāvābhāvau cha kalpitau ।
niṣkāmaḥ kiṃ vijānāti kiṃ brūtē cha karōti kim ॥ 18-8॥

ayaṃ sō’hamayaṃ nāhamiti kṣīṇā vikalpanā ।
sarvamātmēti niśchitya tūṣṇīmbhūtasya yōginaḥ ॥ 18-9॥

na vikṣēpō na chaikāgryaṃ nātibōdhō na mūḍhatā ।
na sukhaṃ na cha vā duḥkhamupaśāntasya yōginaḥ ॥ 18-10॥

svārājyē bhaikṣavṛttau cha lābhālābhē janē vanē ।
nirvikalpasvabhāvasya na viśēṣō’sti yōginaḥ ॥ 18-11॥

kva dharmaḥ kva cha vā kāmaḥ kva chārthaḥ kva vivēkitā ।
idaṃ kṛtamidaṃ nēti dvandvairmuktasya yōginaḥ ॥ 18-12॥

kṛtyaṃ kimapi naivāsti na kāpi hṛdi rañjanā ।
yathā jīvanamēvēha jīvanmuktasya yōginaḥ ॥ 18-13॥

kva mōhaḥ kva cha vā viśvaṃ kva tad dhyānaṃ kva muktatā ।
sarvasaṅkalpasīmāyāṃ viśrāntasya mahātmanaḥ ॥ 18-14॥

yēna viśvamidaṃ dṛṣṭaṃ sa nāstīti karōtu vai ।
nirvāsanaḥ kiṃ kurutē paśyannapi na paśyati ॥ 18-15॥

yēna dṛṣṭaṃ paraṃ brahma sō’haṃ brahmēti chintayēt ।
kiṃ chintayati niśchintō dvitīyaṃ yō na paśyati ॥ 18-16॥

dṛṣṭō yēnātmavikṣēpō nirōdhaṃ kurutē tvasau ।
udārastu na vikṣiptaḥ sādhyābhāvātkarōti kim ॥ 18-17॥

dhīrō lōkaviparyastō vartamānō’pi lōkavat ।
na samādhiṃ na vikṣēpaṃ na lōpaṃ svasya paśyati ॥ 18-18॥

bhāvābhāvavihīnō yastṛptō nirvāsanō budhaḥ ।
naiva kiñchitkṛtaṃ tēna lōkadṛṣṭyā vikurvatā ॥ 18-19॥

pravṛttau vā nivṛttau vā naiva dhīrasya durgrahaḥ ।
yadā yatkartumāyāti tatkṛtvā tiṣṭhataḥ sukham ॥ 18-20॥

nirvāsanō nirālambaḥ svachChandō muktabandhanaḥ ।
kṣiptaḥ saṃskāravātēna chēṣṭatē śuṣkaparṇavat ॥ 18-21॥

asaṃsārasya tu kvāpi na harṣō na viṣādatā ।
sa śītalamanā nityaṃ vidēha iva rājatē ॥ 18-22॥

kutrāpi na jihāsāsti nāśō vāpi na kutrachit ।
ātmārāmasya dhīrasya śītalāchChatarātmanaḥ ॥ 18-23॥

prakṛtyā śūnyachittasya kurvatō’sya yadṛchChayā ।
prākṛtasyēva dhīrasya na mānō nāvamānatā ॥ 18-24॥

kṛtaṃ dēhēna karmēdaṃ na mayā śuddharūpiṇā ।
iti chintānurōdhī yaḥ kurvannapi karōti na ॥ 18-25॥

atadvādīva kurutē na bhavēdapi bāliśaḥ ।
jīvanmuktaḥ sukhī śrīmān saṃsarannapi śōbhatē ॥ 18-26॥

nānāvichārasuśrāntō dhīrō viśrāntimāgataḥ ।
na kalpatē na jānāti na śṛṇōti na paśyati ॥ 18-27॥

asamādhēravikṣēpān na mumukṣurna chētaraḥ ।
niśchitya kalpitaṃ paśyan brahmaivāstē mahāśayaḥ ॥ 18-28॥

yasyāntaḥ syādahaṅkārō na karōti karōti saḥ ।
nirahaṅkāradhīrēṇa na kiñchidakṛtaṃ kṛtam ॥ 18-29॥

nōdvignaṃ na cha santuṣṭamakartṛ spandavarjitam ।
nirāśaṃ gatasandēhaṃ chittaṃ muktasya rājatē ॥ 18-30॥

nirdhyātuṃ chēṣṭituṃ vāpi yachchittaṃ na pravartatē ।
nirnimittamidaṃ kintu nirdhyāyati vichēṣṭatē ॥ 18-31॥

tattvaṃ yathārthamākarṇya mandaḥ prāpnōti mūḍhatām ।
athavā yāti saṅkōchamamūḍhaḥ kō’pi mūḍhavat ॥ 18-32॥

ēkāgratā nirōdhō vā mūḍhairabhyasyatē bhṛśam ।
dhīrāḥ kṛtyaṃ na paśyanti suptavatsvapadē sthitāḥ ॥ 18-33॥

aprayatnāt prayatnād vā mūḍhō nāpnōti nirvṛtim ।
tattvaniśchayamātrēṇa prājñō bhavati nirvṛtaḥ ॥ 18-34॥

śuddhaṃ buddhaṃ priyaṃ pūrṇaṃ niṣprapañchaṃ nirāmayam ।
ātmānaṃ taṃ na jānanti tatrābhyāsaparā janāḥ ॥ 18-35॥

nāpnōti karmaṇā mōkṣaṃ vimūḍhō’bhyāsarūpiṇā ।
dhanyō vijñānamātrēṇa muktastiṣṭhatyavikriyaḥ ॥ 18-36॥

mūḍhō nāpnōti tad brahma yatō bhavitumichChati ।
anichChannapi dhīrō hi parabrahmasvarūpabhāk ॥ 18-37॥

nirādhārā grahavyagrā mūḍhāḥ saṃsārapōṣakāḥ ।
ētasyānarthamūlasya mūlachChēdaḥ kṛtō budhaiḥ ॥ 18-38॥

na śāntiṃ labhatē mūḍhō yataḥ śamitumichChati ।
dhīrastattvaṃ viniśchitya sarvadā śāntamānasaḥ ॥ 18-39॥

kvātmanō darśanaṃ tasya yad dṛṣṭamavalambatē ।
dhīrāstaṃ taṃ na paśyanti paśyantyātmānamavyayam ॥ 18-40॥

kva nirōdhō vimūḍhasya yō nirbandhaṃ karōti vai ।
svārāmasyaiva dhīrasya sarvadāsāvakṛtrimaḥ ॥ 18-41॥

bhāvasya bhāvakaḥ kaśchin na kiñchid bhāvakōparaḥ ।
ubhayābhāvakaḥ kaśchid ēvamēva nirākulaḥ ॥ 18-42॥

śuddhamadvayamātmānaṃ bhāvayanti kubuddhayaḥ ।
na tu jānanti sammōhādyāvajjīvamanirvṛtāḥ ॥ 18-43॥

mumukṣōrbuddhirālambamantarēṇa na vidyatē ।
nirālambaiva niṣkāmā buddhirmuktasya sarvadā ॥ 18-44॥

viṣayadvīpinō vīkṣya chakitāḥ śaraṇārthinaḥ ।
viśanti jhaṭiti krōḍaṃ nirōdhaikāgrasiddhayē ॥ 18-45॥

nirvāsanaṃ hariṃ dṛṣṭvā tūṣṇīṃ viṣayadantinaḥ ।
palāyantē na śaktāstē sēvantē kṛtachāṭavaḥ ॥ 18-46॥

na muktikārikāṃ dhattē niḥśaṅkō yuktamānasaḥ ।
paśyan śṛṇvan spṛśan jighrannaśnannāstē yathāsukham ॥ 18-47॥

vastuśravaṇamātrēṇa śuddhabuddhirnirākulaḥ ।
naivāchāramanāchāramaudāsyaṃ vā prapaśyati ॥ 18-48॥

yadā yatkartumāyāti tadā tatkurutē ṛjuḥ ।
śubhaṃ vāpyaśubhaṃ vāpi tasya chēṣṭā hi bālavat ॥ 18-49॥

svātantryātsukhamāpnōti svātantryāllabhatē param ।
svātantryānnirvṛtiṃ gachChētsvātantryāt paramaṃ padam ॥ 18-50॥

akartṛtvamabhōktṛtvaṃ svātmanō manyatē yadā ।
tadā kṣīṇā bhavantyēva samastāśchittavṛttayaḥ ॥ 18-51॥

uchChṛṅkhalāpyakṛtikā sthitirdhīrasya rājatē ।
na tu saspṛhachittasya śāntirmūḍhasya kṛtrimā ॥ 18-52॥

vilasanti mahābhōgairviśanti girigahvarān ।
nirastakalpanā dhīrā abaddhā muktabuddhayaḥ ॥ 18-53॥

śrōtriyaṃ dēvatāṃ tīrthamaṅganāṃ bhūpatiṃ priyam ।
dṛṣṭvā sampūjya dhīrasya na kāpi hṛdi vāsanā ॥ 18-54॥

bhṛtyaiḥ putraiḥ kalatraiścha dauhitraiśchāpi gōtrajaiḥ ।
vihasya dhikkṛtō yōgī na yāti vikṛtiṃ manāk ॥ 18-55॥

santuṣṭō’pi na santuṣṭaḥ khinnō’pi na cha khidyatē ।
tasyāścharyadaśāṃ tāṃ tāṃ tādṛśā ēva jānatē ॥ 18-56॥

kartavyataiva saṃsārō na tāṃ paśyanti sūrayaḥ ।
śūnyākārā nirākārā nirvikārā nirāmayāḥ ॥ 18-57॥

akurvannapi saṅkṣōbhād vyagraḥ sarvatra mūḍhadhīḥ ।
kurvannapi tu kṛtyāni kuśalō hi nirākulaḥ ॥ 18-58॥

sukhamāstē sukhaṃ śētē sukhamāyāti yāti cha ।
sukhaṃ vakti sukhaṃ bhuṅktē vyavahārē’pi śāntadhīḥ ॥ 18-59॥

svabhāvādyasya naivārtirlōkavad vyavahāriṇaḥ ।
mahāhrada ivākṣōbhyō gataklēśaḥ suśōbhatē ॥ 18-60॥

nivṛttirapi mūḍhasya pravṛtti-rupajāyatē ।
pravṛttirapi dhīrasya nivṛttiphalabhāginī ॥ 18-61॥

parigrahēṣu vairāgyaṃ prāyō mūḍhasya dṛśyatē ।
dēhē vigalitāśasya kva rāgaḥ kva virāgatā ॥ 18-62॥

bhāvanābhāvanāsaktā dṛṣṭirmūḍhasya sarvadā ।
bhāvyabhāvanayā sā tu svasthasyādṛṣṭirūpiṇī ॥ 18-63॥

sarvārambhēṣu niṣkāmō yaścharēd bālavan muniḥ ।
na lēpastasya śuddhasya kriyamāṇē’pi karmaṇi ॥ 18-64॥

sa ēva dhanya ātmajñaḥ sarvabhāvēṣu yaḥ samaḥ ।
paśyan śṛṇvan spṛśan jighrann aśnannistarṣamānasaḥ ॥ 18-65॥

kva saṃsāraḥ kva chābhāsaḥ kva sādhyaṃ kva cha sādhanam ।
ākāśasyēva dhīrasya nirvikalpasya sarvadā ॥ 18-66॥

sa jayatyarthasannyāsī pūrṇasvarasavigrahaḥ ।
akṛtrimō’navachChinnē samādhiryasya vartatē ॥ 18-67॥

bahunātra kimuktēna jñātatattvō mahāśayaḥ ।
bhōgamōkṣanirākāṅkṣī sadā sarvatra nīrasaḥ ॥ 18-68॥

mahadādi jagaddvaitaṃ nāmamātravijṛmbhitam ।
vihāya śuddhabōdhasya kiṃ kṛtyamavaśiṣyatē ॥ 18-69॥

bhramabhūtamidaṃ sarvaṃ kiñchinnāstīti niśchayī ।
alakṣyasphuraṇaḥ śuddhaḥ svabhāvēnaiva śāmyati ॥ 18-70॥

śuddhasphuraṇarūpasya dṛśyabhāvamapaśyataḥ ।
kva vidhiḥ kva cha vairāgyaṃ kva tyāgaḥ kva śamō’pi vā ॥ 18-71॥

sphuratō’nantarūpēṇa prakṛtiṃ cha na paśyataḥ ।
kva bandhaḥ kva cha vā mōkṣaḥ kva harṣaḥ kva viṣāditā ॥ 18-72॥

buddhiparyantasaṃsārē māyāmātraṃ vivartatē ।
nirmamō nirahaṅkārō niṣkāmaḥ śōbhatē budhaḥ ॥ 18-73॥

akṣayaṃ gatasantāpamātmānaṃ paśyatō munēḥ ।
kva vidyā cha kva vā viśvaṃ kva dēhō’haṃ mamēti vā ॥ 18-74॥

nirōdhādīni karmāṇi jahāti jaḍadhīryadi ।
manōrathān pralāpāṃścha kartumāpnōtyatatkṣaṇāt ॥ 18-75॥

mandaḥ śrutvāpi tadvastu na jahāti vimūḍhatām ।
nirvikalpō bahiryatnādantarviṣayalālasaḥ ॥ 18-76॥

jñānād galitakarmā yō lōkadṛṣṭyāpi karmakṛt ।
nāpnōtyavasaraṃ kartuṃ vaktumēva na kiñchana ॥ 18-77॥

kva tamaḥ kva prakāśō vā hānaṃ kva cha na kiñchana ।
nirvikārasya dhīrasya nirātaṅkasya sarvadā ॥ 18-78॥

kva dhairyaṃ kva vivēkitvaṃ kva nirātaṅkatāpi vā ।
anirvāchyasvabhāvasya niḥsvabhāvasya yōginaḥ ॥ 18-79॥

na svargō naiva narakō jīvanmuktirna chaiva hi ।
bahunātra kimuktēna yōgadṛṣṭyā na kiñchana ॥ 18-80॥

naiva prārthayatē lābhaṃ nālābhēnānuśōchati ।
dhīrasya śītalaṃ chittamamṛtēnaiva pūritam ॥ 18-81॥

na śāntaṃ stauti niṣkāmō na duṣṭamapi nindati ।
samaduḥkhasukhastṛptaḥ kiñchit kṛtyaṃ na paśyati ॥ 18-82॥

dhīrō na dvēṣṭi saṃsāramātmānaṃ na didṛkṣati ।
harṣāmarṣavinirmuktō na mṛtō na cha jīvati ॥ 18-83॥

niḥsnēhaḥ putradārādau niṣkāmō viṣayēṣu cha ।
niśchintaḥ svaśarīrē’pi nirāśaḥ śōbhatē budhaḥ ॥ 18-84॥

tuṣṭiḥ sarvatra dhīrasya yathāpatitavartinaḥ ।
svachChandaṃ charatō dēśān yatrastamitaśāyinaḥ ॥ 18-85॥

patatūdētu vā dēhō nāsya chintā mahātmanaḥ ।
svabhāvabhūmiviśrāntivismṛtāśēṣasaṃsṛtēḥ ॥ 18-86॥

akiñchanaḥ kāmachārō nirdvandvaśChinnasaṃśayaḥ ।
asaktaḥ sarvabhāvēṣu kēvalō ramatē budhaḥ ॥ 18-87॥

nirmamaḥ śōbhatē dhīraḥ samalōṣṭāśmakāñchanaḥ ।
subhinnahṛdayagranthirvinirdhūtarajastamaḥ ॥ 18-88॥

sarvatrānavadhānasya na kiñchid vāsanā hṛdi ।
muktātmanō vitṛptasya tulanā kēna jāyatē ॥ 18-89॥

jānannapi na jānāti paśyannapi na paśyati ।
bruvann api na cha brūtē kō’nyō nirvāsanādṛtē ॥ 18-90॥

bhikṣurvā bhūpatirvāpi yō niṣkāmaḥ sa śōbhatē ।
bhāvēṣu galitā yasya śōbhanāśōbhanā matiḥ ॥ 18-91॥

kva svāchChandyaṃ kva saṅkōchaḥ kva vā tattvaviniśchayaḥ ।
nirvyājārjavabhūtasya charitārthasya yōginaḥ ॥ 18-92॥

ātmaviśrāntitṛptēna nirāśēna gatārtinā ।
antaryadanubhūyēta tat kathaṃ kasya kathyatē ॥ 18-93॥

suptō’pi na suṣuptau cha svapnē’pi śayitō na cha ।
jāgarē’pi na jāgarti dhīrastṛptaḥ padē padē ॥ 18-94॥

jñaḥ sachintō’pi niśchintaḥ sēndriyō’pi nirindriyaḥ ।
subuddhirapi nirbuddhiḥ sāhaṅkārō’nahaṅkṛtiḥ ॥ 18-95॥

na sukhī na cha vā duḥkhī na viraktō na saṅgavān ।
na mumukṣurna vā muktō na kiñchinna cha kiñchana ॥ 18-96॥

vikṣēpē’pi na vikṣiptaḥ samādhau na samādhimān ।
jāḍyē’pi na jaḍō dhanyaḥ pāṇḍityē’pi na paṇḍitaḥ ॥ 18-97॥

muktō yathāsthitisvasthaḥ kṛtakartavyanirvṛtaḥ ।
samaḥ sarvatra vaitṛṣṇyānna smaratyakṛtaṃ kṛtam ॥ 18-98॥

na prīyatē vandyamānō nindyamānō na kupyati ।
naivōdvijati maraṇē jīvanē nābhinandati ॥ 18-99॥

na dhāvati janākīrṇaṃ nāraṇyamupaśāntadhīḥ ।
yathātathā yatratatra sama ēvāvatiṣṭhatē ॥ 18-100॥

FAQs

What is Ashtavakra Gita Chapter 18?

Ashtavakra Gita Chapter 18 is a Bhagavad Gita available on Bhakti Granth in the selected language or script.

Which language or script is this version in?

This edition is published in English. Use the language selector to view another available edition.

Can I read Ashtavakra Gita Chapter 18 online?

Yes. The imported text is available directly on this page for online reading and recitation.

Can I download Ashtavakra Gita Chapter 18 as a PDF?

If a verified PDF resource was found on the source page, a PDF download button is automatically connected to this page.

How can I share this page?

Use Copy Link, WhatsApp or Facebook in the sticky sharing bar provided by the Bhakti Granth theme.

Are there related devotional texts on Bhakti Granth?

Yes. The Bhakti Granth theme automatically connects texts through language and topic relationships to strengthen navigation and topical coverage.

WhatsApp Facebook