തൈത്തിരീയ ഉപനിഷദ് – ആനന്ദവല്ലീ

(തൈ. ആ. 8-1-1)

ഓം സ॒ഹ നാ॑വവതു । സ॒ഹ നൌ॑ ഭുനക്തു । സ॒ഹ വീ॒ര്യ॑-ങ്കരവാവഹൈ । തേ॒ജ॒സ്വിനാ॒വധീ॑തമസ്തു॒ മാ വി॑ദ്വിഷാ॒വഹൈ᳚ । ഓം ശാന്തി॒-ശ്ശാന്തി॒-ശ്ശാന്തിഃ॑ ॥

ബ്ര॒ഹ്മ॒വിദാ᳚പ്നോതി॒ പരമ്᳚ । തദേ॒ഷാ-ഽഭ്യു॑ക്താ । സ॒ത്യ-ഞ്ജ്ഞാ॒നമ॑ന॒ന്ത-മ്ബ്രഹ്മ॑ । യോ വേദ॒ നിഹി॑ത॒-ങ്ഗുഹാ॑യാ-മ്പര॒മേ വ്യോ॑മന്ന് । സോ᳚-ഽശ്നു॒തേ സർവാ॒ന്കാമാ᳚ന്​ഥ്സ॒ഹ । ബ്രഹ്മ॑ണാ വിപ॒ശ്ചിതേതി॑ ॥ തസ്മാ॒ദ്വാ ഏ॒തസ്മാ॑ദാ॒ത്മന॑ ആകാ॒ശസ്സമ്ഭൂ॑തഃ । ആ॒കാ॒ശാദ്വാ॒യുഃ । വാ॒യോര॒ഗ്നിഃ । അ॒ഗ്നേരാപഃ॑ । അ॒ദ്ഭ്യഃ പൃ॑ഥി॒വീ । പൃ॒ഥി॒വ്യാ ഓഷ॑ധയഃ । ഓഷ॑ധീ॒ഭ്യോ-ഽന്നമ്᳚ । അന്നാ॒ത്പുരു॑ഷഃ । സ വാ ഏഷ പുരുഷോ-ഽന്ന॑രസ॒മയഃ । തസ്യേദ॑മേവ॒ ശിരഃ । അയ-ന്ദക്ഷി॑ണഃ പ॒ക്ഷഃ । അയമുത്ത॑രഃ പ॒ക്ഷഃ । അയമാത്മാ᳚ । ഇദ-മ്പുച്ഛ॑-മ്പ്രതി॒ഷ്ഠാ । തദപ്യേഷ ശ്ലോ॑കോ ഭ॒വതി ॥ 1 ॥
ഇതി പ്രഥമോ-ഽനുവാകഃ ॥

അന്നാ॒ദ്വൈ പ്ര॒ജാഃ പ്ര॒ജായ॑ന്തേ । യാഃ കാശ്ച॑ പൃഥി॒വീഗ് ശ്രി॒താഃ । അഥോ॒ അന്നേ॑നൈ॒വ ജീ॑വന്തി । അഥൈ॑ന॒ദപി॑ യന്ത്യന്ത॒തഃ । അന്ന॒ഗ്​മ്॒ ഹി ഭൂ॒താനാ॒-ഞ്ജ്യേഷ്ഠമ്᳚ । തസ്മാ᳚ഥ്സർവൌഷ॒ധമു॑ച്യതേ । സർവം॒-വൈഁ തേ-ഽന്ന॑മാപ്നുവന്തി । യേ-ഽന്ന॒-മ്ബ്രഹ്മോ॒പാസ॑തേ । അന്ന॒ഗ്​മ്॒ ഹി ഭൂ॒താനാ॒-ഞ്ജ്യേഷ്ഠമ്᳚ । തസ്മാ᳚ഥ്സർവൌഷ॒ധമു॑ച്യതേ । അന്നാ᳚ദ്ഭൂ॒താനി॒ ജായ॑ന്തേ । ജാതാ॒ന്യന്നേ॑ന വര്ധന്തേ । അദ്യതേ-ഽത്തി ച॑ ഭൂതാ॒നി । തസ്മാദന്ന-ന്തദുച്യ॑ത ഇ॒തി । തസ്മാദ്വാ ഏതസ്മാദന്ന॑രസ॒മയാത് । അന്യോ-ഽന്തര ആത്മാ᳚ പ്രാണ॒മയഃ । തേനൈ॑ഷ പൂ॒ര്ണഃ । സ വാ ഏഷ പുരുഷവി॑ധ ഏ॒വ । തസ്യ പുരു॑ഷവി॒ധതാമ് । അന്വയ॑-മ്പുരുഷ॒വിധഃ । തസ്യ പ്രാണ॑ ഏവ॒ ശിരഃ । വ്യാനോ ദക്ഷി॑ണഃ പ॒ക്ഷഃ । അപാന ഉത്ത॑രഃ പ॒ക്ഷഃ । ആകാ॑ശ ആ॒ത്മാ । പൃഥിവീ പുച്ഛ॑-മ്പ്രതി॒ഷ്ഠാ । തദപ്യേഷ ശ്ലോ॑കോ ഭ॒വതി ॥ 1 ॥
ഇതി ദ്വിതീയോ-ഽനുവാകഃ ॥

പ്രാ॒ണ-ന്ദേ॒വാ അനു॒പ്രാണ॑ന്തി । മ॒നു॒ഷ്യാഃ᳚ പ॒ശവ॑ശ്ച॒ യേ । പ്രാ॒ണോ ഹി ഭൂ॒താനാ॒മായുഃ॑ । തസ്മാ᳚ഥ്സർവായു॒ഷമു॑ച്യതേ । സർവ॑മേ॒വ ത॒ ആയു॑ര്യന്തി । യേ പ്രാ॒ണ-മ്ബ്രഹ്മോ॒പാസ॑തേ । പ്രാണോ ഹി ഭൂതാ॑നാമാ॒യുഃ । തസ്മാഥ്സർവായുഷമുച്യ॑ത ഇ॒തി । തസ്യൈഷ ഏവ ശാരീ॑ര ആ॒ത്മാ । യഃ॑ പൂർവ॒സ്യ । തസ്മാദ്വാ ഏതസ്മാ᳚ത്പ്രാണ॒മയാത് । അന്യോ-ഽന്തര ആത്മാ॑ മനോ॒മയഃ । തേനൈ॑ഷ പൂ॒ര്ണഃ । സ വാ ഏഷ പുരുഷവി॑ധ ഏ॒വ । തസ്യ പുരു॑ഷവി॒ധതാമ് । അന്വയ॑-മ്പുരുഷ॒വിധഃ । തസ്യ യജു॑രേവ॒ ശിരഃ । ഋഗ്ദക്ഷി॑ണഃ പ॒ക്ഷഃ । സാമോത്ത॑രഃ പ॒ക്ഷഃ । ആദേ॑ശ ആ॒ത്മാ । അഥർവാങ്ഗിരസഃ പുച്ഛ॑-മ്പ്രതി॒ഷ്ഠാ । തദപ്യേഷ ശ്ലോ॑കോ ഭ॒വതി ॥ 1 ॥
ഇതി തൃതീയോ-ഽനുവാകഃ ॥

യതോ॒ വാചോ॒ നിവ॑ര്തന്തേ । അപ്രാ᳚പ്യ॒ മന॑സാ സ॒ഹ । ആനന്ദ-മ്ബ്രഹ്മ॑ണോ വി॒ദ്വാന് । ന ബിഭേതി കദാ॑ചനേ॒തി । തസ്യൈഷ ഏവ ശാരീ॑ര ആ॒ത്മാ । യഃ॑ പൂർവ॒സ്യ । തസ്മാദ്വാ ഏതസ്മാ᳚ന്മനോ॒മയാത് । അന്യോ-ഽന്തര ആത്മാ വി॑ജ്ഞാന॒മയഃ । തേനൈ॑ഷ പൂ॒ര്ണഃ । സ വാ ഏഷ പുരുഷവി॑ധ ഏ॒വ । തസ്യ പുരു॑ഷവി॒ധതാമ് । അന്വയ॑-മ്പുരുഷ॒വിധഃ । തസ്യ ശ്ര॑ദ്ധൈവ॒ ശിരഃ । ഋത-ന്ദക്ഷി॑ണഃ പ॒ക്ഷഃ । സത്യമുത്ത॑രഃ പ॒ക്ഷഃ । യോ॑ഗ ആ॒ത്മാ । മഹഃ പുച്ഛ॑-മ്പ്രതി॒ഷ്ഠാ । തദപ്യേഷ ശ്ലോ॑കോ ഭ॒വതി ॥ 1 ॥
ഇതി ചതുര്ഥോ-ഽനുവാകഃ ॥

വി॒ജ്ഞാനം॑-യഁ॒ജ്ഞ-ന്ത॑നുതേ । കര്മാ॑ണി തനു॒തേ-ഽപി॑ ച । വി॒ജ്ഞാന॑-ന്ദേ॒വാസ്സർവേ᳚ । ബ്രഹ്മ॒ ജ്യേഷ്ഠ॒മുപാ॑സതേ । വി॒ജ്ഞാന॒-മ്ബ്രഹ്മ॒ ചേദ്വേദ॑ । തസ്മാ॒ച്ചേന്ന പ്ര॒മാദ്യ॑തി । ശ॒രീരേ॑ പാപ്മ॑നോ ഹി॒ത്വാ । സർവാന്കാമാന്​ഥ്സമശ്നു॑ത ഇ॒തി । തസ്യൈഷ ഏവ ശാരീ॑ര ആ॒ത്മാ । യഃ॑ പൂർവ॒സ്യ । തസ്മാദ്വാ ഏതസ്മാദ്വി॑ജ്ഞാന॒മയാത് । അന്യോ-ഽന്തര ആത്മാ॑-ഽഽനന്ദ॒മയഃ । തേനൈ॑ഷ പൂ॒ര്ണഃ । സ വാ ഏഷ പുരുഷവി॑ധ ഏ॒വ । തസ്യ പുരു॑ഷവി॒ധതാമ് । അന്വയ॑-മ്പുരുഷ॒വിധഃ । തസ്യ പ്രിയ॑മേവ॒ ശിരഃ । മോദോ ദക്ഷി॑ണഃ പ॒ക്ഷഃ । പ്രമോദ ഉത്ത॑രഃ പ॒ക്ഷഃ । ആന॑ന്ദ ആ॒ത്മാ । ബ്രഹ്മ പുച്ഛ॑-മ്പ്രതി॒ഷ്ഠാ । തദപ്യേഷ ശ്ലോ॑കോ ഭ॒വതി ॥ 1 ॥
ഇതി പഞ്ചമോ-ഽനുവാകഃ ॥

അസ॑ന്നേ॒വ സ॑ ഭവതി । അസ॒ദ്ബ്രഹ്മേതി॒ വേദ॒ ചേത് । അസ്തി ബ്രഹ്മേതി॑ ചേദ്വേ॒ദ । സന്തമേന-ന്തതോ വി॑ദുരി॒തി । തസ്യൈഷ ഏവ ശാരീ॑ര ആ॒ത്മാ । യഃ॑ പൂർവ॒സ്യ । അഥാതോ॑-ഽനുപ്ര॒ശ്നാഃ । ഉ॒താവി॒ദ്വാന॒മും-ലോഁ॒ക-മ്പ്രേത്യ॑ । കശ്ച॒ന ഗ॑ച്ഛ॒തീ(3) । ആഹോ॑ വി॒ദ്വാന॒മും-ലോഁ॒ക-മ്പ്രേത്യ॑ । കശ്ചി॒ഥ്സമ॑ശ്നു॒താ(3) ഉ॒ । സോ॑-ഽകാമയത । ബ॒ഹുസ്യാ॒-മ്പ്രജാ॑യേ॒യേതി॑ । സ തപോ॑-ഽതപ്യത । സ തപ॑സ്ത॒പ്ത്വാ । ഇ॒ദഗ്​മ് സർവ॑മസൃജത । യദി॒ദ-ങ്കിഞ്ച॑ । തഥ്സൃ॒ഷ്ട്വാ । തദേ॒വാനു॒പ്രാവി॑ശത് । തദ॑നു പ്ര॒വിശ്യ॑ । സച്ച॒ ത്യച്ചാ॑ഭവത് । നി॒രുക്ത॒-ഞ്ചാനി॑രുക്ത-ഞ്ച । നി॒ലയ॑ന॒-ഞ്ചാനി॑ലയന-ഞ്ച । വി॒ജ്ഞാന॒-ഞ്ചാവി॑ജ്ഞാന-ഞ്ച । സത്യ-ഞ്ചാനൃത-ഞ്ച സ॑ത്യമ॒ഭവത് । യദി॑ദ-ങ്കി॒ഞ്ച । തത്സത്യമി॑ത്യാച॒ക്ഷതേ । തദപ്യേഷ ശ്ലോ॑കോ ഭ॒വതി ॥ 1 ॥
ഇതി ഷഷ്ഠോ-ഽനുവാകഃ ॥

അസ॒ദ്വാ ഇ॒ദമഗ്ര॑ ആസീത് । തതോ॒ വൈ സദ॑ജായത । തദാത്മാനഗ്ഗ് സ്വയ॑മകു॒രുത । തസ്മാത്തഥ്സുകൃതമുച്യ॑ത ഇ॒തി । യദ്വൈ॑ തഥ്സു॒കൃതമ് । ര॑സോ വൈ॒ സഃ । രസഗ്ഗ് ഹ്യേവായം-ലഁബ്ധ്വാ-ഽഽന॑ന്ദീ ഭ॒വതി । കോ ഹ്യേവാന്യാ᳚ത്കഃ പ്രാ॒ണ്യാത് । യദേഷ ആകാശ ആന॑ന്ദോ ന॒ സ്യാത് । ഏഷ ഹ്യേവാ-ഽഽന॑ന്ദയാ॒തി । യ॒ദാ ഹ്യേ॑വൈഷ॒ ഏതസ്മിന്നദൃശ്യേ-ഽനാത്മ്യേ-ഽനിരുക്തേ-ഽനിലയനേ-ഽഭയം
പ്രതി॑ഷ്ഠാം-വിഁ॒ന്ദതേ । അഥ സോ-ഽഭയ-ങ്ഗ॑തോ ഭ॒വതി । യ॒ദാ ഹ്യേ॑വൈഷ॒ ഏതസ്മിന്നുദരമന്ത॑ര-ങ്കു॒രുതേ । അഥ തസ്യ ഭ॑യ-മ്ഭ॒വതി । തത്ത്വേവ ഭയം-വിഁദുഷോ-ഽമ॑ന്വാന॒സ്യ । തദപ്യേഷ ശ്ലോ॑കോ ഭ॒വതി ॥ 1 ॥
ഇതി സപ്തമോ-ഽനുവാകഃ ॥

ഭീ॒ഷാ-ഽസ്മാ॒ദ്വാതഃ॑ പവതേ । ഭീ॒ഷോദേ॑തി॒ സൂര്യഃ॑ । ഭീഷാ-ഽസ്മാദഗ്നി॑ശ്ചേന്ദ്ര॒ശ്ച । മൃത്യുര്ധാവതി പഞ്ച॑മ ഇ॒തി । സൈഷാ-ഽഽനന്ദസ്യ മീമാഗ്​മ്॑സാ ഭ॒വതി । യുവാ സ്യാഥ്സാധുയു॑വാ-ഽധ്യാ॒യകഃ । ആശിഷ്ഠോ ദൃഢിഷ്ഠോ॑ ബലി॒ഷ്ഠഃ । തസ്യേയ-മ്പൃഥിവീ സർവാ വിത്തസ്യ॑ പൂര്ണാ॒ സ്യാത് । സ ഏകോ മാനുഷ॑ ആന॒ന്ദഃ । തേ യേ ശത-മ്മാനുഷാ॑ ആന॒ന്ദാഃ ॥ 1 ॥
സ ഏകോ മനുഷ്യഗന്ധർവാണാ॑മാന॒ന്ദഃ । ശ്രോത്രിയസ്യ ചാകാമ॑ഹത॒സ്യ । തേ യേ ശത-മ്മനുഷ്യഗന്ധർവാണാ॑മാന॒ന്ദാഃ । സ ഏകോ ദേവഗന്ധർവാണാ॑മാന॒ന്ദഃ । ശ്രോത്രിയസ്യ ചാകാമ॑ഹത॒സ്യ । തേ യേ ശത-ന്ദേവഗന്ധർവാണാ॑മാന॒ന്ദാഃ । സ ഏകഃ പിതൃണാ-ഞ്ചിരലോകലോകാനാ॑മാന॒ന്ദഃ । ശ്രോത്രിയസ്യ ചാകാമ॑ഹത॒സ്യ । തേ യേ ശത-മ്പിതൃണാ-ഞ്ചിരലോകലോകാനാ॑മാന॒ന്ദാഃ । സ ഏക ആജാനജാനാ-ന്ദേവാനാ॑മാന॒ന്ദഃ ॥ 2 ॥
ശ്രോത്രിയസ്യ ചാകാമ॑ഹത॒സ്യ । തേ യേ ശതമാജാനജാനാ-ന്ദേവാനാ॑മാന॒ന്ദാഃ । സ ഏകഃ കര്മദേവാനാ-ന്ദേവാനാ॑മാന॒ന്ദഃ । യേ കര്മണാ ദേവാന॑പിയ॒ന്തി । ശ്രോത്രിയസ്യ ചാകാമ॑ഹത॒സ്യ । തേ യേ ശത-ങ്കര്മദേവാനാ-ന്ദേവാനാ॑മാന॒ന്ദാഃ । സ ഏകോ ദേവാനാ॑മാന॒ന്ദഃ । ശ്രോത്രിയസ്യ ചാകാമ॑ഹത॒സ്യ । തേ യേ ശത-ന്ദേവാനാ॑മാന॒ന്ദാഃ । സ ഏക ഇന്ദ്ര॑സ്യാ-ഽഽന॒ന്ദഃ ॥ 3 ॥
ശ്രോത്രിയസ്യ ചാകാമ॑ഹത॒സ്യ । തേ യേ ശതമിന്ദ്ര॑സ്യാ-ഽഽന॒ന്ദാഃ । സ ഏകോ ബൃഹസ്പതേ॑രാന॒ന്ദഃ । ശ്രോത്രിയസ്യ ചാകാമ॑ഹത॒സ്യ । തേ യേ ശത-മ്ബൃഹസ്പതേ॑രാന॒ന്ദാഃ । സ ഏകഃ പ്രജാപതേ॑രാന॒ന്ദഃ । ശ്രോത്രിയസ്യ ചാകാമ॑ഹത॒സ്യ । തേ യേ ശത-മ്പ്രജാപതേ॑രാന॒ന്ദാഃ । സ ഏകോ ബ്രഹ്മണ॑ ആന॒ന്ദഃ । ശ്രോത്രിയസ്യ ചാകാമ॑ഹത॒സ്യ ॥ 4 ॥
സ യശ്ചാ॑യ-മ്പു॒രുഷേ । യശ്ചാസാ॑വാദി॒ത്യേ । സ ഏകഃ॑ । സ യ॑ ഏവം॒​വിഁത് । അസ്മാല്ലോ॑കാത്പ്രേ॒ത്യ । ഏതമന്നമയമാത്മാനമുപ॑സങ്ക്രാ॒മതി । ഏത-മ്പ്രാണമയമാത്മാനമുപ॑സങ്ക്രാ॒മതി । ഏത-മ്മനോമയമാത്മാനമുപ॑സങ്ക്രാ॒മതി । ഏതം-വിഁജ്ഞാനമയമാത്മാനമുപ॑സങ്ക്രാ॒മതി । ഏതമാനന്ദമയമാത്മാനമുപ॑സങ്ക്രാ॒മതി । തദപ്യേഷ ശ്ലോ॑കോ ഭ॒വതി ॥ 5 ॥
ഇത്യഷ്ടമോ-ഽനുവാകഃ ॥

യതോ॒ വാചോ॒ നിവ॑ര്തന്തേ । അപ്രാ᳚പ്യ॒ മന॑സാ സ॒ഹ । ആനന്ദ-മ്ബ്രഹ്മ॑ണോ വി॒ദ്വാന് । ന ബിഭേതി കുത॑ശ്ചനേ॒തി । ഏതഗ്​മ് ഹ വാവ॑ ന ത॒പതി । കിമഹഗ്​മ് സാധു॑ നാക॒രവമ് । കിമഹ-മ്പാപമകര॑വമി॒തി । സ യ ഏവം-വിഁദ്വാനേതേ ആത്മാ॑നഗ്ഗ് സ്പൃ॒ണുതേ । ഉ॒ഭേ ഹ്യേ॑വൈഷ॒ ഏതേ ആത്മാ॑നഗ്ഗ് സ്പൃ॒ണുതേ । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ । ഇത്യു॑പ॒നിഷ॑ത് ॥ 1 ॥
ഇതി നവമോ-ഽനുവാകഃ ॥

ഓം സ॒ഹ നാ॑വവതു । സ॒ഹ നൌ॑ ഭുനക്തു । സ॒ഹ വീ॒ര്യ॑-ങ്കരവാവഹൈ । തേ॒ജ॒സ്വിനാ॒വധീ॑തമസ്തു॒ മാ വി॑ദ്വിഷാ॒വഹൈ᳚ । ഓം ശാന്തി॒-ശ്ശാന്തി॒-ശ്ശാന്തിഃ॑ ॥

॥ ഹരിഃ॑ ഓമ് ॥
॥ ശ്രീ കൃഷ്ണാര്പണമസ്തു ॥