ଚାଣକ୍ୟ ନୀତି – ପଂଚଦଶୋଽଧ୍ୟାୟଃ

ୟସ୍ୟ ଚିତ୍ତଂ ଦ୍ରଵୀଭୂତଂ କୃପୟା ସର୍ଵଜଂତୁଷୁ ।
ତସ୍ୟ ଜ୍ଞାନେନ ମୋକ୍ଷେଣ କିଂ ଜଟାଭସ୍ମଲେପନୈଃ ॥ 01 ॥

ଏକମପ୍ୟକ୍ଷରଂ ୟସ୍ତୁ ଗୁରୁଃ ଶିଷ୍ୟଂ ପ୍ରବୋଧୟେତ୍ ।
ପୃଥିଵ୍ୟାଂ ନାସ୍ତି ତଦ୍ଦ୍ରଵ୍ୟଂ ୟଦ୍ଦତ୍ତ୍ଵା ସୋଽନୃଣୀ ଭଵେତ୍ ॥ 02 ॥

ଖଲାନାଂ କଂଟକାନାଂ ଚ ଦ୍ଵିଵିଧୈଵ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ।
ଉପାନନ୍ମୁଖଭଂଗୋ ଵା ଦୂରତୋ ଵା ଵିସର୍ଜନମ୍ ॥ 02 ॥

କୁଚୈଲିନଂ ଦଂତମଲୋପଧାରିଣଂ
ବହ୍ଵାଶିନଂ ନିଷ୍ଠୁରଭାଷିଣଂ ଚ ।
ସୂର୍ୟୋଦୟେ ଚାସ୍ତମିତେ ଶୟାନଂ
ଵିମୁଂଚତି ଶ୍ରୀର୍ୟଦି ଚକ୍ରପାଣିଃ ॥ 04 ॥

ତ୍ୟଜଂତି ମିତ୍ରାଣି ଧନୈର୍ଵିହୀନଂ
ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ଦାରାଶ୍ଚ ସୁହୃଜ୍ଜନାଶ୍ଚ ।
ତମର୍ଥଵଂତଂ ପୁନରାଶ୍ରୟଂତି
ଅର୍ଥୋ ହି ଲୋକେ ମନୁଷ୍ୟସ୍ୟ ବଂଧୁଃ ॥ 05 ॥

ଅନ୍ୟାୟୋପାର୍ଜିତଂ ଦ୍ରଵ୍ୟଂ ଦଶ ଵର୍ଷାଣି ତିଷ୍ଠତି ।
ପ୍ରାପ୍ତେ ଚୈକାଦଶେ ଵର୍ଷେ ସମୂଲଂ ତଦ୍ଵିନଶ୍ୟତି ॥ 06 ॥

ଅୟୁକ୍ତଂ ସ୍ଵାମିନୋ ୟୁକ୍ତଂ ୟୁକ୍ତଂ ନୀଚସ୍ୟ ଦୂଷଣମ୍ ।
ଅମୃତଂ ରାହଵେ ମୃତ୍ୟୁର୍ଵିଷଂ ଶଂକରଭୂଷଣମ୍ ॥ 07 ॥

ତଦ୍ଭୋଜନଂ ୟଦ୍ଦ୍ଵିଜଭୁକ୍ତଶେଷଂ
ତତ୍ସୌହୃଦଂ ୟତ୍କ୍ରିୟତେ ପରସ୍ମିନ୍ ।
ସା ପ୍ରାଜ୍ଞତା ୟା ନ କରୋତି ପାପଂ
ଦଂଭଂ ଵିନା ୟଃ କ୍ରିୟତେ ସ ଧର୍ମଃ ॥ 08 ॥

ମଣିର୍ଲୁଂଠତି ପାଦାଗ୍ରେ କାଚଃ ଶିରସି ଧାର୍ୟତେ ।
କ୍ରୟଵିକ୍ରୟଵେଲାୟାଂ କାଚଃ କାଚୋ ମଣିର୍ମଣିଃ ॥ 09 ॥

ଅନଂତଶାସ୍ତ୍ରଂ ବହୁଲାଶ୍ଚ ଵିଦ୍ୟାଃ
ସ୍ଵଲ୍ପଶ୍ଚ କାଲୋ ବହୁଵିଘ୍ନତା ଚ ।
ୟତ୍ସାରଭୂତଂ ତଦୁପାସନୀୟାଂ
ହଂସୋ ୟଥା କ୍ଷୀରମିଵାଂବୁମଧ୍ୟାତ୍ ॥ 10 ॥

ଦୂରାଗତଂ ପଥି ଶ୍ରାଂତଂ ଵୃଥା ଚ ଗୃହମାଗତମ୍ ।
ଅନର୍ଚୟିତ୍ଵା ୟୋ ଭୁଂକ୍ତେ ସ ଵୈ ଚାଂଡାଲ ଉଚ୍ୟତେ ॥ 11 ॥

ପଠଂତି ଚତୁରୋ ଵେଦାଂଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରାଣ୍ୟନେକଶଃ ।
ଆତ୍ମାନଂ ନୈଵ ଜାନଂତି ଦର୍ଵୀ ପାକରସଂ ୟଥା ॥ 12 ॥

ଧନ୍ୟା ଦ୍ଵିଜମୟୀ ନୌକା ଵିପରୀତା ଭଵାର୍ଣଵେ ।
ତରଂତ୍ୟଧୋଗତାଃ ସର୍ଵେ ଉପରିଷ୍ଠାଃ ପତଂତ୍ୟଧଃ ॥ 13 ॥

ଅୟମମୃତନିଧାନଂ ନାୟକୋଽପ୍ୟୋଷଧୀନାମ୍
ଅମୃତମୟଶରୀରଃ କାଂତିୟୁକ୍ତୋଽପି ଚଂଦ୍ରଃ ।
ଭଵତିଵିଗତରଶ୍ମିର୍ମଂଡଲଂ ପ୍ରାପ୍ୟ ଭାନୋଃ
ପରସଦନନିଵିଷ୍ଟଃ କୋ ଲଘୁତ୍ଵଂ ନ ୟାତି ॥ 14 ॥

ଅଲିରୟଂ ନଲିନୀଦଲମଧ୍ୟଗଃ
କମଲିନୀମକରଂଦମଦାଲସଃ ।
ଵିଧିଵଶାତ୍ପରଦେଶମୁପାଗତଃ
କୁଟଜପୁଷ୍ପରସଂ ବହୁ ମନ୍ୟତେ ॥ 15 ॥

ପୀତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧେନ ତାତଶ୍ଚରଣତଲହତୋ ଵଲ୍ଲଭୋ ୟେନ ରୋଷା
ଦାବାଲ୍ୟାଦ୍ଵିପ୍ରଵର୍ୟୈଃ ସ୍ଵଵଦନଵିଵରେ ଧାର୍ୟତେ ଵୈରିଣୀ ମେ ।
ଗେହଂ ମେ ଛେଦୟଂତି ପ୍ରତିଦିଵସମୁମାକାଂତପୂଜାନିମିତ୍ତଂ
ତସ୍ମାତ୍ଖିନ୍ନା ସଦାହଂ ଦ୍ଵିଜକୁଲନିଲୟଂ ନାଥ ୟୁକ୍ତଂ ତ୍ୟଜାମି ॥ 16 ॥

ବଂଧନାନି ଖଲୁ ସଂତି ବହୂନି
ପ୍ରେମରଜ୍ଜୁକୃତବଂଧନମନ୍ୟତ୍ ।
ଦାରୁଭେଦନିପୁଣୋଽପି ଷଡଂଘ୍ରି-
ର୍ନିଷ୍କ୍ରିୟୋ ଭଵତି ପଂକଜକୋଶେଃ ॥ 17 ॥

ଛିନ୍ନୋଽପି ଚଂଦନ ତରୁର୍ନ ଜହାତି ଗଂଧଂ
ଵୃଦ୍ଧୋଽପି ଵାରଣପତି-ର୍ନଜହାତି ଲୀଲାମ୍ ।
ହଂତ୍ରାର୍ପିତୋ ମଧୁରତାଂ ନ ଜହାତି ଚେକ୍ଷୁଃ
କ୍ଷୀଣୋଽପି ନ ତ୍ୟଜତି ଶିଲଗୁଣାନ୍ କୁଲୀନଃ ॥ 18 ॥