മുംഡക ഉപനിഷദ് – ദ്വിതീയ മുംഡക, ദ്വിതീയ കാംഡഃ

॥ ദ്വിതീയ മുംഡകേ ദ്വിതീയഃ ഖംഡഃ ॥

ആവിഃ സംനിഹിതം ഗുഹാചരം നാമ
മഹത്പദമത്രൈതത് സമര്പിതമ് ।
ഏജത്പ്രാണന്നിമിഷച്ച യദേതജ്ജാനഥ
സദസദ്വരേണ്യം പരം-വിഁജ്ഞാനാദ്യദ്വരിഷ്ഠം പ്രജാനാമ് ॥ 1॥

യദര്ചിമദ്യദണുഭ്യോഽണു ച
യസ്മി~ല്ലോകാ നിഹിതാ ലോകിനശ്ച ।
തദേതദക്ഷരം ബ്രഹ്മ സ പ്രാണസ്തദു വാങ്മനഃ
തദേതത്സത്യം തദമൃതം തദ്വേദ്ധവ്യം സോമ്യ വിദ്ധി ॥ 2॥

ധനുര് ഗൃഹീത്വൌപനിഷദം മഹാസ്ത്രം
ശരം ഹ്യുപാസാ നിശിതം സംധയീത ।
ആയമ്യ തദ്ഭാവഗതേന ചേതസാ
ലക്ഷ്യം തദേവാക്ഷരം സോമ്യ വിദ്ധി ॥ 3॥

പ്രണവോ ധനുഃ ശരോ ഹ്യാത്മാ ബ്രഹ്മ തല്ലക്ഷ്യമുച്യതേ ।
അപ്രമത്തേന വേദ്ധവ്യം ശരവത് തന്മയോ ഭവേത് ॥ 4॥

യസ്മിന് ദ്യൌഃ പൃഥിവീ ചാംതരിക്ഷമോതം
മനഃ സഹ പ്രാണൈശ്ച സർവൈഃ ।
തമേവൈകം ജാനഥ ആത്മാനമന്യാ വാചോ
വിമുംചഥാമൃതസ്യൈഷ സേതുഃ ॥ 5॥

അരാ ഇവ രഥനാഭൌ സംഹതാ യത്ര നാഡ്യഃ ।
സ ഏഷോഽംതശ്ചരതേ ബഹുധാ ജായമാനഃ ।
ഓമിത്യേവം ധ്യായഥ ആത്മാനം സ്വസ്തി വഃ
പാരായ തമസഃ പരസ്താത് ॥ 6॥

യഃ സർവജ്ഞഃ സർവവിദ് യസ്യൈഷ മഹിമാ ഭുവി ।
ദിവ്യേ ബ്രഹ്മപുരേ ഹ്യേഷ വ്യോമ്ന്യാത്മാ പ്രതിഷ്ഠിതഃ ॥

മനോമയഃ പ്രാണശരീരനേതാ
പ്രതിഷ്ഠിതോഽന്നേ ഹൃദയം സന്നിധായ ।
തദ് വിജ്ഞാനേന പരിപശ്യംതി ധീരാ
ആനംദരൂപമമൃതം-യഁദ് വിഭാതി ॥ 7॥

ഭിദ്യതേ ഹൃദയഗ്രംഥിശ്ഛിദ്യംതേ സർവസംശയാഃ ।
ക്ഷീയംതേ ചാസ്യ കര്മാണി തസ്മിന് ദൃഷ്ടേ പരാവരേ ॥ 8॥

ഹിരണ്മയേ പരേ കോശേ വിരജം ബ്രഹ്മ നിഷ്കലമ് ।
തച്ഛുഭ്രം ജ്യോതിഷാം ജ്യോതിസ്തദ് യദാത്മവിദോ വിദുഃ ॥ 9॥

ന തത്ര സൂര്യോ ഭാതി ന ചംദ്രതാരകം
നേമാ വിദ്യുതോ ഭാംതി കുതോഽയമഗ്നിഃ ।
തമേവ ഭാംതമനുഭാതി സർവം
തസ്യ ഭാസാ സർവമിദം-വിഁഭാതി ॥ 10॥

ബ്രഹ്മൈവേദമമൃതം പുരസ്താദ് ബ്രഹ്മ പശ്ചാദ് ബ്രഹ്മ ദക്ഷിണതശ്ചോത്തരേണ ।
അധശ്ചോര്ധ്വം ച പ്രസൃതം ബ്രഹ്മൈവേദം-വിഁശ്വമിദം-വഁരിഷ്ഠമ് ॥ 11॥

॥ ഇതി മുംഡകോപനിഷദി ദ്വിതീയമുംഡകേ ദ്വിതീയഃ ഖംഡഃ ॥