ମୁଂଡକ ଉପନିଷଦ୍ – ତୃତୀୟ ମୁଂଡକ, ପ୍ରଥମ କାଂଡଃ

॥ ତୃତୀୟ ମୁଂଡକେ ପ୍ରଥମଃ ଖଂଡଃ ॥

ଦ୍ଵା ସୁପର୍ଣା ସୟୁଜା ସଖାୟା ସମାନଂ-ଵୃଁକ୍ଷଂ ପରିଷସ୍ଵଜାତେ ।
ତୟୋରନ୍ୟଃ ପିପ୍ପଲଂ ସ୍ଵାଦ୍ଵତ୍ତ୍ୟନଶ୍ନନ୍ନନ୍ୟୋ ଅଭିଚାକଶୀତି ॥ 1॥

ସମାନେ ଵୃକ୍ଷେ ପୁରୁଷୋ ନିମଗ୍ନୋଽନୀଶୟା ଶୋଚତି ମୁହ୍ୟମାନଃ ।
ଜୁଷ୍ଟଂ-ୟଁଦା ପଶ୍ୟତ୍ୟନ୍ୟମୀଶମସ୍ୟ
ମହିମାନମିତି ଵୀତଶୋକଃ ॥ 2॥

ୟଦା ପଶ୍ୟଃ ପଶ୍ୟତେ ରୁକ୍ମଵର୍ଣଂ
କର୍ତାରମୀଶଂ ପୁରୁଷଂ ବ୍ରହ୍ମୟୋନିମ୍ ।
ତଦା ଵିଦ୍ଵାନ୍ ପୁଣ୍ୟପାପେ ଵିଧୂୟ
ନିରଂଜନଃ ପରମଂ ସାମ୍ୟମୁପୈତି ॥ 3॥

ପ୍ରାଣୋ ହ୍ୟେଷ ୟଃ ସର୍ଵଭୂତୈର୍ଵିଭାତି
ଵିଜାନନ୍ ଵିଦ୍ଵାନ୍ ଭଵତେ ନାତିଵାଦୀ ।
ଆତ୍ମକ୍ରୀଡ ଆତ୍ମରତିଃ କ୍ରିୟାଵା-
ନେଷ ବ୍ରହ୍ମଵିଦାଂ-ଵଁରିଷ୍ଠଃ ॥ 4॥

ସତ୍ୟେନ ଲଭ୍ୟସ୍ତପସା ହ୍ୟେଷ ଆତ୍ମା
ସମ୍ୟଗ୍ଜ୍ଞାନେନ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟେଣ ନିତ୍ୟମ୍ ।
ଅଂତଃଶରୀରେ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟୋ ହି ଶୁଭ୍ରୋ
ୟଂ ପଶ୍ୟଂତି ୟତୟଃ କ୍ଷୀଣଦୋଷାଃ ॥ 5॥

ସତ୍ୟମେଵ ଜୟତେ ନାନୃତଂ
ସତ୍ୟେନ ପଂଥା ଵିତତୋ ଦେଵୟାନଃ ।
ୟେନାକ୍ରମଂତ୍ୟୃଷୟୋ ହ୍ୟାପ୍ତକାମା
ୟତ୍ର ତତ୍ ସତ୍ୟସ୍ୟ ପରମଂ ନିଧାନମ୍ ॥ 6॥

ବୃହଚ୍ଚ ତଦ୍ ଦିଵ୍ୟମଚିଂତ୍ୟରୂପଂ
ସୂକ୍ଷ୍ମାଚ୍ଚ ତତ୍ ସୂକ୍ଷ୍ମତରଂ-ଵିଁଭାତି ।
ଦୂରାତ୍ ସୁଦୂରେ ତଦିହାଂତିକେ ଚ
ପଶ୍ୟତ୍ସ୍ଵିହୈଵ ନିହିତଂ ଗୁହାୟାମ୍ ॥ 7॥

ନ ଚକ୍ଷୁଷା ଗୃହ୍ୟତେ ନାପି ଵାଚା
ନାନ୍ୟୈର୍ଦେଵୈସ୍ତପସା କର୍ମଣା ଵା ।
ଜ୍ଞାନପ୍ରସାଦେନ ଵିଶୁଦ୍ଧସତ୍ତ୍ଵ-
ସ୍ତତସ୍ତୁ ତଂ ପଶ୍ୟତେ ନିଷ୍କଲଂ
ଧ୍ୟାୟମାନଃ ॥ 8॥

ଏଷୋଽଣୁରାତ୍ମା ଚେତସା ଵେଦିତଵ୍ୟୋ
ୟସ୍ମିନ୍ ପ୍ରାଣଃ ପଂଚଧା ସଂ​ଵିଁଵେଶ ।
ପ୍ରାଣୈଶ୍ଚିତ୍ତଂ ସର୍ଵମୋତଂ ପ୍ରଜାନାଂ
ୟସ୍ମିନ୍ ଵିଶୁଦ୍ଧେ ଵିଭଵତ୍ୟେଷ ଆତ୍ମା ॥ 9॥

ୟଂ-ୟଂଁ ଲୋକଂ ମନସା ସଂ​ଵିଁଭାତି
ଵିଶୁଦ୍ଧସତ୍ତ୍ଵଃ କାମୟତେ ୟାଂଶ୍ଚ କାମାନ୍ ।
ତଂ ତଂ-ଲୋଁକଂ ଜୟତେ ତାଂଶ୍ଚ କାମାଂ-
ସ୍ତସ୍ମାଦାତ୍ମଜ୍ଞଂ ହ୍ୟର୍ଚୟେତ୍ ଭୂତିକାମଃ ॥ 10॥

॥ ଇତି ମୁଂଡକୋପନିଷଦି ତୃତୀୟମୁଂଡକେ ପ୍ରଥମଃ ଖଂଡଃ ॥