ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਗਵਦ੍ਗੀਤਾ ਪਾਰਾਯਣ – ਚਤੁਰ੍ਥੋ਽ਧ੍ਯਾਯਃ

ਓਂ ਸ਼੍ਰੀ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨੇ ਨਮਃ
ਅਥ ਚਤੁਰ੍ਥੋ਽ਧ੍ਯਾਯਃ
ਜ੍ਞਾਨਯੋਗਃ

ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨੁਵਾਚ
ਇਮਂ ਵਿਵਸ੍ਵਤੇ ਯੋਗਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਵਾਨਹਮਵ੍ਯਯਮ੍ ।
ਵਿਵਸ੍ਵਾਨ੍ਮਨਵੇ ਪ੍ਰਾਹ ਮਨੁਰਿਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕਵੇ਽ਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥1॥

ਏਵਂ ਪਰਂਪਰਾਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮ੍ ਇਮਂ ਰਾਜਰ੍ਸ਼ਯੋ ਵਿਦੁਃ ।
ਸ ਕਾਲੇਨੇਹ ਮਹਤਾ ਯੋਗੋ ਨਸ਼੍ਟਃ ਪਰਂਤਪ ॥2॥

ਸ ਏਵਾਯਂ ਮਯਾ ਤੇ਽ਦ੍ਯ ਯੋਗਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਪੁਰਾਤਨਃ ।
ਭਕ੍ਤੋ਽ਸਿ ਮੇ ਸਖਾ ਚੇਤਿ ਰਹਸ੍ਯਂ ਹ੍ਯੇਤਦੁਤ੍ਤਮਮ੍ ॥3॥

ਅਰ੍ਜੁਨ ਉਵਾਚ
ਅਪਰਂ ਭਵਤੋ ਜਨ੍ਮ ਪਰਂ ਜਨ੍ਮ ਵਿਵਸ੍ਵਤਃ ।
ਕਥਮੇਤਦ੍ਵਿਜਾਨੀਯਾਂ ਤ੍ਵਮਾਦੌ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਵਾਨਿਤਿ ॥4॥

ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨੁਵਾਚ
ਬਹੂਨਿ ਮੇ ਵ੍ਯਤੀਤਾਨਿ ਜਨ੍ਮਾਨਿ ਤਵ ਚਾਰ੍ਜੁਨ ।
ਤਾਨ੍ਯਹਂ ਵੇਦ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਨ ਤ੍ਵਂ ਵੇਤ੍ਥ ਪਰਂਤਪ ॥5॥

ਅਜੋ਽ਪਿ ਸਨ੍ਨਵ੍ਯਯਾਤ੍ਮਾ ਭੂਤਾਨਾਮੀਸ਼੍ਵਰੋ਽ਪਿ ਸਨ੍ ।
ਪ੍ਰਕ੍ਰੁਰੁਇਤਿਂ ਸ੍ਵਾਮਧਿਸ਼੍ਠਾਯ ਸਂਭਵਾਮ੍ਯਾਤ੍ਮਮਾਯਯਾ ॥6॥

ਯਦਾ ਯਦਾ ਹਿ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਗ੍ਲਾਨਿਰ੍ਭਵਤਿ ਭਾਰਤ ।
ਅਭ੍ਯੁਤ੍ਥਾਨਮਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਤਦਾ਽਽ਤ੍ਮਾਨਂ ਸ੍ਰੁਰੁਇਜਾਮ੍ਯਹਮ੍ ॥7॥

ਪਰਿਤ੍ਰਾਣਾਯ ਸਾਧੂਨਾਂ ਵਿਨਾਸ਼ਾਯ ਚ ਦੁਸ਼੍ਕ੍ਰੁਰੁਇਤਾਮ੍ ।
ਧਰ੍ਮਸਂਸ੍ਥਾਪਨਾਰ੍ਥਾਯ ਸਂਭਵਾਮਿ ਯੁਗੇ ਯੁਗੇ ॥8॥

ਜਨ੍ਮ ਕਰ੍ਮ ਚ ਮੇ ਦਿਵ੍ਯਮ੍ ਏਵਂ ਯੋ ਵੇਤ੍ਤਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ ।
ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਦੇਹਂ ਪੁਨਰ੍ਜਨ੍ਮ ਨੈਤਿ ਮਾਮੇਤਿ ਸੋ਽ਰ੍ਜੁਨ ॥9॥

ਵੀਤਰਾਗਭਯਕ੍ਰੋਧਾਃ ਮਨ੍ਮਯਾ ਮਾਮੁਪਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ ।
ਬਹਵੋ ਜ੍ਞਾਨਤਪਸਾ ਪੂਤਾ ਮਦ੍ਭਾਵਮਾਗਤਾਃ ॥10॥

ਯੇ ਯਥਾ ਮਾਂ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਂਤੇ ਤਾਂਸ੍ਤਥੈਵ ਭਜਾਮ੍ਯਹਮ੍ ।
ਮਮ ਵਰ੍ਤ੍ਮਾਨੁਵਰ੍ਤਂਤੇ ਮਨੁਸ਼੍ਯਾਃ ਪਾਰ੍ਥ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ ॥11॥

ਕਾਂਕ੍ਸ਼ਂਤਃ ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਯਜਂਤ ਇਹ ਦੇਵਤਾਃ ।
ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਹਿ ਮਾਨੁਸ਼ੇ ਲੋਕੇ ਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ਭਵਤਿ ਕਰ੍ਮਜਾ ॥12॥

ਚਾਤੁਰ੍ਵਰ੍ਣ੍ਯਂ ਮਯਾ ਸ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਟਂ ਗੁਣਕਰ੍ਮਵਿਭਾਗਸ਼ਃ ।
ਤਸ੍ਯ ਕਰ੍ਤਾਰਮਪਿ ਮਾਂ ਵਿਦ੍ਧ੍ਯਕਰ੍ਤਾਰਮਵ੍ਯਯਮ੍ ॥13॥

ਨ ਮਾਂ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਲਿਂਪਂਤਿ ਨ ਮੇ ਕਰ੍ਮਫਲੇ ਸ੍ਪ੍ਰੁਰੁਇਹਾ ।
ਇਤਿ ਮਾਂ ਯੋ਽ਭਿਜਾਨਾਤਿ ਕਰ੍ਮਭਿਰ੍ਨ ਸ ਬਧ੍ਯਤੇ ॥14॥

ਏਵਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਕ੍ਰੁਰੁਇਤਂ ਕਰ੍ਮ ਪੂਰ੍ਵੈਰਪਿ ਮੁਮੁਕ੍ਸ਼ੁਭਿਃ ।
ਕੁਰੁ ਕਰ੍ਮੈਵ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤ੍ਵਂ ਪੂਰ੍ਵੈਃ ਪੂਰ੍ਵਤਰਂ ਕ੍ਰੁਰੁਇਤਮ੍ ॥15॥

ਕਿਂ ਕਰ੍ਮ ਕਿਮਕਰ੍ਮੇਤਿ ਕਵਯੋ਽ਪ੍ਯਤ੍ਰ ਮੋਹਿਤਾਃ ।
ਤਤ੍ਤੇ ਕਰ੍ਮ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯਜ੍ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਮੋਕ੍ਸ਼੍ਯਸੇ਽ਸ਼ੁਭਾਤ੍ ॥16॥

ਕਰ੍ਮਣੋ ਹ੍ਯਪਿ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਂ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਂ ਚ ਵਿਕਰ੍ਮਣਃ ।
ਅਕਰ੍ਮਣਸ਼੍ਚ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਂ ਗਹਨਾ ਕਰ੍ਮਣੋ ਗਤਿਃ ॥17॥

ਕਰ੍ਮਣ੍ਯਕਰ੍ਮ ਯਃ ਪਸ਼੍ਯੇਤ੍ ਅਕਰ੍ਮਣਿ ਚ ਕਰ੍ਮ ਯਃ ।
ਸ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ਮਨੁਸ਼੍ਯੇਸ਼ੁ ਸ ਯੁਕ੍ਤਃ ਕ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਸ੍ਨਕਰ੍ਮਕ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ ॥18॥

ਯਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵੇ ਸਮਾਰਂਭਾਃ ਕਾਮਸਂਕਲ੍ਪਵਰ੍ਜਿਤਾਃ ।
ਜ੍ਞਾਨਾਗ੍ਨਿਦਗ੍ਧਕਰ੍ਮਾਣਂ ਤਮਾਹੁਃ ਪਂਡਿਤਂ ਬੁਧਾਃ ॥19॥

ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਕਰ੍ਮਫਲਾਸਂਗਂ ਨਿਤ੍ਯਤ੍ਰੁਰੁਇਪ੍ਤੋ ਨਿਰਾਸ਼੍ਰਯਃ ।
ਕਰ੍ਮਣ੍ਯਭਿਪ੍ਰਵ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਤੋ਽ਪਿ ਨੈਵ ਕਿਂਚਿਤ੍ਕਰੋਤਿ ਸਃ ॥20॥

ਨਿਰਾਸ਼ੀਰ੍ਯਤਚਿਤ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਤ੍ਯਕ੍ਤਸਰ੍ਵ ਪਰਿਗ੍ਰਹਃ ।
ਸ਼ਾਰੀਰਂ ਕੇਵਲਂ ਕਰ੍ਮ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨਾਪ੍ਨੋਤਿ ਕਿਲ੍ਬਿਸ਼ਮ੍ ॥21॥

ਯਦ੍ਰੁਰੁਇਚ੍ਛਾਲਾਭਸਂਤੁਸ਼੍ਟਃ ਦ੍ਵਂਦ੍ਵਾਤੀਤੋ ਵਿਮਤ੍ਸਰਃ ।
ਸਮਃ ਸਿਦ੍ਧਾਵਸਿਦ੍ਧੌ ਚ ਕ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਵਾਪਿ ਨ ਨਿਬਧ੍ਯਤੇ ॥22॥

ਗਤਸਂਗਸ੍ਯ ਮੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਜ੍ਞਾਨਾਵਸ੍ਥਿਤਚੇਤਸਃ ।
ਯਜ੍ਞਾਯਾਚਰਤਃ ਕਰ੍ਮ ਸਮਗ੍ਰਂ ਪ੍ਰਵਿਲੀਯਤੇ ॥23॥

ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਰ੍ਪਣਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਹਵਿਃ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਗ੍ਨੌ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਹੁਤਮ੍ ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਤੇਨ ਗਂਤਵ੍ਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਕਰ੍ਮਸਮਾਧਿਨਾ ॥24॥

ਦੈਵਮੇਵਾਪਰੇ ਯਜ੍ਞਂ ਯੋਗਿਨਃ ਪਰ੍ਯੁਪਾਸਤੇ ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਗ੍ਨਾਵਪਰੇ ਯਜ੍ਞਂ ਯਜ੍ਞੇਨੈਵੋਪਜੁਹ੍ਵਤਿ ॥25॥

ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਾਦੀਨੀਂਦ੍ਰਿਯਾਣ੍ਯਨ੍ਯੇ ਸਂਯਮਾਗ੍ਨਿਸ਼ੁ ਜੁਹ੍ਵਤਿ ।
ਸ਼ਬ੍ਦਾਦੀਨ੍ਵਿਸ਼ਯਾਨਨ੍ਯੇ ਇਂਦ੍ਰਿਯਾਗ੍ਨਿਸ਼ੁ ਜੁਹ੍ਵਤਿ ॥26॥

ਸਰ੍ਵਾਣੀਂਦ੍ਰਿਯਕਰ੍ਮਾਣਿ ਪ੍ਰਾਣਕਰ੍ਮਾਣਿ ਚਾਪਰੇ ।
ਆਤ੍ਮਸਂਯਮਯੋਗਾਗ੍ਨੌ ਜੁਹ੍ਵਤਿ ਜ੍ਞਾਨਦੀਪਿਤੇ ॥27॥

ਦ੍ਰਵ੍ਯਯਜ੍ਞਾਸ੍ਤਪੋਯਜ੍ਞਾਃ ਯੋਗਯਜ੍ਞਾਸ੍ਤਥਾ਽ਪਰੇ ।
ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯਜ੍ਞਾਨਯਜ੍ਞਾਸ਼੍ਚ ਯਤਯਃ ਸਂਸ਼ਿਤਵ੍ਰਤਾਃ ॥28॥

ਅਪਾਨੇ ਜੁਹ੍ਵਤਿ ਪ੍ਰਾਣਂ ਪ੍ਰਾਣੇ਽ਪਾਨਂ ਤਥਾਪਰੇ ।
ਪ੍ਰਾਣਾਪਾਨਗਤੀ ਰੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮਪਰਾਯਣਾਃ ॥29॥

ਅਪਰੇ ਨਿਯਤਾਹਾਰਾਃ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ਪ੍ਰਾਣੇਸ਼ੁ ਜੁਹ੍ਵਤਿ ।
ਸਰ੍ਵੇ਽ਪ੍ਯੇਤੇ ਯਜ੍ਞਵਿਦਃ ਯਜ੍ਞਕ੍ਸ਼ਪਿਤਕਲ੍ਮਸ਼ਾਃ ॥30॥

ਯਜ੍ਞਸ਼ਿਸ਼੍ਟਾਮ੍ਰੁਰੁਇਤਭੁਜਃ ਯਾਂਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਨਾਤਨਮ੍ ।
ਨਾਯਂ ਲੋਕੋ਽ਸ੍ਤ੍ਯਯਜ੍ਞਸ੍ਯ ਕੁਤੋ਽ਨ੍ਯਃ ਕੁਰੁਸਤ੍ਤਮ ॥31॥

ਏਵਂ ਬਹੁਵਿਧਾ ਯਜ੍ਞਾਃ ਵਿਤਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਮੁਖੇ ।
ਕਰ੍ਮਜਾਨ੍ਵਿਦ੍ਧਿ ਤਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਏਵਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਵਿਮੋਕ੍ਸ਼੍ਯਸੇ ॥32॥

ਸ਼੍ਰੇਯਾਨ੍​ਦ੍ਰਵ੍ਯਮਯਾਦ੍ਯਜ੍ਞਾਤ੍ ਜ੍ਞਾਨਯਜ੍ਞਃ ਪਰਂਤਪ ।
ਸਰ੍ਵਂ ਕਰ੍ਮਾਖਿਲਂ ਪਾਰ੍ਥ ਜ੍ਞਾਨੇ ਪਰਿਸਮਾਪ੍ਯਤੇ ॥33॥

ਤਦ੍ਵਿਦ੍ਧਿ ਪ੍ਰਣਿਪਾਤੇਨ ਪਰਿਪ੍ਰਸ਼੍ਨੇਨ ਸੇਵਯਾ ।
ਉਪਦੇਕ੍ਸ਼੍ਯਂਤਿ ਤੇ ਜ੍ਞਾਨਂ ਜ੍ਞਾਨਿਨਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਿਨਃ ॥34॥

ਯਜ੍ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਨ ਪੁਨਰ੍ਮੋਹਮ੍ ਏਵਂ ਯਾਸ੍ਯਸਿ ਪਾਂਡਵ ।
ਯੇਨ ਭੂਤਾਨ੍ਯਸ਼ੇਸ਼ੇਣ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਸ੍ਯਾਤ੍ਮਨ੍ਯਥੋ ਮਯਿ ॥35॥

ਅਪਿ ਚੇਦਸਿ ਪਾਪੇਭ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵੇਭ੍ਯਃ ਪਾਪਕ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਤਮਃ ।
ਸਰ੍ਵਂ ਜ੍ਞਾਨਪ੍ਲਵੇਨੈਵ ਵ੍ਰੁਰੁਇਜਿਨਂ ਸਂਤਰਿਸ਼੍ਯਸਿ ॥36॥

ਯਥੈਧਾਂਸਿ ਸਮਿਦ੍ਧੋ਽ਗ੍ਨਿਃ ਭਸ੍ਮਸਾਤ੍ਕੁਰੁਤੇ਽ਰ੍ਜੁਨ ।
ਜ੍ਞਾਨਾਗ੍ਨਿਃ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਾਣਿ ਭਸ੍ਮਸਾਤ੍ਕੁਰੁਤੇ ਤਥਾ ॥37॥

ਨ ਹਿ ਜ੍ਞਾਨੇਨ ਸਦ੍ਰੁਰੁਇਸ਼ਂ ਪਵਿਤ੍ਰਮਿਹ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ।
ਤਤ੍ਸ੍ਵਯਂ ਯੋਗਸਂਸਿਦ੍ਧਃ ਕਾਲੇਨਾਤ੍ਮਨਿ ਵਿਂਦਤਿ ॥38॥

ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਵਾਨ੍ ਲਭਤੇ ਜ੍ਞਾਨਂ ਤਤ੍ਪਰਃ ਸਂਯਤੇਂਦ੍ਰਿਯਃ ।
ਜ੍ਞਾਨਂ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਪਰਾਂ ਸ਼ਾਂਤਿਮ੍ ਅਚਿਰੇਣਾਧਿਗਚ੍ਛਤਿ ॥39॥

ਅਜ੍ਞਸ਼੍ਚਾਸ਼੍ਰਦ੍ਦਧਾਨਸ਼੍ਚ ਸਂਸ਼ਯਾਤ੍ਮਾ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ ।
ਨਾਯਂ ਲੋਕੋ਽ਸ੍ਤਿ ਨ ਪਰਃ ਨ ਸੁਖਂ ਸਂਸ਼ਯਾਤ੍ਮਨਃ ॥40॥

ਯੋਗਸਨ੍ਨ੍ਯਸ੍ਤਕਰ੍ਮਾਣਂ ਜ੍ਞਾਨਸਂਛਿਨ੍ਨਸਂਸ਼ਯਮ੍ ।
ਆਤ੍ਮਵਂਤਂ ਨ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਨਿਬਧ੍ਨਂਤਿ ਧਨਂਜਯ ॥41॥

ਤਸ੍ਮਾਦਜ੍ਞਾਨਸਂਭੂਤਂ ਹ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਸ੍ਥਂ ਜ੍ਞਾਨਾਸਿਨਾਤ੍ਮਨਃ ।
ਛਿਤ੍ਤ੍ਵੈਨਂ ਸਂਸ਼ਯਂ ਯੋਗਮ੍ ਆਤਿਸ਼੍ਠੋਤ੍ਤਿਸ਼੍ਠ ਭਾਰਤ ॥42॥

॥ ਓਂ ਤਤ੍ਸਦਿਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਗਵਦ੍ਗੀਤਾਸੁ ਉਪਨਿਸ਼ਤ੍ਸੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦ੍ਯਾਯਾਂ
ਯੋਗਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਣਾਰ੍ਜੁਨਸਂਵਾਦੇ ਜ੍ਞਾਨਯੋਗੋ ਨਾਮ ਚਤੁਰ੍ਥੋ਽ਧ੍ਯਾਯਃ ॥