2.5 – ଉପହୋମଶେଷଃ – କୃଷ୍ଣ ୟଜୁର୍ଵେଦ ତୈତ୍ତିରୀୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଠଃ – ପ୍ରାଣୋ ରକ୍ଷତି
କୃଷ୍ଣ ୟଜୁର୍ଵେଦୀୟ ତୈତ୍ତିରୀୟ ବ୍ରାହ୍ମଣେ ଦ୍ଵିତୀୟାଷ୍ଟକେ ପଞ୍ଚମଃ ପ୍ରପାଠକଃ – ଉପହୋମଶେଷଃ
ଓ-ନ୍ନମଃ ପରମାତ୍ମନେ, ଶ୍ରୀ ମହାଗଣପତୟେ ନମଃ,
ଶ୍ରୀ ଗୁରୁଭ୍ୟୋ ନମଃ । ହ॒ରିଃ॒ ଓମ୍ ॥
2.5.1 ଉପହୋମାଃ
ପ୍ରା॒ଣୋ ର॑କ୍ଷତି॒ ଵିଶ୍ଵ॒ମେଜ॑ତ୍ । ଇର୍ୟୋ॑ ଭୂ॒ତ୍ଵା ବ॑ହୁ॒ଧା ବ॒ହୂନି॑ । ସ ଇଥ୍ସର୍ଵଂ॒-ଵ୍ୟାଁ॑ନଶେ ॥ ୟୋ ଦେ॒ଵୋ ଦେ॒ଵେଷୁ॑ ଵି॒ଭୂର॒ନ୍ତଃ । ଆଵୃ॑ଦୂ॒ଦା-ତ୍କ୍ଷେତ୍ରିୟ॑ଦ୍ଧ୍ଵ॒ଗଦ୍ଵୃଷା᳚ । ତମି-ତ୍ପ୍ରା॒ଣ-ମ୍ମନ॒ସୋ ପ॑ଶିକ୍ଷତ । ଅଗ୍ର॑-ନ୍ଦେ॒ଵାନା॑-ମି॒ଦମ॑ତ୍ତୁ ନୋ ହ॒ଵିଃ ॥ ମନ॑ସ॒ଶ୍ଚିତ୍ତେ॒ଦମ୍ । ଭୂ॒ତ-ମ୍ଭଵ୍ୟ॑-ଞ୍ଚ ଗୁପ୍ୟତେ । ତଦ୍ଧି ଦେ॒ଵେଷ୍ଵ॑ଗ୍ରି॒ୟମ୍ ॥ 1 ॥
ଆ ନ॑ ଏତୁ ପୁରଶ୍ଚ॒ରମ୍ । ସ॒ହ ଦେ॒ଵୈରି॒ମଗ୍ମ୍ ହଵ᳚ମ୍ । ମନ॒-ଶ୍ଶ୍ରେୟ॑ସି ଶ୍ରେୟସି । କର୍ମ॑ନ୍. ୟ॒ଜ୍ଞପ॑ତି॒-ନ୍ଦଧ॑ତ୍ ॥ ଜୁ॒ଷତା᳚-ମ୍ମେ॒ ଵାଗି॒ଦଗ୍ମ୍ ହ॒ଵିଃ । ଵି॒ରାଡ୍ଦେ॒ଵୀ ପୁ॒ରୋହି॑ତା । ହ॒ଵ୍ୟ॒ଵାଡନ॑ ପାୟିନୀ ॥ ୟୟା॑ ରୂ॒ପାଣି॑ ବହୁ॒ଧା ଵଦ॑ନ୍ତି । ପେଶାଗ୍ମ୍॑ସି ଦେ॒ଵାଃ ପ॑ର॒ମେ ଜ॒ନିତ୍ରେ᳚ । ସାନୋ॑ ଵି॒ରାଡନ॑ପସ୍ଫୁରନ୍ତୀ ॥ 2 ॥
ଵାଗ୍ଦେ॒ଵୀ ଜୁ॑ଷତାମି॒ଦଗ୍ମ୍ ହ॒ଵିଃ ॥ ଚକ୍ଷୁ॑-ର୍ଦେ॒ଵାନା॒-ଞ୍ଜ୍ୟୋତି॑ର॒ମୃତେ॒ ନ୍ୟ॑କ୍ତମ୍ । ଅ॒ସ୍ୟ ଵି॒ଜ୍ଞାନା॑ୟ ବହୁ॒ଧା ନିଧୀ॑ୟତେ । ତସ୍ୟ॑ ସୁ॒ମ୍ନ-ମ॑ଶୀମହି । ମା ନୋ॑ ହାସୀ-ଦ୍ଵିଚକ୍ଷ॒ଣମ୍ ॥ ଆୟୁ॒ରିନ୍ନଃ॒ ପ୍ରତୀ᳚ର୍ୟତାମ୍ । ଅନ॑ନ୍ଧା॒-ଶ୍ଚକ୍ଷୁ॑ଷା ଵ॒ୟମ୍ । ଜୀ॒ଵା ଜ୍ୟୋତି॑ରଶୀମହି । ସୁଵ॒ର୍ଜ୍ୟୋତି॑-ରୁ॒ତାମୃତ᳚ମ୍ ॥ ଶ୍ରୋତ୍ରେ॑ଣ ଭ॒ଦ୍ର ମୁ॒ତ ଶୃ॑ଣ୍ଵନ୍ତି ସ॒ତ୍ୟମ୍ । ଶ୍ରୋତ୍ରେ॑ଣ॒ ଵାଚ॑-ମ୍ବହୁ॒ଧୋଦ୍ୟ ମା॑ନାମ୍ । ଶ୍ରୋତ୍ରେ॑ଣ॒ ମୋଦ॑ଶ୍ଚ॒ ମହ॑ଶ୍ଚ ଶ୍ରୂୟତେ । ଶ୍ରୋତ୍ରେ॑ଣ॒ ସର୍ଵା॒ ଦିଶ॒ ଆଶୃ॑ଣୋମି ॥ ୟେନ॒ ପ୍ରାଚ୍ୟା॑ ଉ॒ତ ଦ॑କ୍ଷି॒ଣା । ପ୍ର॒ତୀଚ୍ୟୈ॑ ଦି॒ଶ-ଶ୍ଶୃ॒ଣ୍ଵନ୍ତ୍ୟୁ॑ତ୍ତ॒ରାତ୍ । ତଦିଚ୍ଛ୍ରୋତ୍ର॑-ମ୍ବହୁ॒ଧୋଦ୍ୟମା॑ନମ୍ । ଅ॒ରାନ୍ନ ନେ॒ମିଃ ପରି॒ ସର୍ଵ॑-ମ୍ବଭୂଵ ॥ 3 ॥
(ଅ॒ଗ୍ରି॒ – ୟମନ॑ପସ୍ଫୁରନ୍ତୀ – ସ॒ତ୍ୟଗ୍ମ୍ ସ॒ପ୍ତ ଚ॑) (ଅ. 1)
2.5.2 ଉପହୋମାଃ
ଉ॒ଦେହି॑ ଵାଜି॒ନ୍ୟୋ ଅ॑ସ୍ୟ॒ଫ୍ସ୍ଵ॑ନ୍ତଃ । ଇ॒ଦଗ୍ମ୍ ରା॒ଷ୍ଟ୍ରମାଵି॑ଶ ସୂ॒ନୃତା॑ଵତ୍ । ୟୋ ରୋହି॑ତୋ॒ ଵିଶ୍ଵ॑ମି॒ଦ-ଞ୍ଜ॒ଜାନ॑ । ସ ନୋ॑ ରା॒ଷ୍ଟ୍ରେଷୁ॒ ସୁଧି॑ତାନ୍ଦଧାତୁ ॥ ରୋହଗ୍ମ୍॑ ରୋହ॒ଗ୍ମ୍॒ ରୋହି॑ତ॒ ଆରୁ॑ରୋହ । ପ୍ର॒ଜାଭି॒ର୍ଵୃଦ୍ଧି॑-ଞ୍ଜ॒ନୁଷା॑ମୁ॒ପସ୍ଥ᳚ମ୍ । ତାଭି॒-ସ୍ସଗ୍ମ୍ର॑ବ୍ଧୋ ଅଵିଦ॒ଥ୍ଷଡୁ॒ର୍ଵୀଃ । ଗା॒ତୁ-ମ୍ପ୍ର॒ପଶ୍ୟ॑ନ୍ନି॒ହ ରା॒ଷ୍ଟ୍ରମାହାଃ᳚ ॥ ଆହା॑ର୍ଷୀ-ଦ୍ରା॒ଷ୍ଟ୍ରମି॒ହ ରୋହି॑ତଃ । ମୃଧୋ॒ ଵ୍ୟା᳚ସ୍ଥ॒ଦଭ॑ୟ-ନ୍ନୋ ଅସ୍ତୁ ॥ 4 ॥
ଅ॒ସ୍ମଭ୍ୟ॑-ନ୍ଦ୍ୟାଵାପୃଥିଵୀ॒ ଶକ୍ଵ॑ରୀଭିଃ । ରା॒ଷ୍ଟ୍ର-ନ୍ଦୁ॑ହାଥାମି॒ହ ରେ॒ଵତୀ॑ଭିଃ ॥ ଵିମ॑ମର୍ଶ॒ ରୋହି॑ତୋ ଵି॒ଶ୍ଵରୂ॑ପଃ । ସ॒ମା॒ଚ॒କ୍ରା॒ଣଃ ପ୍ର॒ରୁହୋ॒ ରୁହ॑ଶ୍ଚ । ଦିଵ॑ଗ॒ନ୍ତ୍ଵାୟ॑ ମହ॒ତା ମ॑ହି॒ମ୍ନା । ଵି ନୋ॑ ରା॒ଷ୍ଟ୍ରମୁ॑ନତ୍ତୁ॒ ପୟ॑ସା॒ ସ୍ଵେନ॑ ॥ ୟାସ୍ତେ॒ ଵିଶ॒ସ୍ତପ॑ସା ସମ୍ବଭୂ॒ଵୁଃ । ଗା॒ୟ॒ତ୍ରଂ-ଵଁ॒ଥ୍ସମନୁ॒ ତାସ୍ତ॒ ଆଗୁଃ॑ । ତାସ୍ତ୍ଵା ଵି॑ଶନ୍ତୁ॒ ମହ॑ସା॒ ସ୍ଵେନ॑ । ସ-ମ୍ମା॑ତା ପୁ॒ତ୍ରୋ ଅ॒ଭ୍ୟେ॑ତୁ॒ ରୋହି॑ତଃ ॥ 5 ॥
ୟୂ॒ୟମୁ॑ଗ୍ରା ମରୁତଃ ପୃଶ୍ନିମାତରଃ । ଇନ୍ଦ୍ରେ॑ଣ ସ॒ୟୁଜା॒ ପ୍ରମୃ॑ଣୀଥ॒ ଶତ୍ରୂନ୍॑ । ଆ ଵୋ॒ ରୋହି॑ତୋ ଅଶୃଣୋଦଭିଦ୍ୟଵଃ । ତ୍ରିସ॑ପ୍ତାସୋ ମରୁତ-ସ୍ସ୍ଵାଦୁସମ୍ମୁଦଃ ॥ ରୋହି॑ତୋ॒ ଦ୍ୟାଵା॑ପୃଥି॒ଵୀ ଜ॑ଜାନ । ତସ୍ମି॒ଗ୍ଗ୍॒ସ୍ତନ୍ତୁ॑-ମ୍ପରମେ॒ଷ୍ଠୀ ତ॑ତାନ । ତସ୍ମି॑ଞ୍ଛିଶ୍ରିୟେ ଅ॒ଜ ଏକ॑ପାତ୍ । ଅଦୃଗ୍ମ୍॑ ହ॒ଦ୍ଦ୍ୟାଵା॑ପୃଥି॒ଵୀ ବଲେ॑ନ ॥ ରୋହି॑ତୋ॒ ଦ୍ୟାଵା॑ପୃଥି॒ଵୀ ଅ॑ଦୃଗ୍ମ୍ହତ୍ । ତେନ॒ ସୁଵ॑-ସ୍ସ୍ତଭି॒ତ-ନ୍ତେନ॒ ନାକଃ॑ ॥ 6 ॥
ସୋ ଅ॒ନ୍ତରି॑କ୍ଷେ॒ ରଜ॑ସୋ ଵି॒ମାନଃ॑ । ତେନ॑ ଦେ॒ଵା-ସ୍ସୁଵ॒ରନ୍ଵ॑ଵିନ୍ଦନ୍ନ୍ ॥ ସୁ॒ଶେଵ॑-ନ୍ତ୍ଵା ଭା॒ନଵୋ॑ ଦୀଦି॒ଵାଗ୍ମ୍ସ᳚ମ୍ । ସମ॑ଗ୍ରାସୋ ଜୁ॒ହ୍ଵୋ॑ ଜାତଵେଦଃ । ଉ॒କ୍ଷନ୍ତି॑ ତ୍ଵା ଵା॒ଜିନ॒ମା ଘୃ॒ତେନ॑ । ସଗ୍ମ୍ସ॑ମଗ୍ନେ ୟୁଵସେ॒ ଭୋଜ॑ନାନି ॥ ଅଗ୍ନେ॒ ଶର୍ଧ॑ ମହ॒ତେ ସୌଭ॑ଗାୟ । ତଵ॑ ଦ୍ୟୁ॒ମ୍ନା-ନ୍ୟୁ॑ତ୍ତ॒ମାନି॑ ସନ୍ତୁ । ସ-ଞ୍ଜା᳚ସ୍ପ॒ତ୍ୟଗ୍ମ୍ ସୁ॒ୟମ॒ମାକୃ॑ଣୁଷ୍ଵ । ଶ॒ତ୍ରୂ॒ୟ॒ତାମ॒ଭିତି॑ଷ୍ଠା॒ ମହା॑ସି ॥ 7 ॥
(ଅ॒- ସ୍ତ୍ଵେ॒ତୁ॒ ରୋହି॑ତୋ॒ – ନାକୋ॒ – ମହାଗ୍ମ୍॑ସି) (ଅ. 2)
2.5.3 ଉପହୋମାଃ
ପୁନ॑ର୍ନ॒ ଇନ୍ଦ୍ରୋ॑ ମ॒ଘଵା॑ ଦଦାତୁ । ଧନା॑ନି ଶ॒କ୍ରୋ ଧନ୍ୟ॑-ସ୍ସୁ॒ରାଧାଃ᳚ । ଅ॒ର୍ଵା॒ଚୀନ॑-ଙ୍କୃଣୁତାଂ-ୟାଁଚି॒ତୋ ମନଃ॑ । ଶ୍ରୁ॒ଷ୍ଟୀ ନୋ॑ ଅ॒ସ୍ୟ ହ॒ଵିଷୋ॑ ଜୁଷା॒ଣଃ ॥ ୟାନି॑ ନୋ ଜି॒ନ-ନ୍ଧନା॑ନି । ଜ॒ହର୍ଥ॑ ଶୂର ମ॒ନ୍ୟୁନା᳚ । ଇନ୍ଦ୍ରାନୁ॑ଵିନ୍ଦ ନ॒ସ୍ତାନି॑ । ଅ॒ନେନ॑ ହ॒ଵିଷା॒ ପୁନଃ॑ ॥ ଇନ୍ଦ୍ର॒ ଆଶା᳚ଭ୍ୟଃ॒ ପରି॑ । ସର୍ଵା॒ଭ୍ୟୋ-ଽଭ॑ୟ-ଙ୍କରତ୍ ॥ 8 ॥
ଜେତା॒ ଶତ୍ରୂ॒ନ୍॒. ଵିଚ॑ର୍ଷଣିଃ ॥ ଆକୂ᳚ତ୍ୟୈ ତ୍ଵା॒ କାମା॑ୟ ତ୍ଵା ସ॒ମୃଧେ᳚ ତ୍ଵା । ପୁ॒ରୋ ଦ॑ଧେ ଅମୃତ॒ତ୍ଵାୟ॑ ଜୀ॒ଵସେ᳚ ॥ ଆକୂ॑ତିମ॒ସ୍ୟାଵ॑ସେ । କାମ॑ମସ୍ୟ॒ ସମୃ॑ଦ୍ଧ୍ୟୈ । ଇନ୍ଦ୍ର॑ସ୍ୟ ୟୁଞ୍ଜତେ॒ ଧିୟଃ॑ ॥ ଆକୂ॑ତି-ନ୍ଦେ॒ଵୀ-ମ୍ମନ॑ସଃ ପୁ॒ରୋ ଦ॑ଧେ । ୟ॒ଜ୍ଞସ୍ୟ॑ ମା॒ତା ସୁ॒ହଵା॑ ମେ ଅସ୍ତୁ । ୟଦି॒ଚ୍ଛାମି॒ ମନ॑ସା॒ ସକା॑ମଃ । ଵି॒ଦେୟ॑ମେନ॒ଦ୍ଧୃଦ॑ୟେ॒ ନିଵି॑ଷ୍ଟମ୍ ॥ 9 ॥
ସେଦ॒ଗ୍ନିର॒ଗ୍ନୀଗ୍ମ୍ ରତ୍ୟେ᳚ତ୍ୟ॒ନ୍ୟାନ୍ । ୟତ୍ର॑ ଵା॒ଜୀ ତନ॑ୟୋ ଵୀ॒ଡୁପା॑ଣିଃ । ସ॒ହସ୍ର॑ପାଥା ଅ॒କ୍ଷରା॑ ସ॒ମେତି॑ ॥ ଆଶା॑ନା-ନ୍ତ୍ଵା ଽଽଶାପା॒ଲେଭ୍ୟଃ॑ । ଚ॒ତୁର୍ଭ୍ୟୋ॑ ଅ॒ମୃତେ᳚ଭ୍ୟଃ । ଇ॒ଦ-ମ୍ଭୂ॒ତସ୍ୟାଦ୍ଧ୍ୟ॑କ୍ଷେଭ୍ୟଃ । ଵି॒ଧେମ॑ ହ॒ଵିଷା॑ ଵ॒ୟମ୍ ॥ ଵିଶ୍ଵା॒ ଆଶା॒ ମଧୁ॑ନା॒ ସଗ୍ମ୍ସୃ॑ଜାମି । ଅ॒ନ॒ମୀ॒ଵା ଆପ॒ ଓଷ॑ଧୟୋ ଭଵନ୍ତୁ । ଅ॒ୟଂ-ୟଁଜ॑ମାନୋ॒ ମୃଧୋ॒ ଵ୍ୟ॑ସ୍ୟତାମ୍ ॥ 10 ॥
ଅଗୃ॑ଭୀତାଃ ପ॒ଶଵ॑-ସ୍ସନ୍ତୁ॒ ସର୍ଵେ᳚ ॥ ଅ॒ଗ୍ନି-ସ୍ସୋମୋ॒ ଵରୁ॑ଣୋ ମି॒ତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଃ॑ । ବୃହ॒ସ୍ପତି॑-ସ୍ସଵି॒ତା ୟ-ସ୍ସ॑ହ॒ସ୍ରୀ । ପୂ॒ଷା ନୋ॒ ଗୋଭି॒ରଵ॑ସା॒ ସର॑ସ୍ଵତୀ । ତ୍ଵଷ୍ଟା॑ ରୂ॒ପାଣି॒ ସମ॑ନକ୍ତୁ ୟ॒ଜ୍ଞୈଃ ॥ ତ୍ଵଷ୍ଟା॑ ରୂ॒ପାଣି॒ ଦଧ॑ତୀ॒ ସର॑ସ୍ଵତୀ । ପୂ॒ଷା ଭଗଗ୍ମ୍॑ ସଵି॒ତା ନୋ॑ ଦଦାତୁ । ବୃହ॒ସ୍ପତି॒-ର୍ଦଦ॒ଦିନ୍ଦ୍ର॑-ସ୍ସ॒ହସ୍ର᳚ମ୍ । ମି॒ତ୍ରୋ ଦା॒ତା ଵରୁ॑ଣ॒-ସ୍ସୋମୋ॑ ଅ॒ଗ୍ନିଃ ॥ 11 ॥
(କ॒ର॒ନ୍ – ନିଵି॑ଷ୍ଟ – ମସ୍ୟତାଂ॒ – +ନଵ॑ ଚ) (ଅ. 3)
2.5.4 ଉପହୋମାଃ
ଆ ନୋ॑ ଭର॒ ଭଗ॑ମିନ୍ଦ୍ର ଦ୍ୟୁ॒ମନ୍ତ᳚ମ୍ । ନି ତେ॑ ଦେ॒ଷ୍ଣସ୍ୟ॑ ଧୀମହି ପ୍ରରେ॒କେ । ଉ॒ର୍ଵ ଇ॑ଵ ପପ୍ରଥେ॒ କାମୋ॑ ଅ॒ସ୍ମେ । ତମାପୃ॑ଣା ଵସୁପତେ॒ ଵସୂ॑ନାମ୍ ॥ ଇ॒ମ-ଙ୍କାମ॑-ମ୍ମନ୍ଦୟା॒ ଗୋଭି॒ରଶ୍ଵୈଃ᳚ । ଚ॒ନ୍ଦ୍ରଵ॑ତା॒ ରାଧ॑ସା ପ॒ପ୍ରଥ॑ଶ୍ଚ । ସୁ॒ଵ॒ର୍ୟଵୋ॑ ମ॒ତିଭି॒ସ୍ତୁଭ୍ୟଂ॒-ଵିଁପ୍ରାଃ᳚ । ଇନ୍ଦ୍ରା॑ୟ॒ ଵାହଃ॑ କୁଶି॒କାସୋ॑ ଅକ୍ରନ୍ନ୍ ॥ ଇନ୍ଦ୍ର॑ସ୍ୟ॒ ନୁ ଵୀ॒ର୍ୟା॑ଣି॒ ପ୍ରଵୋ॑ଚମ୍ । ୟାନି॑ ଚ॒କାର॑ ପ୍ରଥ॒ମାନି॑ ଵ॒ଜ୍ରୀ ॥ 12 ॥
ଅହ॒-ନ୍ନହି॒ମନ୍ଵ॒ପସ୍ତ॑ତର୍ଦ । ପ୍ର ଵ॒କ୍ଷଣା॑ ଅଭିନ॒-ତ୍ପର୍ଵ॑ତାନାମ୍ ॥ ଅହ॒ନ୍ନହି॒-ମ୍ପର୍ଵ॑ତେ ଶିଶ୍ରିୟା॒ଣମ୍ । ତ୍ଵଷ୍ଟା᳚-ଽସ୍ମୈ॒ ଵଜ୍ରଗ୍ଗ୍॑ ସ୍ଵ॒ର୍ୟ॑-ନ୍ତତକ୍ଷ । ଵା॒ଶ୍ରା ଇ॑ଵ ଧେ॒ନଵ॒-ସ୍ସ୍ୟନ୍ଦ॑ମାନାଃ । ଅଞ୍ଜ॑-ସ୍ସମୁ॒ଦ୍ର-ମଵ॑ଜଗ୍ମୁ॒ରାପଃ॑ ॥ ଵୃ॒ଷା॒ୟମା॑ଣୋ-ଽଵୃଣୀତ॒ ସୋମ᳚ମ୍ । ତ୍ରିକ॑ଦ୍ରୁକେଷ୍ଵ-ପିବ-ଥ୍ସୁ॒ତସ୍ୟ॑ । ଆ ସାୟ॑କ-ମ୍ମ॒ଘଵା॑ ଦତ୍ତ॒ ଵଜ୍ର᳚ମ୍ । ଅହ॑ନ୍ନେନ-ମ୍ପ୍ରଥମ॒ଜା ମହୀ॑ନାମ୍ ॥ 13 ॥
ୟଦିନ୍ଦ୍ରାହ॑ନ୍-ପ୍ରଥମ॒ଜା ମହୀ॑ନାମ୍ । ଆନ୍ମା॒ୟିନା॒ମମି॑ନାଃ॒ ପ୍ରୋତ ମା॒ୟାଃ । ଆ-ଥ୍ସୂର୍ୟ॑-ଞ୍ଜ॒ନୟ॒-ନ୍ଦ୍ୟାମୁ॒ଷାସ᳚ମ୍ । ତା॒ଦୀକ୍ନା॒ ଶତ୍ରୂ॒ନ୍ନ କିଲା॑ଵିଵିଥ୍ସେ ॥ ଅହ॑ନ୍ ଵୃ॒ତ୍ରଂ-ଵୃଁ॑ତ୍ର॒ତରଂ॒-ଵ୍ୟଁଗ୍ମ୍ସ᳚ମ୍ । ଇନ୍ଦ୍ରୋ॒ ଵଜ୍ରେ॑ଣ ମହ॒ତା ଵ॒ଧେନ॑ । ସ୍କନ୍ଧାଗ୍ମ୍॑ସୀଵ॒ କୁଲି॑ଶେନା॒ ଵିଵୃ॑କ୍ଣା । ଅହି॑-ଶ୍ଶୟତ ଉପ॒ପୃକ୍-ପୃ॑ଥି॒ଵ୍ୟାମ୍ ॥ ଅ॒ୟୋ॒ଦ୍ଧ୍ୟେଵ ଦୁ॒ର୍ମଦ॒ ଆ ହି ଜୁ॒ହ୍ଵେ । ମ॒ହା॒ଵୀ॒ର-ନ୍ତୁ॑ ଵିବା॒ଧ-ମୃ॑ଜୀ॒ଷମ୍ ॥ 14 ॥
ନାତା॑ରୀରସ୍ୟ॒ ସମୃ॑ତିଂ-ଵଁ॒ଧାନା᳚ମ୍ । ସଗ୍ମ୍ ରୁ॒ଜାନାଃ᳚ ପିପିଷ॒ ଇନ୍ଦ୍ର॑ଶତ୍ରୁଃ ॥ ଵିଶ୍ଵୋ॒ ଵିହା॑ୟା ଅର॒ତିଃ । ଵସୁ॑ର୍ଦଧେ॒ ହସ୍ତେ॒ ଦକ୍ଷି॑ଣେ । ତ॒ରଣି॒ର୍ନ ଶି॑ଶ୍ରଥତ୍ । ଶ୍ର॒ଵ॒ସ୍ୟ॑ୟା॒ ନ ଶି॑ଶ୍ରଥତ୍ । ଵିଶ୍ଵ॑ସ୍ମା॒ ଇଦି॑ଷୁଦ୍ଧ୍ୟ॒ସେ । ଦେ॒ଵ॒ତ୍ରା ହ॒ଵ୍ୟମୂହି॑ଷେ । ଵିଶ୍ଵ॑ସ୍ମା॒ ଇଥ୍ସୁ॒କୃତେ॒ ଵାର॑ମୃଣ୍ଵତି । ଅ॒ଗ୍ନି-ର୍ଦ୍ଵାରା॒ ଵ୍ୟୃ॑ଣ୍ଵତି ॥ 15 ॥
ଉଦୁ॒ଜ୍ଜିହା॑ନୋ ଅ॒ଭି କାମ॑ମୀ॒ରୟନ୍ନ୍॑ । ପ୍ର॒ପୃ॒ଞ୍ଚନ୍ ଵିଶ୍ଵା॒ ଭୁଵ॑ନାନି ପୂ॒ର୍ଵଥା᳚ । ଆ କେ॒ତୁନା॒ ସୁଷ॑ମିଦ୍ଧୋ॒ ୟଜି॑ଷ୍ଠଃ । କାମ॑-ନ୍ନୋ ଅଗ୍ନେ ଅ॒ଭିହ॑ର୍ୟ ଦି॒ଗ୍ଭ୍ୟଃ ॥ ଜୁ॒ଷା॒ଣୋ ହ॒ଵ୍ୟମ॒ମୃତେ॑ଷୁ ଦୂ॒ଢ୍ୟଃ॑ । ଆ ନୋ॑ ର॒ୟି-ମ୍ବ॑ହୁ॒ଲା-ଙ୍ଗୋମ॑ତୀ॒ମିଷ᳚ମ୍ । ନିଧେ॑ହି॒ ୟକ୍ଷ॑ଦ॒ମୃତେ॑ଷୁ॒ ଭୂଷନ୍ନ୍॑ ॥ ଅଶ୍ଵି॑ନା ୟ॒ଜ୍ଞମାଗ॑ତମ୍ । ଦା॒ଶୁଷଃ॒ ପୁରୁ॑ଦଗ୍ମ୍ସସା । ପୂ॒ଷା ର॑କ୍ଷତୁ ନୋ ର॒ୟିମ୍ ॥ 16 ॥
ଇ॒ମଂ-ୟଁ॒ଜ୍ଞମ॒ଶ୍ଵିନା॑ ଵ॒ର୍ଧୟ॑ନ୍ତା । ଇ॒ମୌ ର॒ୟିଂ-ୟଁଜ॑ମାନାୟ ଧତ୍ତମ୍ । ଇ॒ମୌ ପ॒ଶୂ-ନ୍ର॑କ୍ଷତାଂ-ଵିଁ॒ଶ୍ଵତୋ॑ ନଃ । ପୂ॒ଷା ନଃ॑ ପାତୁ॒ ସଦ॒ମ-ପ୍ର॑ୟୁଚ୍ଛନ୍ନ୍ ॥ ପ୍ର ତେ॑ ମ॒ହେ ସ॑ରସ୍ଵତି । ସୁଭ॑ଗେ॒ ଵାଜି॑ନୀଵତି । ସ॒ତ୍ୟ॒ଵାଚେ॑ ଭରେ ମ॒ତିମ୍ ॥ ଇ॒ଦ-ନ୍ତେ॑ ହ॒ଵ୍ୟ-ଙ୍ଘୃ॒ତଵ॑-ଥ୍ସରସ୍ଵତି । ସ॒ତ୍ୟ॒ଵାଚେ॒ ପ୍ରଭ॑ରେମା ହ॒ଵୀଗ୍ମ୍ଷି॑ । ଇ॒ମାନି॑ ତେ ଦୁରି॒ତା ସୌଭ॑ଗାନି । ତେଭି॑ର୍ଵ॒ୟଗ୍ମ୍ ସୁ॒ଭଗା॑ସ-ସ୍ସ୍ୟାମ ॥ 17 ॥
(ଵ॒ଜ୍ – ୟ୍ରହୀ॑ନା – ମୃଜୀ॒ଷଂ – ଁଵ୍ୟୃ॑ଣ୍ଵତି – ରକ୍ଷତୁ ନୋ ର॒ୟିଗ୍ମ୍ – ସୌଭ॑ଗା॒ନ୍ୟେକ॑-ଞ୍ଚ) (ଅ. 4)
2.5.5 ଉପହୋମାଃ
ୟ॒ଜ୍ଞୋ ରା॒ୟୋ ୟ॒ଜ୍ଞ ଈ॑ଶେ॒ ଵସୂ॑ନାମ୍ । ୟ॒ଜ୍ଞ-ସ୍ସ॒ସ୍ୟାନା॑ମୁ॒ତ ସୁ॑କ୍ଷିତୀ॒ନାମ୍ । ୟ॒ଜ୍ଞ ଇ॒ଷ୍ଟଃ ପୂ॒ର୍ଵଚି॑ତ୍ତି-ନ୍ଦଧାତୁ । ୟ॒ଜ୍ଞୋ ବ୍ର॑ହ୍ମ॒ଣ୍ଵାଗ୍ମ୍ ଅପ୍ୟେ॑ତୁ ଦେ॒ଵାନ୍ ॥ ଅ॒ୟଂ-ୟଁ॒ଜ୍ଞୋ ଵ॑ର୍ଧତା॒-ଙ୍ଗୋଭି॒ରଶ୍ଵୈଃ᳚ । ଇ॒ୟଂ-ଵେଁଦି॑-ସ୍ସ୍ଵପ॒ତ୍ୟା ସୁ॒ଵୀରା᳚ । ଇ॒ଦ-ମ୍ବ॒ର୍॒ହିରତି॑ ବ॒ର॒ଃଈଗ୍ଷ୍ୟ॒ନ୍ୟା । ଇ॒ମଂ-ୟଁ॒ଜ୍ଞଂ-ଵିଁଶ୍ଵେ॑ ଅଵନ୍ତୁ ଦେ॒ଵାଃ ॥ ଭଗ॑ ଏ॒ଵ ଭଗ॑ଵାଗ୍ମ୍ ଅସ୍ତୁ ଦେଵାଃ । ତେନ॑ ଵ॒ୟ-ମ୍ଭଗ॑ଵନ୍ତ-ସ୍ସ୍ୟାମ ॥ 18 ॥
ତ-ନ୍ତ୍ଵା॑ ଭଗ॒ ସର୍ଵ॒ ଇଜ୍ଜୋ॑ହଵୀମି । ସ ନୋ॑ ଭଗ ପୁର ଏ॒ତା ଭ॑ଵେ॒ହ ॥ ଭଗ॒ ପ୍ରଣେ॑ତ॒-ର୍ଭଗ॒ ସତ୍ୟ॑ରାଧଃ । ଭଗେ॒ମା-ନ୍ଧିୟ॒ମୁଦ॑ଵ॒ ଦଦ॑ନ୍ନଃ । ଭଗ॒ ପ୍ରଣୋ॑ ଜନୟ॒ ଗୋଭି॒ରଶ୍ଵୈଃ᳚ । ଭଗ॒ ପ୍ର ନୃଭି॑-ର୍ନୃ॒ଵନ୍ତ॑-ସ୍ସ୍ୟାମ ॥ ଶଶ୍ଵ॑ତୀ॒-ସ୍ସମା॒ ଉପ॑ୟନ୍ତି ଲୋ॒କାଃ । ଶଶ୍ଵ॑ତୀ॒-ସ୍ସମା॒ ଉପ॑ୟ॒ନ୍ତ୍ୟାପଃ॑ । ଇ॒ଷ୍ଟ-ମ୍ପୂ॒ର୍ତଗ୍ମ୍ ଶଶ୍ଵ॑ତୀନା॒ଗ୍ମ୍॒ ସମା॑ନାଗ୍ମ୍ ଶାଶ୍ଵ॒ତେନ॑ । ହ॒ଵିଷେ॒ଷ୍ଟ୍ଵା ଽନ॒ନ୍ତଂ-ଲୋଁ॒କ-ମ୍ପର॒ମାରୁ॑ରୋହ ॥ 19 ॥
ଇ॒ୟମେ॒ଵ ସା ୟା ପ୍ର॑ଥ॒ମା ଵ୍ୟୌଚ୍ଛ॑ତ୍ । ସା ରୂ॒ପାଣି॑ କୁରୁତେ॒ ପଞ୍ଚ॑ ଦେ॒ଵୀ ॥ ଦ୍ଵେ ସ୍ଵସା॑ରୌ ଵୟତ॒ସ୍ତନ୍ତ୍ର॑ମେ॒ତତ୍ । ସ॒ନା॒ତନଂ॒-ଵିଁତ॑ତ॒ଗ୍ମ୍॒ ଷଣ୍ମ॑ୟୂଖମ୍ । ଅଵା॒ନ୍ୟାଗ୍ ସ୍ତନ୍ତୂ᳚ନ୍ କି॒ରତୋ॑ ଧ॒ତ୍ତୋ ଅ॒ନ୍ୟାନ୍ । ନାଵ॑ପୃ॒ଜ୍ୟାତେ॒ ନ ଗ॑ମାତେ॒ ଅନ୍ତ᳚ମ୍ ॥ ଆ ଵୋ॑ ୟନ୍ତୂଦଵା॒ହାସୋ॑ ଅ॒ଦ୍ୟ । ଵୃଷ୍ଟିଂ॒-ୟେଁ ଵିଶ୍ଵେ॑ ମ॒ରୁତୋ॑ ଜୁ॒ନନ୍ତି॑ । ଅ॒ୟଂ-ୟୋଁ ଅ॒ଗ୍ନି-ର୍ମ॑ରୁତ॒-ସ୍ସମି॑ଦ୍ଧଃ । ଏ॒ତ-ଞ୍ଜୁ॑ଷଦ୍ଧ୍ଵ-ଙ୍କଵୟୋ ୟୁଵାନଃ ॥ 20 ॥
ଧା॒ରା॒ଵ॒ରା ମ॒ରୁତୋ॑ ଧୃ॒ଷ୍ଣୁଵୋ॑ଜସଃ । ମୃ॒ଗା ନ ଭୀ॒ମାସ୍ତ॑ଵି॒ଷେଭି॑-ରୂ॒ର୍ମିଭିଃ॑ । ଅ॒ଗ୍ନୟୋ॒ ନ ଶୁ॑ଶୁଚା॒ନା ଋ॑ଜୀ॒ଷିଣଃ॑ । ଭ୍ରୁମି॒-ନ୍ଧମ॑ନ୍ତ॒ ଉପ॒ ଗା ଅ॑ଵୃଣ୍ଵତ ॥ ଵିଚ॑କ୍ରମେ ପୃଥି॒ଵୀମେ॒ଷ ଏ॒ତାମ୍ । କ୍ଷେତ୍ରା॑ୟ॒ ଵିଷ୍ଣୁ॒-ର୍ମନୁ॑ଷେ ଦଶ॒ସ୍ୟନ୍ନ୍ । ଧ୍ରୁ॒ଵାସୋ॑ ଅସ୍ୟ କୀ॒ରୟୋ॒ ଜନା॑ସଃ । ଉ॒ରୁ॒କ୍ଷି॒ତିଗ୍ମ୍ ସୁ॒ଜନି॑ମା ଚକାର ॥, ତ୍ରିର୍ଦେ॒ଵଃ ପୃ॑ଥି॒ଵୀମେ॒ଷ ଏ॒ତାମ୍ । ଵିଚ॑କ୍ରମେ ଶ॒ତର୍ଚ॑ସ-ମ୍ମହି॒ତ୍ଵା । ପ୍ର ଵିଷ୍ଣୁ॑-ରସ୍ତୁ ତ॒ଵସ॒ସ୍ତ ଵୀ॑ୟାନ୍ । ତ୍ଵେ॒ଷଗ୍ଗ୍ ହ୍ୟ॑ସ୍ୟ॒ ସ୍ଥଵି॑ରସ୍ୟ॒ ନାମ॑ ॥॥ ଆଵେ॒ଧସ॒-ନ୍ନୀଲ॑ପୃଷ୍ଠ-ମ୍ବୃ॒ହନ୍ତ᳚ମ୍ । ବୃହ॒ସ୍ପତି॒ଗ୍ମ୍॒ ସଦ॑ନେ ସାଦୟଦ୍ଧ୍ଵମ୍ । ସା॒ଦଦ୍ୟୋ॑ନି॒-ନ୍ଦମ॒ ଆଦୀ॑ଦି॒ଵାଗ୍ମ୍ସ᳚ମ୍ । ହିର॑ଣ୍ୟଵର୍ଣମରୁ॒ଷଗ୍ମ୍ ସ॑ପେମ ॥ ସ ହି ଶୁଚି॑-ଶ୍ଶ॒ତପ॑ତ୍ର॒-ସ୍ସ ଶୁ॒ନ୍ଧ୍ୟୂଃ ॥ 21 ॥
ହିର॑ଣ୍ୟଵାଶୀରିଷି॒ର-ସ୍ସୁ॑ଵ॒ର॒.ଷାଃ । ବୃହ॒ସ୍ପତି॒-ସ୍ସ ସ୍ଵା॑ଵେ॒ଶ ଋ॒ଷ୍ଵାଃ । ପୂ॒ରୂ ସଖି॑ଭ୍ୟ ଆ ସୁ॒ତି-ଙ୍କ॑ରିଷ୍ଠଃ ॥ ପୂଷ॒ଗ୍ଗ୍॒ସ୍ତଵ॑ ଵ୍ର॒ତେ ଵ॒ୟମ୍ । ନ ରି॑ଷ୍ୟେମ କ॒ଦା ଚ॒ନ । ସ୍ତୋ॒ତାର॑ସ୍ତ ଇ॒ହ ସ୍ମ॑ସି ॥ ୟାସ୍ତେ॑ ପୂଷ॒ନ୍ନାଵୋ॑ ଅ॒ନ୍ତ-ସ୍ସ॑ମୁ॒ଦ୍ରେ । ହି॒ର॒ଣ୍ୟୟୀ॑ର॒ନ୍ତରି॑କ୍ଷେ॒ ଚର॑ନ୍ତି । ୟାଭି॑ର୍ୟାସି ଦୂ॒ତ୍ୟାଗ୍ମ୍ ସୂର୍ୟ॑ସ୍ୟ । କାମେ॑ନ କୃ॒ତ-ଶ୍ଶ୍ରଵ॑ ଇ॒ଚ୍ଛମା॑ନଃ ॥ 22 ॥
ଅର॑ଣ୍ୟା॒ନ୍ୟର॑ଣ୍ୟାନ୍ୟ॒ସୌ । ୟା ପ୍ରେଵ॒ ନଶ୍ୟ॑ସି । କ॒ଥା ଗ୍ରାମ॒-ନ୍ନ ପୃ॑ଚ୍ଛସି । ନ ତ୍ଵା॒ ଭୀରି॑ଵ ଵିନ୍ଦତୀ(3) ॥ ଵୃ॒ଷା॒ର॒ଵାୟ॒ ଵଦ॑ତେ । ୟଦୁ॒ପାଵ॑ତି ଚିଚ୍ଚି॒କଃ । ଆ॒ଘା॒ଟୀଭି॑ରିଵ ଧା॒ଵୟନ୍ନ୍॑ । ଅ॒ର॒ଣ୍ୟା॒ନି-ର୍ମ॑ହୀୟତେ ॥ ଉ॒ତ ଗାଵ॑ ଇଵାଦନ୍ନ୍ । ଉ॒ତୋ ଵେଶ୍ମେ॑ଵ ଦୃଶ୍ୟତେ ॥ 23 ॥
ଉ॒ତୋ ଅ॑ରଣ୍ୟା॒ନି-ସ୍ସା॒ୟମ୍ । ଶ॒କ॒ଟୀରି॑ଵ ସର୍ଜତି ॥ ଗାମ॒ଙ୍ଗୈଷ॒ ଆହ୍ଵ॑ୟତି । ଦାର୍ଵ॒ଙ୍ଗୈଷ॒ ଉପା॑ଵଧୀତ୍ । ଵସ॑ନ୍ନରଣ୍ୟା॒ନ୍ୟାଗ୍ମ୍ ସା॒ୟମ୍ । ଅକ୍ରୁ॑କ୍ଷ॒ଦିତି॑ ମନ୍ୟତେ ॥ ନ ଵା ଅ॑ରଣ୍ୟା॒ନିର୍ହ॑ନ୍ତି । ଅ॒ନ୍ୟଶ୍ଚେନ୍ନାଭି॒ଗଚ୍ଛ॑ତି । ସ୍ଵା॒ଦୋଃ ଫଲ॑ସ୍ୟ ଜ॒ଗ୍ଧ୍ଵା । ୟତ୍ର॒ କାମ॒-ନ୍ନିପ॑ଦ୍ୟତେ ॥ ଆଞ୍ଜ॑ନଗନ୍ଧୀଗ୍ମ୍ ସୁର॒ଭୀମ୍ । ବ॒ହ୍ଵ॒ନ୍ନାମକୃ॑ଷୀଵଲାମ୍ । ପ୍ରାହ-ମ୍ମୃ॒ଗାଣା᳚-ମ୍ମା॒ତର᳚ମ୍ । ଅ॒ର॒ଣ୍ୟା॒ନୀମ॑ଶଗ୍ମ୍-ସିଷମ୍ ॥ 24 ॥
(ସ୍ୟା॒ମ॒ – ରୁ॒ରୋ॒ହ॒ – ୟୁ॒ଵା॒ନଃ॒ – ଶୁ॒ନ୍ଧ୍ – ୟୂରି॒ଚ୍ଛମା॑ନୋ – ଦୃଶ୍ୟତେ॒ – ନିପ॑ଦ୍ୟତେ ଚ॒ତ୍ଵାରି॑ ଚ) (ଅ. 5)
2.5.6 ଉପହୋମାଃ
ଵାର୍ତ୍ର॑ହତ୍ୟାୟ॒ ଶଵ॑ସେ । ପୃ॒ତ॒ନା॒-ସାହ୍ୟା॑ୟ ଚ । ଇନ୍ଦ୍ର॒ତ୍ଵା-ଽଽଵ॑ର୍ତୟାମସି ॥ ସୁ॒ବ୍ରହ୍ମା॑ଣଂ-ଵୀଁ॒ରଵ॑ନ୍ତ-ମ୍ବୃ॒ହନ୍ତ᳚ମ୍ । ଉ॒ରୁ-ଙ୍ଗ॑ଭୀ॒ର-ମ୍ପୃ॒ଥୁବୁ॑ଦ୍ଧ୍ନମିନ୍ଦ୍ର । ଶ୍ରୁ॒ତର୍ଷି॑-ମୁ॒ଗ୍ରମ॑ଭି-ମାତି॒ଷାହ᳚ମ୍ । ଅ॒ସ୍ମଭ୍ୟ॑-ଞ୍ଚି॒ତ୍ରଂ-ଵୃଁଷ॑ଣଗ୍ମ୍ ର॒ୟି-ନ୍ଦାଃ᳚ ॥ କ୍ଷେ॒ତ୍ରି॒ୟୈ ତ୍ଵା॒ ନିର୍-ଋ॑ତ୍ୟୈ ତ୍ଵା । ଦ୍ରୁ॒ହୋ ମୁ॑ଞ୍ଚାମି॒ ଵରୁ॑ଣସ୍ୟ॒ ପାଶା᳚ତ୍ । ଅ॒ନା॒ଗସ॒-ମ୍ବ୍ରହ୍ମ॑ଣେ ତ୍ଵା କରୋମି ॥ 25 ॥
ଶି॒ଵେ ତେ॒ ଦ୍ୟାଵା॑ପୃଥି॒ଵୀ ଉ॒ଭେ ଇ॒ମେ ॥ ଶ-ନ୍ତେ॑ ଅ॒ଗ୍ନି-ସ୍ସ॒ହାଦ୍ଭିର॑ସ୍ତୁ । ଶ-ନ୍ଦ୍ୟାଵା॑ପୃଥି॒ଵୀ ସ॒ହୌଷ॑ଧୀଭିଃ । ଶମ॒ନ୍ତରି॑କ୍ଷଗ୍ମ୍ ସ॒ହ ଵାତେ॑ନ ତେ । ଶ-ନ୍ତେ॒ ଚତ॑ସ୍ରଃ ପ୍ର॒ଦିଶୋ॑ ଭଵନ୍ତୁ ॥ ୟା ଦୈଵୀ॒ଶ୍ଚତ॑ସ୍ରଃ ପ୍ର॒ଦିଶଃ॑ । ଵାତ॑ପତ୍ନୀର॒ଭି ସୂର୍ୟୋ॑ ଵିଚ॒ଷ୍ଟେ । ତାସା᳚-ନ୍ତ୍ଵା ଜ॒ରସ॒ ଆଦ॑ଧାମି । ପ୍ର ୟକ୍ଷ୍ମ॑ ଏତୁ॒ ନିର୍-ଋ॑ତି-ମ୍ପରା॒ଚୈଃ ॥ ଅମୋ॑ଚି॒ ୟକ୍ଷ୍ମା᳚-ଦ୍ଦୁରି॒ତା-ଦଵ॑ର୍ତ୍ୟୈ ॥ 26 ॥
ଦ୍ରୁ॒ହଃ ପାଶା॒ନ୍ନିର୍-ଋ॑ତ୍ୟୈ॒ ଚୋଦ॑ମୋଚି । ଅହା॒ ଅଵ॑ର୍ତି॒ମଵି॑ଦ-ଥ୍ସ୍ୟୋ॒ନମ୍ । ଅପ୍ୟ॑ଭୂ-ଦ୍ଭ॒ଦ୍ରେ ସୁ॑କୃ॒ତସ୍ୟ॑ ଲୋ॒କେ ॥ ସୂର୍ୟ॑ମୃ॒ତ-ନ୍ତମ॑ସୋ॒ ଗ୍ରାହ୍ୟା॒ ୟତ୍ । ଦେ॒ଵା ଅମୁ॑ଞ୍ଚ॒-ନ୍ନସୃ॑ଜ॒ନ୍ଵ୍ୟେ॑ନସଃ । ଏ॒ଵମ॒ହମି॒ମ-ଙ୍କ୍ଷେ᳚ତ୍ରି॒ୟାଜ୍ଜା॑ମିଶ॒ଗ୍ମ୍॒ସାତ୍ । ଦ୍ରୁ॒ହୋ ମୁ॑ଞ୍ଚାମି॒ ଵରୁ॑ଣସ୍ୟ॒ ପାଶା᳚ତ୍ ॥ ବୃହ॑ସ୍ପତେ ୟୁ॒ଵମିନ୍ଦ୍ର॑ଶ୍ଚ॒ ଵସ୍ଵଃ॑ । ଦି॒ଵ୍ୟସ୍ୟେ॑ଶାଥେ ଉ॒ତ ପାର୍ଥି॑ଵସ୍ୟ । ଧ॒ତ୍ତଗ୍ମ୍ ର॒ୟିଗ୍ଗ୍ ସ୍ତୁ॑ଵ॒ତେ କୀ॒ରୟେ॑ ଚିତ୍ ॥ 27 ॥
ୟୂ॒ୟ-ମ୍ପା॑ତ ସ୍ଵ॒ସ୍ତିଭି॒-ସ୍ସଦା॑ ନଃ ॥ ଦେ॒ଵା॒ୟୁଧ॒ମିନ୍ଦ୍ର॒ମାଜୋହୁ॑ଵାନାଃ । ଵି॒ଶ୍ଵା॒ଵୃଧ॑ମ॒ଭି ୟେ ରକ୍ଷ॑ମାଣାଃ । ୟେନ॑ ହ॒ତା ଦୀ॒ର୍ଘମଦ୍ଧ୍ଵା॑ନ॒ମାୟନ୍ନ୍॑ । ଅ॒ନ॒ନ୍ତମର୍ଥ॒ମନି॑ଵର୍-ଥ୍ସ୍ୟମାନାଃ ॥ ୟତ୍ତେ॑ ସୁଜାତେ ହି॒ମଵ॑ଥ୍ସୁ ଭେଷ॒ଜମ୍ । ମ॒ୟୋ॒ଭୂ-ଶ୍ଶନ୍ତ॑ମା॒ ୟଦ୍ଧୃ॒ଦୋ-ଽସି॑ । ତତୋ॑ ନୋ ଦେହି ସୀବଲେ ॥ ଅ॒ଦୋ ଗି॒ରିଭ୍ୟୋ॒ ଅଧି॒ ୟତ୍ପ୍ର॒ଧାଵ॑ସି । ସ॒ଗ୍ମ୍॒ଶୋଭ॑ମାନା କ॒ନ୍ୟେ॑ଵ ଶୁଭ୍ରେ ॥ 28 ॥
ତା-ନ୍ତ୍ଵା॒ ମୁଦ୍ଗ॑ଲା ହ॒ଵିଷା॑ ଵର୍ଧୟନ୍ତି । ସା ନ॑-ସ୍ସୀବଲେ ର॒ୟିମାଭା॑ଜୟେ॒ହ ॥ ପୂର୍ଵ॑-ନ୍ଦେଵା॒ ଅପ॑ରେଣା-ନୁ॒ପଶ୍ୟ॒ଞ୍ଜନ୍ମ॑ଭିଃ । ଜନ୍ମା॒ନ୍ୟଵ॑ରୈଃ॒ ପରା॑ଣି । ଵେଦା॑ନି ଦେଵା ଅ॒ୟମ॒ସ୍ମୀତି॒ ମାମ୍ । ଅ॒ହଗ୍ମ୍ ହି॒ତ୍ଵା ଶରୀ॑ର-ଞ୍ଜ॒ରସଃ॑ ପ॒ରସ୍ତା᳚ତ୍ ॥ ପ୍ରା॒ଣା॒ପା॒ନୌ ଚକ୍ଷୁ॒-ଶ୍ଶ୍ରୋତ୍ର᳚ମ୍ । ଵାଚ॒-ମ୍ମନ॑ସି॒ ସମ୍ଭୃ॑ତାମ୍ । ହି॒ତ୍ଵା ଶରୀ॑ର-ଞ୍ଜ॒ରସଃ॑ ପ॒ରସ୍ତା᳚ତ୍ । ଆ ଭୂତି॒-ମ୍ଭୂତିଂ॑-ଵଁ॒ୟମ॑ଶ୍ନଵାମହୈ ॥ ଇ॒ମା ଏ॒ଵ ତା ଉ॒ଷସୋ॒ ୟାଃ ପ୍ର॑ଥ॒ମା ଵ୍ୟୌଚ୍ଛନ୍ନ୍॑ । ତା ଦେ॒ଵ୍ୟଃ॑ କୁର୍ଵତେ॒ ପଞ୍ଚ॑ ରୂ॒ପା । ଶଶ୍ଵ॑ତୀ॒ର୍ନାଵ॑ପୃଜ୍ୟନ୍ତି । ନ ଗ॑ମ॒ନ୍ତ୍ୟନ୍ତ᳚ମ୍ ॥ 29 ॥
(କ॒ରୋ॒ – ମ୍ୟଵ॑ର୍ତ୍ୟୈ – ଚି – ଚ୍ଛୁଭ୍ରେ – ଽଶ୍ନଵାମହୈ ଚ॒ତ୍ଵାରି॑ ଚ) (ଅ. 6)
2.5.7 ଉପହୋମାଃ
ଵସୂ॑ନା॒-ନ୍ତ୍ଵା-ଽଽଧୀ॑ତେନ । ରୁ॒ଦ୍ରାଣା॑ମୂ॒ର୍ମ୍ୟା । ଆ॒ଦି॒ତ୍ୟାନା॒-ନ୍ତେଜ॑ସା । ଵିଶ୍ଵେ॑ଷା-ନ୍ଦେ॒ଵାନା॒-ଙ୍କ୍ରତୁ॑ନା । ମ॒ରୁତା॒ମେମ୍ନା॑ ଜୁହୋମି॒ ସ୍ଵାହା᳚ ॥ ଅ॒ଭିଭୂ॑ତି-ର॒ହମାଗ॑ମମ୍ । ଇନ୍ଦ୍ର॑ସଖା ସ୍ଵା॒ୟୁଧଃ॑ । ଆସ୍ଵାଶା॑ସୁ ଦୁ॒ଷ୍ଷହଃ॑ ॥ ଇ॒ଦଂ-ଵଁର୍ଚୋ॑ ଅ॒ଗ୍ନିନା॑ ଦ॒ତ୍ତମାଗା᳚ତ୍ । ୟଶୋ॒ ଭର୍ଗ॒-ସ୍ସହ॒ ଓଜୋ॒ ବଲ॑-ଞ୍ଚ ॥ 30 ॥
ଦୀ॒ର୍ଘା॒ୟୁ॒ତ୍ଵାୟ॑ ଶ॒ତଶା॑ରଦାୟ । ପ୍ରତି॑ଗୃଭ୍ଣାମି ମହ॒ତେ ଵୀ॒ର୍ୟା॑ୟ ॥ ଆୟୁ॑ରସି ଵି॒ଶ୍ଵାୟୁ॑ରସି । ସ॒ର୍ଵାୟୁ॑ରସି॒ ସର୍ଵ॒ମାୟୁ॑ରସି । ସର୍ଵ॑-ମ୍ମ॒ ଆୟୁ॑ର୍ଭୂୟାତ୍ । ସର୍ଵ॒ମାୟୁ॑ର୍ଗେଷମ୍ ॥ ଭୂର୍ଭୁଵ॒-ସ୍ସୁଵଃ॑ ॥ ଅ॒ଗ୍ନି-ର୍ଧର୍ମେ॑ଣାନ୍ନା॒ଦଃ । ମୃ॒ତ୍ୟୁ-ର୍ଧର୍ମେ॒ଣାନ୍ନ॑ପତିଃ । ବ୍ରହ୍ମ॑ କ୍ଷ॒ତ୍ରଗ୍ଗ୍ ସ୍ଵାହା᳚ ॥ 31 ॥
ପ୍ର॒ଜାପ॑ତିଃ ପ୍ରଣେ॒ତା । ବୃହ॒ସ୍ପତିଃ॑ ପୁର ଏ॒ତା । ୟ॒ମଃ ପନ୍ଥାଃ᳚ । ଚ॒ନ୍ଦ୍ରମାଃ᳚ ପୁନର॒ସୁ-ସ୍ସ୍ଵାହା᳚ ॥ ଅ॒ଗ୍ନିର॑ନ୍ନା॒ଦୋ-ଽନ୍ନ॑ପତିଃ । ଅ॒ନ୍ନାଦ୍ୟ॑ମ॒ସ୍ମିନ୍. ୟ॒ଜ୍ଞେ ୟଜ॑ମାନାୟ ଦଦାତୁ॒ ସ୍ଵାହା᳚ ॥ ସୋମୋ॒ ରାଜା॒ ରାଜ॑ପତିଃ । ରା॒ଜ୍ୟମ॒ସ୍ମିନ୍. ୟ॒ଜ୍ଞେ ୟଜ॑ମାନାୟ ଦଦାତୁ॒ ସ୍ଵାହା᳚ ॥ ଵରୁ॑ଣ-ସ୍ସ॒ମ୍ରା-ଟ୍ଥ୍ସ॒ମ୍ରାଟ୍ପ॑ତିଃ । ସାମ୍ରା᳚ଜ୍ୟମ॒ସ୍ମିନ୍. ୟ॒ଜ୍ଞେ ୟଜ॑ମାନାୟ ଦଦାତୁ॒ ସ୍ଵାହା᳚ ॥ 32 ॥
ମି॒ତ୍ରଃ, କ୍ଷ॒ତ୍ର-ଙ୍କ୍ଷ॒ତ୍ରପ॑ତିଃ । କ୍ଷ॒ତ୍ରମ॒ସ୍ମିନ୍. ୟ॒ଜ୍ଞେ ୟଜ॑ମାନାୟ ଦଦାତୁ॒ ସ୍ଵାହା᳚ ॥ ଇନ୍ଦ୍ରୋ॒ ବଲ॒-ମ୍ବଲ॑ପତିଃ । ବଲ॑ମ॒ସ୍ମିନ୍. ୟ॒ଜ୍ଞେ ୟଜ॑ମାନାୟ ଦଦାତୁ॒ ସ୍ଵାହା᳚ ॥ ବୃହ॒ସ୍ପତି॒-ର୍ବ୍ରହ୍ମ॒ ବ୍ରହ୍ମ॑ପତିଃ । ବ୍ରହ୍ମା॒ସ୍ମିନ୍. ୟ॒ଜ୍ଞେ ୟଜ॑ମାନାୟ ଦଦାତୁ॒ ସ୍ଵାହା᳚ ॥ ସ॒ଵି॒ତା ରା॒ଷ୍ଟ୍ରଗ୍ମ୍ ରା॒ଷ୍ଟ୍ରପ॑ତିଃ । ରା॒ଷ୍ଟ୍ରମ॒ସ୍ମିନ୍. ୟ॒ଜ୍ଞେ ୟଜ॑ମାନାୟ ଦଦାତୁ॒ ସ୍ଵାହା᳚ ॥ ପୂ॒ଷା ଵି॒ଶାଂ-ଵିଁଟ୍ପ॑ତିଃ । ଵିଶ॑ମ॒ସ୍ମିନ୍. ୟ॒ଜ୍ଞେ ୟଜ॑ମାନାୟ ଦଦାତୁ॒ ସ୍ଵାହା᳚ ॥ ସର॑ସ୍ଵତୀ॒ ପୁଷ୍ଟିଃ॒ ପୁଷ୍ଟି॑ପତ୍ନୀ । ପୁଷ୍ଟି॑ମ॒ସ୍ମିନ୍. ୟ॒ଜ୍ଞେ ୟଜ॑ମାନାୟ ଦଦାତୁ॒ ସ୍ଵାହା᳚ ॥ ତ୍ଵଷ୍ଟା॑ ପଶୂ॒ନା-ମ୍ମି॑ଥୁ॒ନାନାଗ୍ମ୍॑ ରୂପ॒କୃ-ଦ୍ରୂ॒ପପ॑ତିଃ । ରୂ॒ପେଣା॒ସ୍ମିନ୍. ୟ॒ଜ୍ଞେ ୟଜ॑ମାନାୟ ପ॒ଶୂ-ନ୍ଦ॑ଦାତୁ॒ ସ୍ଵାହା᳚ ॥ 33 ॥
(ଚ – ସ୍ଵାହା॒ – ସାମ୍ରା᳚ଜ୍ୟମ॒ସ୍ମିନ୍. ୟ॒ଜ୍ଞେ ୟଜ॑ମାନାୟ ଦଦାତୁ॒ ସ୍ଵାହା॒ – ଵିଶ॑ମ॒ସ୍ମିନ୍. ୟ॒ଜ୍ଞେ ୟଜ॑ମାନାୟ ଦଦାତୁ॒ ସ୍ଵାହା॑ ଚ॒ତ୍ଵାରି॑ ଚ) (ଅ. 7)
(ଅ॒ଗ୍ନି-ସ୍ସୋମୋ॒ ଵରୁ॑ଣୋ ମି॒ତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରୋ॒ ବୃହ॒ସ୍ପତି॑-ସ୍ସଵି॒ତା ପୂ॒ଷା ସରସ୍ଵତୀ॒ ତ୍ଵଷ୍ଟା॒ ଦଶ॑)
2.5.8 ଉପହୋମାଃ
ସ ଈ᳚-ମ୍ପାହି॒ ୟ ଋ॑ଜୀ॒ଷୀ ତରୁ॑ତ୍ରଃ । ୟ-ଶ୍ଶିପ୍ର॑ଵାନ୍ ଵୃଷ॒ଭୋ ୟୋ ମ॑ତୀ॒ନାମ୍ । ୟୋ ଗୋ᳚ତ୍ର॒ଭି-ଦ୍ଵ॑ଜ୍ର॒ଭୃଦ୍ୟୋ ହ॑ରି॒ଷ୍ଠାଃ । ସ ଇ॑ନ୍ଦ୍ର ଚି॒ତ୍ରାଗ୍ମ୍ ଅ॒ଭିତୃ॑ନ୍ଧି॒ ଵାଜାନ୍॑ ॥ ଆ ତେ॒ ଶୁଷ୍ମୋ॑ ଵୃଷ॒ଭ ଏ॑ତୁ ପ॒ଶ୍ଚାତ୍ । ଓତ୍ତ॒ରାଦ॑ଧ॒ରାଗା ପୁ॒ରସ୍ତା᳚ତ୍ । ଆ ଵି॒ଶ୍ଵତୋ॑ ଅ॒ଭି ସମେ᳚ତ୍ଵ॒ର୍ଵାମ୍ । ଇନ୍ଦ୍ର॑ ଦ୍ୟୁ॒ମ୍ନଗ୍ମ୍ ସୁଵ॑ର୍ଵଦ୍ଧେହ୍ୟ॒ସ୍ମେ ॥ ପ୍ରୋଷ୍ଵ॑ସ୍ମୈ ପୁରୋର॒ଥମ୍ । ଇନ୍ଦ୍ରା॑ୟ ଶୂ॒ଷମ॑ର୍ଚତ ॥ 34 ॥
ଅ॒ଭୀକେ॑ ଚିଦୁ ଲୋକ॒କୃତ୍ । ସ॒ଙ୍ଗେ ସ॒ମଥ୍ସୁ॑ ଵୃତ୍ର॒ହା । ଅ॒ସ୍ମାକ॑-ମ୍ବୋଧି ଚୋଦି॒ତା । ନଭ॑ନ୍ତା-ମନ୍ୟ॒କେଷା᳚ମ୍ । ଜ୍ୟା॒କା ଅଧି॒ ଧନ୍ଵ॑ସୁ ॥ ଇନ୍ଦ୍ରଂ॑-ଵଁ॒ୟଗ୍ମ୍ ଶୁ॑ନା॒ସୀର᳚ମ୍ । ଅ॒ସ୍ମିନ୍. ୟ॒ଜ୍ଞେ ହ॑ଵାମହେ । ଆଵାଜୈ॒ରୁପ॑ ନୋ ଗମତ୍ ॥ ଇନ୍ଦ୍ରା॑ୟ॒ ଶୁନା॒ସୀରା॑ୟ । ସ୍ରୁ॒ଚା ଜୁ॑ହୁତ ନୋ ହ॒ଵିଃ ॥ 35 ॥
ଜୁ॒ଷତା॒-ମ୍ପ୍ରତି॒ ମେଧି॑ରଃ ॥ ପ୍ର ହ॒ଵ୍ୟାନି॑ ଘୃ॒ତଵ॑ନ୍ତ୍ୟସ୍ମୈ । ହର୍ୟ॑ଶ୍ଵାୟ ଭରତା ସ॒ଜୋଷାଃ᳚ । ଇନ୍ଦ୍ର॒ର୍ତୁଭି॒-ର୍ବ୍ରହ୍ମ॑ଣା ଵାଵୃଧା॒ନଃ । ଶୁ॒ନା॒ସୀ॒ରୀ ହ॒ଵିରି॒ଦ-ଞ୍ଜୁ॑ଷସ୍ଵ ॥ ଵୟ॑-ସ୍ସୁପ॒ର୍ଣା ଉପ॑ସେଦୁ॒ରିନ୍ଦ୍ର᳚ମ୍ । ପ୍ରି॒ୟମେ॑ଧା॒ ଋଷ॑ୟୋ॒ ନାଧ॑ମାନାଃ । ଅପ॑ ଧ୍ଵା॒ନ୍ତମୂ᳚ର୍ଣୁ॒ହି ପୂ॒ର୍ଧି ଚକ୍ଷୁଃ॑ । ମୁ॒ମୁ॒ଗ୍ଧ୍ୟ॑ସ୍ମା-ନ୍ନି॒ଧୟେ॑ଵ ବ॒ଦ୍ଧାନ୍ ॥ ବୃ॒ହଦିନ୍ଦ୍ରା॑ୟ ଗାୟତ ॥ 36 ॥
ମରୁ॑ତୋ ଵୃତ୍ର॒ହନ୍ତ॑ମମ୍ । ୟେନ॒ ଜ୍ୟୋତି॒-ରଜ॑ନୟନ୍ନୃତା॒ଵୃଧଃ॑ । ଦେ॒ଵ-ନ୍ଦେ॒ଵାୟ॒ ଜାଗୃ॑ଵି ॥ କା ମି॒ହୈକାଃ॒ କ ଇ॒ମେ ପ॑ତ॒ଙ୍ଗାଃ । ମା॒ନ୍ଥା॒ଲାଃ କୁଲି॒ ପରି॑ ମା ପତନ୍ତି । ଅନା॑ଵୃତୈନା॒ନ୍-ପ୍ରଧ॑ମନ୍ତୁ ଦେ॒ଵାଃ । ସୌପ॑ର୍ଣ॒-ଞ୍ଚକ୍ଷୁ॑ସ୍ତ॒ନୁଵା॑ ଵିଦେୟ ॥ ଏ॒ଵା ଵ॑ନ୍ଦସ୍ଵ॒ ଵରୁ॑ଣ-ମ୍ବୃ॒ହନ୍ତ᳚ମ୍ । ନ॒ମ॒ସ୍ୟା ଧୀର॑ମ॒ମୃତ॑ସ୍ୟ ଗୋ॒ପାମ୍ । ସ ନ॒-ଶ୍ଶର୍ମ॑ ତ୍ରି॒ଵରୂ॑ଥଂ॒-ଵିଁୟଗ୍ମ୍॑ସତ୍ ॥ 37 ॥
ୟୂ॒ୟ-ମ୍ପା॑ତ ସ୍ଵ॒ସ୍ତିଭି॒-ସ୍ସଦା॑ ନଃ ॥ ନାକେ॑ ସୁପ॒ର୍ଣମୁପ॒ ୟତ୍-ପତ॑ନ୍ତମ୍ । ହୃ॒ଦା ଵେନ॑ନ୍ତୋ ଅ॒ଭ୍ୟଚ॑କ୍ଷତ ତ୍ଵା । ହିର॑ଣ୍ୟପକ୍ଷଂ॒-ଵଁରୁ॑ଣସ୍ୟ ଦୂ॒ତମ୍ । ୟ॒ମସ୍ୟ॒ ୟୋନୌ॑ ଶକୁ॒ନ-ମ୍ଭୁ॑ର॒ଣ୍ୟୁମ୍ ॥ ଶ-ନ୍ନୋ॑ ଦେ॒ଵୀର॒ଭିଷ୍ଟ॑ୟେ । ଆପୋ॑ ଭଵନ୍ତୁ ପୀ॒ତୟେ᳚ । ଶଂ-ୟୋଁର॒ଭିସ୍ର॑ଵନ୍ତୁ ନଃ ॥ ଈଶା॑ନା॒ ଵାର୍ୟା॑ଣାମ୍ । କ୍ଷୟ॑ନ୍ତୀ-ଶ୍ଚର୍ଷଣୀ॒ନାମ୍ ॥ 38 ॥
ଅ॒ପୋ ୟା॑ଚାମି ଭେଷ॒ଜମ୍ ॥ ଅ॒ଫ୍ସୁ ମେ॒ ସୋମୋ॑ ଅବ୍ରଵୀତ୍ । ଅ॒ନ୍ତ-ର୍ଵିଶ୍ଵା॑ନି ଭେଷ॒ଜା । ଅ॒ଗ୍ନି-ଞ୍ଚ॑ ଵି॒ଶ୍ଵଶ॑ମ୍ଭୁଵମ୍ । ଆପ॑ଶ୍ଚ ଵି॒ଶ୍ଵଭେ॑ଷଜୀଃ ॥ ୟଦ॒ଫ୍ସୁ ତେ॑ ସରସ୍ଵତି । ଗୋଷ୍ଵଶ୍ଵେ॑ଷୁ॒ ୟନ୍ମଧୁ॑ । ତେନ॑ ମେ ଵାଜିନୀଵତି । ମୁଖ॑ମଙ୍ଗ୍ଧି ସରସ୍ଵତି ॥ ୟା ସର॑ସ୍ଵତୀ ଵୈଶମ୍ଭ॒ଲ୍ୟା ॥ 39 ॥
ତସ୍ୟା᳚-ମ୍ମେ ରାସ୍ଵ । ତସ୍ୟା᳚ସ୍ତେ ଭକ୍ଷୀୟ । ତସ୍ୟା᳚ସ୍ତେ ଭୂୟିଷ୍ଠ॒ଭାଜୋ॑ ଭୂୟାସ୍ମ ॥ ଅ॒ହ-ନ୍ତ୍ଵଦ॑ସ୍ମି॒ ମଦ॑ସି॒ ତ୍ଵମେ॒ତତ୍ । ମମା॑ସି॒ ୟୋନି॒ସ୍ତଵ॒ ୟୋନି॑ରସ୍ମି । ମମୈ॒ଵ ସନ୍ଵହ॑ ହ॒ଵ୍ୟାନ୍ୟ॑ଗ୍ନେ । ପୁ॒ତ୍ରଃ ପି॒ତ୍ରେ ଲୋ॑କ॒କୃଜ୍ଜା॑ତଵେଦଃ ॥ ଇ॒ହୈଵ ସନ୍ତତ୍ର॒ ସନ୍ତ॑-ନ୍ତ୍ଵା ଽଗ୍ନେ । ପ୍ରା॒ଣେନ॑ ଵା॒ଚା ମନ॑ସା ବିଭର୍ମି । ତି॒ରୋ ମା॒ ସନ୍ତ॒ମାୟୁ॒ର୍ମା ପ୍ରହା॑ସୀତ୍ ॥ 40 ॥
ଜ୍ୟୋତି॑ଷା ତ୍ଵା ଵୈଶ୍ଵାନ॒ରେଣୋପ॑ତିଷ୍ଠେ ॥ ଅ॒ୟ-ନ୍ତେ॒ ୟୋନି॑ର୍-ଋ॒ତ୍ଵିୟଃ॑ । ୟତୋ॑ ଜା॒ତୋ ଅରୋ॑ଚଥାଃ । ତ-ଞ୍ଜା॒ନନ୍ନ॑ଗ୍ନ॒ ଆରୋ॑ହ । ଅଥା॑ ନୋ ଵର୍ଧୟା ର॒ୟିମ୍ ॥ ୟା ତେ॑ ଅଗ୍ନେ ୟ॒ଜ୍ଞିୟା॑ ତ॒ନୂସ୍ତୟେ-ହ୍ୟାରୋ॑ହା॒ତ୍ମା-ଽଽତ୍ମାନ᳚ମ୍ । ଅଚ୍ଛା॒ ଵସୂ॑ନି କୃ॒ଣ୍ଵନ୍ନ॒ସ୍ମେ ନର୍ୟା॑ ପୁ॒ରୂଣି॑ । ୟ॒ଜ୍ଞୋ ଭୂ॒ତ୍ଵା ୟ॒ଜ୍ଞମାସୀ॑ଦ॒ ସ୍ଵାଂ-ୟୋଁନି᳚ମ୍ । ଜାତ॑ଵେଦୋ॒ ଭୁଵ॒ ଆଜାୟ॑ମାନ॒-ସ୍ସକ୍ଷ॑ୟ॒ ଏହି॑ ॥ ଉ॒ପାଵ॑ରୋହ ଜାତଵେଦଃ॒ ପୁନ॒ସ୍ତ୍ଵମ୍ ॥ 41 ॥
ଦେ॒ଵେଭ୍ୟୋ॑ ହ॒ଵ୍ୟଂ-ଵଁ॑ହ ନଃ ପ୍ରଜା॒ନନ୍ନ୍ । ଆୟୁଃ॑ ପ୍ର॒ଜାଗ୍ମ୍ ର॒ୟିମ॒ସ୍ମାସୁ॑ ଧେହି । ଅଜ॑ସ୍ରୋ ଦୀଦିହି ନୋ ଦୁରୋ॒ଣେ ॥ ତମିନ୍ଦ୍ର॑-ଞ୍ଜୋହଵୀମି ମ॒ଘଵା॑ନମୁ॒ଗ୍ରମ୍ । ସ॒ତ୍ରାଦଧା॑ନ॒-ମପ୍ର॑ତିଷ୍କୁତ॒ଗ୍ମ୍॒ ଶଵାଗ୍ମ୍॑ସି । ମଗ୍ମ୍ହି॑ଷ୍ଠୋ ଗୀ॒ର୍ଭିରା ଚ॑ ୟ॒ଜ୍ଞିୟୋ॑ ଽଵ॒ଵର୍ତ॑ତ୍ । ରା॒ୟେ ନୋ॒ ଵିଶ୍ଵା॑ ସୁ॒ପଥା॑ କୃଣୋତୁ ଵ॒ଜ୍ରୀ ॥ ତ୍ରିକ॑ଦ୍ରୁକେଷୁ ମହି॒ଷୋ ୟଵା॑ଶିର-ନ୍ତୁଵି॒ଶୁଷ୍ମ॑ସ୍ତୃ॒ପତ୍ । ସୋମ॑ମପିବ॒-ଦ୍ଵିଷ୍ଣୁ॑ନା ସୁ॒ତଂ-ୟଁଥାଵ॑ଶତ୍ । ସ ଈ᳚-ମ୍ମମାଦ॒ ମହି॒ କର୍ମ॒ କର୍ତ॑ଵେ ମ॒ହାମୁ॒ରୁମ୍ ॥ 42 ॥
ସୈନଗ୍ମ୍॑ ସଶ୍ଚ-ଦ୍ଦେ॒ଵ-ନ୍ଦେ॒ଵ-ସ୍ସ॒ତ୍ୟମିନ୍ଦୁଗ୍ମ୍॑ ସ॒ତ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରଃ॑ ॥ ଵି॒ଦଦ୍ୟତୀ॑ ସ॒ରମା॑ ରୁ॒ଗ୍ଣମଦ୍ରେଃ᳚ । ମହି॒ ପାଥଃ॑ ପୂ॒ର୍ଵ୍ୟଗ୍ମ୍ ସ॒ଦ୍ଧ୍ରିୟ॑କ୍କଃ । ଅଗ୍ର॑-ନ୍ନୟ-ଥ୍ସୁ॒ପଦ୍ୟକ୍ଷ॑ରାଣାମ୍ । ଅଚ୍ଛା॒ ରଵ॑-ମ୍ପ୍ରଥ॒ମା ଜା॑ନ॒ତୀ ଗା᳚ତ୍ ॥ ଵି॒ଦ-ଦ୍ଗଵ୍ୟଗ୍ମ୍॑ ସ॒ରମା॑ ଦୃ॒ଢମୂ॒ର୍ଵମ୍ । ୟେନା॒ ନୁକ॒-ମ୍ମାନୁ॑ଷୀ॒ ଭୋଜ॑ତେ॒ ଵିଟ୍ । ଆ ୟେ ଵିଶ୍ଵା᳚ ସ୍ଵପ॒ତ୍ୟାନି॑ ଚ॒କ୍ରୁଃ । କୃ॒ଣ୍ଵା॒ନାସୋ॑ ଅମୃତ॒ତ୍ଵାୟ॑ ଗା॒ତୁମ୍ ॥ ତ୍ଵ-ନ୍ନୃଭି॑ର୍ନୃପତେ ଦେ॒ଵହୂ॑ତୌ ॥ 43 ॥
ଭୂରୀ॑ଣି ଵୃ॒ତ୍ଵା ହ॑ର୍ୟଶ୍ଵ ହଗ୍ମ୍ସି । ତ୍ଵ-ନ୍ନିଦ॑ସ୍ୟୁ॒-ଞ୍ଚୁମୁ॑ରିମ୍ । ଧୁନି॒-ଞ୍ଚାସ୍ଵା॑ପୟୋ ଦ॒ଭୀତ॑ୟେ ସୁ॒ହନ୍ତୁ॑ ॥ ଏ॒ଵା ପା॑ହି ପ୍ର॒ତ୍ନଥା॒ ମନ୍ଦ॑ତୁ ତ୍ଵା । ଶ୍ରୁ॒ଧି ବ୍ରହ୍ମ॑ ଵାଵୃଧସ୍ଵୋ॒ତ ଗୀ॒ର୍ଭିଃ । ଆ॒ଵି-ସ୍ସୂର୍ୟ॑-ଙ୍କୃଣୁ॒ହି ପୀ॒ପିହୀ॒ଷଃ । ଜ॒ହି ଶତ୍ରୂଗ୍ମ୍॑ର॒ଭି ଗା ଇ॑ନ୍ଦ୍ର ତୃନ୍ଧି ॥ ଅଗ୍ନେ॒ ବାଧ॑ସ୍ଵ॒ ଵିମୃଧୋ॑ ନୁଦସ୍ଵ । ଅପାମୀ॑ଵା॒ ଅପ॒ ରକ୍ଷାଗ୍ମ୍॑ସି ସେଧ । ଅ॒ସ୍ମା-ଥ୍ସ॑ମୁ॒ଦ୍ରା-ଦ୍ବୃ॑ହ॒ତୋ ଦି॒ଵୋ ନଃ॑ ॥ 44 ॥
ଅ॒ପା-ମ୍ଭୂ॒ମାନ॒ମୁପ॑ ନ-ସ୍ସୃଜେ॒ହ ॥ ୟଜ୍ଞ॒ ପ୍ରତି॑ତିଷ୍ଠ ସୁମ॒ତୌ ସୁ॒ଶେଵା॒ ଆ ତ୍ଵା᳚ । ଵସୂ॑ନି ପୁରୁ॒ଧା ଵି॑ଶନ୍ତୁ । ଦୀ॒ର୍ଘମାୟୁ॒-ର୍ୟଜ॑ମାନାୟ କୃ॒ଣ୍ଵନ୍ନ୍ । ଅଥା॒ମୃତେ॑ନ ଜରି॒ତାର॑ମଙ୍ଗ୍ଧି ॥ ଇନ୍ଦ୍ର॑-ଶ୍ଶୁ॒ନାଵ॒-ଦ୍ଵିତ॑ନୋତି॒ ସୀର᳚ମ୍ । ସଂ॒ଵଁ॒ଥ୍ସ॒ରସ୍ୟ॑ ପ୍ରତି॒ମାଣ॑ମେ॒ତତ୍ । ଅ॒ର୍କସ୍ୟ॒ ଜ୍ୟୋତି॒ସ୍ତଦିଦା॑ସ॒ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ᳚ମ୍ । ସଂ॒ଵଁ॒ଥ୍ସ॒ରଗ୍ମ୍ ଶୁ॒ନଵ॒ଥ୍ସୀର॑ମେ॒ତତ୍ ॥ ଇନ୍ଦ୍ର॑ସ୍ୟ॒ ରାଧଃ॒ ପ୍ରୟ॑ତ-ମ୍ପୁ॒ରୁ ତ୍ମନା᳚ । ତଦ॑ର୍କରୂ॒ପଂ-ଵିଁ॒ମିମା॑ନମେତି । ଦ୍ଵାଦ॑ଶାରେ॒ ପ୍ରତି॑ତିଷ୍ଠ॒ତୀ-ଦ୍ଵୃଷା᳚ ॥ ଅ॒ଶ୍ଵା॒ୟନ୍ତୋ॑ ଗ॒ଵ୍ୟନ୍ତୋ॑ ଵା॒ଜୟ॑ନ୍ତଃ । ହଵା॑ମହେ॒ ତ୍ଵୋପ॑ଗନ୍ତ॒ ଵା ଉ॑ । ଆ॒ଭୂଷ॑ନ୍ତସ୍ତ୍ଵା ସୁମ॒ତୌ ନଵା॑ୟାମ୍ । ଵ॒ୟମି॑ନ୍ଦ୍ର ତ୍ଵା ଶୁ॒ନଗ୍ମ୍ ହୁ॑ଵେମ ॥ 45 ॥
(ଅ॒ର୍ଚ॒ତ॒ – ହ॒ଵି–ର୍ ଗା॑ୟତ – ୟଗ୍ମ୍ସଚ୍ – ଚର୍ଷଣୀ॒ନାଂ – ଁଵୈ॑ଶମ୍ଭ॒ଲ୍ୟା – ହା॑ସୀ॒ତ୍ – ତ୍ଵ – ମୁ॒ରୁଂ – ଦେ॒ଵହୂ॑ତୌ – ନଃ॒ – ତ୍ମନା॒ ଷଟ୍ ଚ॑) (ଅ. 8)
(ପ୍ରା॒ଣ – ଉ॒ଦେହି॒ – ପୁନ॑ର୍ନ॒ – ଆ ନୋ॑ ଭର – ୟ॒ଜ୍ଞୋ ରା॒ୟୋ – ଵାର୍ତ୍ର॑ହତ୍ୟାୟ॒ – ଵସୂ॑ନା॒ଗ୍ମ୍॒ – ସ ଈ॑-ମ୍ପାହ୍ୟ॒ ଷ୍ଟୌ)
(ପ୍ରା॒ଣୋ ର॑କ୍ଷ॒ – ତ୍ୟଗୃ॑ଭୀତା – ଧାରାଵ॒ରା ମ॒ରୁତୋ॑ – ଦୀର୍ଘାୟୁ॒ତ୍ଵାୟ॒ – ଜ୍ୟୋତି॑ଷା ତ୍ଵା॒ ପଞ୍ଚ॑ଚତ୍ଵାରିଗ୍ମ୍ଶତ୍ )
(ପ୍ରା॒ଣଃ – ଶୁ॒ନଗ୍ମ୍ ହୁ॑ଵେମ)
॥ ହରିଃ॑ ଓମ୍ ॥
॥ କୃଷ୍ଣ ୟଜୁର୍ଵେଦୀୟ ତୈତ୍ତିରୀୟ ବ୍ରାହ୍ମଣେ ଦ୍ଵିତୀୟାଷ୍ଟକେ ପଞ୍ଚମଃ ପ୍ରପାଠକ-ସ୍ସମାପ୍ତଃ ॥
ବାରମ୍ବାର ପଚରାଯାଉଥିବା ପ୍ରଶ୍ନ
What is 2.5 - ଉପହୋମଶେଷଃ - କୃଷ୍ଣ ୟଜୁର୍ଵେଦ ତୈତ୍ତିରୀୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଠଃ - ପ୍ରାଣୋ ରକ୍ଷତି?
2.5 - ଉପହୋମଶେଷଃ - କୃଷ୍ଣ ୟଜୁର୍ଵେଦ ତୈତ୍ତିରୀୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଠଃ - ପ୍ରାଣୋ ରକ୍ଷତି is a Sri Krishna Stotrams available on Bhakti Granth in the selected language or script.
Which language or script is this version in?
This edition is published in Odia. Use the language selector to view another available edition.
Can I read 2.5 - ଉପହୋମଶେଷଃ - କୃଷ୍ଣ ୟଜୁର୍ଵେଦ ତୈତ୍ତିରୀୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଠଃ - ପ୍ରାଣୋ ରକ୍ଷତି online?
Yes. The imported text is available directly on this page for online reading and recitation.
Can I download 2.5 - ଉପହୋମଶେଷଃ - କୃଷ୍ଣ ୟଜୁର୍ଵେଦ ତୈତ୍ତିରୀୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଠଃ - ପ୍ରାଣୋ ରକ୍ଷତି as a PDF?
If a verified PDF resource was found on the source page, a PDF download button is automatically connected to this page.
How can I share this page?
Use Copy Link, WhatsApp or Facebook in the sticky sharing bar provided by the Bhakti Granth theme.
Are there related devotional texts on Bhakti Granth?
Yes. The Bhakti Granth theme automatically connects texts through language and topic relationships to strengthen navigation and topical coverage.