ଋଗ୍ଵେଦୀୟ ପଂଚ ରୁଦ୍ରଂ
॥ ଓଂ ଶ୍ରୀ ଗଣେଶାୟ ନମଃ ॥
ଗଣପତି ସ୍ତୁତିଃ
ହରିଃ॑ ଓଂ
ଗ॒ଣାନାଂ᳚ ତ୍ଵା ଗ॒ଣପ୍॑ଅତିଂ ହଵାମହେ କ॒ଵିଂ କ୍॑ଅଵୀ॒ନାମ୍॑ଉପ॒ମଶ୍ର୍॑ଅଵସ୍ତମମ୍ ।
ଜ୍ୟେ॒ଷ୍ଠ॒ରାଜଂ॒ ବ୍ରହ୍ମ୍॑ଅଣାଂ ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ପତ॒ ଆ ନଃ॑ ଶଋ॒ଣ୍ଵନ୍ନୂ॒ତିଭିଃ॑ ସୀଦ॒ ସାଦ୍॑ଅନମ୍ ॥ 2.23.01॥
(ଋଷିଃ ଗୃତ୍ସମଦଃ, ଦେଵତା ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ପତିଃ, ଛଂଦଃ ଜଗତୀ, ସ୍ଵରଃ ନିଷାଦଃ)
ନିଷୁସ୍᳚ଈଦ ଗଣପତେ ଗ॒ଣେଷୁ॒ ତ୍ଵାମ୍᳚ଆହୁ॒ର୍ଵିପ୍ର୍॑ଅତମଂ କଵୀ॒ନାମ୍ ।
ନ ଋ॒ତେ ତଵତ୍କ୍ର୍॑ଇୟତେ॒ କିଂ ଚ॒ନାରେ ମ॒ହାମ॒ର୍କଂ ମ୍॑ଅଘଵଂଚି॒ତ୍ରମ୍॑ଅର୍ଚ ॥ 10.112.09॥
(ନଭଃପ୍ରଭେଦନୋ ଵୈରୁପଃ, ଇଂଦ୍ରଃ, ନିଚୃତ୍ତ୍ରିଷ୍ଟୁପ୍, ଧୈଵତଃ)
ଆ ତୂ ନ୍॑ଅ ଇଂଦ୍ର କ୍ଷୁ॒ମଂତଂ᳚ ଚି॒ତ୍ରଂ ଗ୍ରା॒ଭଂ ସଂ ଗ୍୍॑ଉଭାୟ । ମ॒ହା॒ହ॒ସ୍ତୀ ଦକ୍ଷ୍॑ଇଣେନ ॥ 08.81.01॥
(କୁସୀଦୀ କାଣ୍ଵଃ, ଇଂଦ୍ରଃ, ଗାୟତ୍ରୀ, ଷଡ୍ଜଃ)
ଓଂ ଶ୍ରୀ ମହାଗଣପତୟେ॒ ନମଃ॑ ॥
ଅଥ ପଂଚରୁଦ୍ରଂ ପ୍ରାରଂଭଃ
(ପ୍ରଥମମଂଡଲେ ତ୍ରିଚତ୍ଵାରିଂଶଂ ସୂକ୍ତଂ 1.43
ଋଷିଃ କଣ୍ଵୋ ଘୌରଃ ।
ଦେଵତା 1, 2, 4-6 ରୁଦ୍ରଃ, 3 ମିତ୍ରାଵରୁଣୌ; 7-9 ସୋମଃ ।
ଛଂଦଃ 1-4, 7, 8 ଗାୟତ୍ରୀ, 5 ଵିରାଡ୍ଗାୟତ୍ରୀ, 6 ପାଦନିଚୃଦ୍ଗାୟତ୍ରୀ, 9 ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ।
ସ୍ଵରଃ 1-8 ଷଡ୍ଜଃ, 9 ଗାଂଧାରଃ ॥)
ହରିଃ॑ ଓଂ
କଦ୍ରୁ॒ଦ୍ରାୟ॒ ପ୍ରଚ୍᳚ଏତସେ ମୀ॒ଳ୍ହୁଷ୍ଟ୍॑ଅମାୟ॒ ତଵ୍ୟ୍॑ଅସେ । ଵୋ॒ଚେମ॒ ଶଂତ୍॑ଅମଂ ହୃ॒ଦେ ॥ 1.043.01॥
ୟଥ୍᳚ଆ ନୋ ଅଦ୍॑ଇତିଃ॒ କର॒ତ୍ପଶ୍ଵେ॒ ନୃଭ୍ୟୋ॒ ୟଥା॒ ଗଵ୍᳚ଏ । ୟଥ୍᳚ଆ ତୋ॒କାୟ୍॑ଅ ରୁ॒ଦ୍ରିୟ୍᳚ଅମ୍ ॥ 1.043.02॥
ୟଥ୍᳚ଆ ନୋ ମି॒ତ୍ରୋ ଵର୍॑ଉଣୋ॒ ୟଥ୍᳚ଆ ରୁ॒ଦ୍ରଶ୍ଚିକ୍᳚ଏତତି । ୟଥା॒ ଵିଶ୍ଵ୍᳚ଏ ସ॒ଜୋଷ୍॑ଅସଃ ॥ 1.043.03॥
ଗା॒ଥପ୍॑ଅତିଂ ମେ॒ଧପ୍॑ଅତିଂ ରୁ॒ଦ୍ରଂ ଜଲ୍᳚ଆଷଭେଷଜମ୍ । ତଚ୍ଛଂ॒ୟୋଃ ସୁ॒ମ୍ନମ୍᳚ଈମହେ ॥ 1.043.04॥
ୟଃ ଶୁ॒କ୍ର ॑ଇଵ॒ ସୂର୍ୟୋ॒ ହିର୍᳚ଅଣ୍ୟମିଵ॒ ରୋଚ୍॑ଅତେ । ଶ୍ରେଷ୍ଠ୍᳚ଓ ଦେ॒ଵାନାଂ॒ ଵସୁଃ॑ ॥ 1.043.05॥
ଶଂ ନଃ॑ କର॒ତ୍ୟର୍ଵ୍॑ଅତେ ସୁ॒ଗଂ ମେ॒ଷାୟ୍॑ଅ ମେ॒ଷ୍ୟ୍᳚ଏ । ନୃଭ୍ୟୋ॒ ନାର୍॑ଇଭ୍ୟୋ॒ ଗଵ୍᳚ଏ ॥ 1.043.06॥
ଅ॒ସ୍ମେ ସ୍᳚ଓମ॒ ଶ୍ରିୟ॒ମଧି॒ ନି ଧ୍᳚ଏହି ଶ॒ତସ୍ୟ୍॑ଅ ନୃ॒ଣାମ୍ । ମହି॒ ଶ୍ରଵ୍॑ଅସ୍ତୁଵିନୃ॒ମ୍ଣମ୍ ॥ 1.043.07॥
ମା ନଃ॑ ସୋମପରି॒ବାଧୋ॒ ମାର୍᳚ଆତୟୋ ଜୁହୁରଂତ । ଆ ନ୍॑ଅ ଇଂଦୋ॒ ଵାଜ୍᳚ଏ ଭଜ ॥ 1.043.08॥
ୟାସ୍ତ୍᳚ଏ ପ୍ର॒ଜା ଅ॒ମୃତ୍॑ଅସ୍ୟ॒ ପର୍॑ଅସ୍ମିଂ॒ଧାମ୍᳚ଅନ୍ନୃ॒ତସ୍ୟ୍॑ଅ ।
ମୂ॒ର୍ଧା ନାଭ୍᳚ଆ ସୋମ ଵେନ ଆ॒ଭୂଷ୍᳚ଅଂତୀଃ ସୋମ ଵେଦଃ ॥ 1.043.09॥
(ପ୍ରଥମ ମଂଡଲେ ଚତୁର୍ଦଶୋତ୍ତରଶତତଂ ସୂକ୍ତମ୍
ଋଷିଃ – କୁତ୍ସ ଆଂଗିରସଃ । ଦେଵତା ରୁଦ୍ରଃ ।
ଛଂଦଃ 1 ଜଗତୀ, 2, 7 ନିଚୃଜ୍ଜଗତୀ, 3, 6, 8, 9 ଵିରାଡ୍ଜଗତୀ,
4, 5, 11 ଭୁରିକ୍ତ୍ରିଷ୍ଟୁପ୍, 10 ନିଚୃତ୍ତ୍ରିଷ୍ଟୁପ୍ ।
ସ୍ଵରଃ 1-3, 6-9 ନିଷାଦଃ, 4, 5, 10, 11 ଧୈଵତଃ ॥)
ଇ॒ମା ରୁ॒ଦ୍ରାୟ୍॑ଅ ତ॒ଵସ୍᳚ଏ କପ॒ର୍ଦିନ୍᳚ଏ କ୍ଷ॒ୟଦ୍ଵ୍᳚ଈରାୟ॒ ପ୍ର ଭ୍॑ଅରାମହେ ମ॒ତୀଃ ।
ୟଥା॒ ଶମସ୍॑ଅଦ୍ଦ୍ଵି॒ପଦେ॒ ଚତ୍॑ଉଷ୍ପଦେ॒ ଵିଶ୍ଵଂ᳚ ପୁ॒ଷ୍ଟଂ ଗ୍ରାମ୍᳚ଏ ଅ॒ସ୍ମିନ୍ନ୍॑ଅନାତୁ॒ରମ୍ ॥ 1.114.01॥
ମୃ॒ଳା ନ୍᳚ଓ ରୁଦ୍ରୋ॒ତ ନୋ॒ ମୟ୍॑ଅସ୍କୃଧି କ୍ଷ॒ୟଦ୍ଵ୍᳚ଈରାୟ॒ ନମ୍॑ଅସା ଵିଧେମ ତେ ।
ୟଚ୍ଛଂ ଚ॒ ୟୋଶ୍ଚ॒ ମନ୍॑ଉରାୟେ॒ଜେ ପି॒ତା ତଦ୍॑ଅଶ୍ୟାମ॒ ତଵ୍॑ଅ ରୁଦ୍ର॒ ପ୍ରଣ୍᳚ଈତିଷୁ ॥ 1.114.02॥
ଅ॒ଶ୍ୟାମ୍॑ଅ ତେ ସୁମ॒ତିଂ ଦ୍᳚ଏଵୟ॒ଜ୍ୟୟ୍᳚ଆ କ୍ଷ॒ୟଦ୍ଵ୍᳚ଈରସ୍ୟ॒ ତଵ୍॑ଅ ରୁଦ୍ର ମୀଢ୍ଵଃ ।
ସୁ॒ମ୍ନା॒ୟନ୍ନିଦ୍ଵିଶ୍᳚ଓ ଅ॒ସ୍ମାକ॒ମା ଚ॒ରାର୍॑ଇଷ୍ଟଵୀରା ଜୁହଵାମ ତେ ହ॒ଵିଃ ॥ 1.114.03॥
ତ୍ଵେ॒ଷଂ-ଵଁ॒ୟଂ ରୁ॒ଦ୍ରଂ-ୟ୍॑ଅଁଜ୍ଞ॒ସାଧଂ᳚-ଵଁଂ॒କୁଂ କ॒ଵିମଵ୍॑ଅସେ॒ ନି ହ୍ଵ୍॑ଅୟାମହେ ।
ଆ॒ରେ ଅ॒ସ୍ମଦ୍ଦୈଵ୍ୟଂ॒ ହେଳ୍᳚ଓ ଅସ୍ୟତୁ ସୁମ॒ତିମିଦ୍ଵ॒ୟମ॒ସ୍ୟା ଵ୍୍॑ଉଣୀମହେ ॥ 1.114.04॥
ଦି॒ଵୋ ଵ୍॑ଅରା॒ହମ୍॑ଅରୁ॒ଷଂ କ୍॑ଅପ॒ର୍ଦିନଂ᳚ ତ୍ଵେ॒ଷଂ ରୂ॒ପଂ ନମ୍॑ଅସା॒ ନି ହ୍ଵ୍॑ଅୟାମହେ ।
ହସ୍ତେ॒ ବିଭ୍ର୍॑ଅଦ୍ଭେଷ॒ଜା ଵାର୍ୟ୍᳚ଆଣି॒ ଶର୍ମ॒ ଵର୍ମ୍॑ଅ ଚ୍ଛ॒ର୍ଦିର॒ସ୍ମଭ୍ୟଂ᳚-ୟଂଁସତ୍ ॥ 1.114.05॥
ଇ॒ଦଂ ପି॒ତ୍ରେ ମ॒ରୁତ୍᳚ଆମୁଚ୍ୟତେ॒ ଵଚଃ॑ ସ୍ଵା॒ଦୋଃ ସ୍ଵାଦ୍᳚ଈୟୋ ରୁ॒ଦ୍ରାୟ॒ ଵର୍ଧ୍॑ଅନମ୍ ।
ରାସ୍ଵ୍᳚ଆ ଚ ନୋ ଅମୃତ ମର୍ତ॒ଭୋଜ୍॑ଅନଂ॒ ତ୍ମନ୍᳚ଏ ତୋ॒କାୟ॒ ତନ୍॑ଅୟାୟ ମୃଳ ॥ 1.114.06॥
ମାନ୍᳚ଓ ମ॒ହାଂତ୍॑ଅମୁ॒ତ ମାନ୍᳚ଓ ଅର୍ଭ॒କଂ ମା ନ॒ ଉକ୍ଷ୍᳚ଅଂତମୁ॒ତ ମା ନ୍॑ଅ ଉକ୍ଷି॒ତମ୍ ।
ମାନ୍᳚ଓ ଵଧୀଃ ପି॒ତରଂ॒ ମୋତ ମା॒ତରଂ॒ ମା ନଃ॑ ପ୍ରି॒ୟାସ୍ତ॒ନ୍ଵ୍᳚ଓ ରୁଦ୍ର ରୀରିଷଃ ॥ 1.114.07॥
ମା ନ୍॑ଅସ୍ତୋ॒କେ ତନ୍॑ଅୟେ॒ ମା ନ୍॑ଅ ଆ॒ୟୌ ମା ନୋ॒ ଗୋଷୁ॒ ମା ନୋ॒ ଅଶ୍ଵ୍᳚ଏଷୁ ରୀରିଷଃ ।
ଵୀ॒ରାନ୍ମା ନ୍᳚ଓ ରୁଦ୍ର ଭାମି॒ତୋ ଵ୍॑ଅଧୀର୍ହ॒ଵିଷ୍ମ୍᳚ଅଂତଃ॒ ସଦ॒ମିତ୍ତ୍ଵ୍᳚ଆ ହଵାମହେ ॥ 1.114.08॥
ଉପ୍॑ଅତେ॒ ସ୍ତୋମ୍᳚ଆନ୍ପଶୁ॒ପା ଇ॒ଵାକ୍॑ଅରଂ॒ ରାସ୍ଵ୍᳚ଆ ପିତର୍ମରୁତାଂ ସୁ॒ମ୍ନମ॒ସ୍ମେ ।
ଭ॒ଦ୍ରା ହିତ୍᳚ଏ ସୁମ॒ତିର୍ମ୍୍॑ଉଳ॒ୟତ୍ତ॒ମାଥ୍᳚ଆ ଵ॒ୟମଵ॒ ଇତ୍ତ୍᳚ଏ ଵୃଣୀମହେ ॥ 1.114.09॥
ଆ॒ରେ ତ୍᳚ଏ ଗୋ॒ଘ୍ନମୁ॒ତ ପ୍᳚ଊରୁଷ॒ଘ୍ନଂ କ୍ଷୟ୍॑ଅଦ୍ଵୀର ସୁ॒ମ୍ନମ॒ସ୍ମେ ତ୍᳚ଏ ଅସ୍ତୁ ।
ମୃ॒ଳା ଚ୍॑ଅ ନୋ॒ ଅଧ୍॑ଇ ଚ ବ୍ରୂହି ଦେ॒ଵାଧ୍᳚ଆ ଚ ନଃ॒ ଶର୍ମ୍॑ଅ ୟଚ୍ଛ ଦ୍ଵି॒ବର୍ହାଃ᳚ ॥ 1.114.10॥
ଅଵ୍᳚ଓଚାମ॒ ନମ୍᳚ଓ ଅସ୍ମା ଅଵ॒ସ୍ୟଵଃ॑ ଶୃ॒ଣୋତ୍॑ଉ ନୋ॒ ହଵଂ᳚ ରୁ॒ଦ୍ରୋ ମ॒ରୁତ୍ଵ୍᳚ଆନ୍ ।
ତନ୍ନ୍᳚ଓ ମି॒ତ୍ରୋ ଵର୍॑ଉଣୋ ମାମହଂତା॒ମଦ୍॑ଇତିଃ॒ ସିଂଧୁଃ॑ ପୃଥି॒ଵୀ ଉ॒ତ ଦ୍ୟୌଃ ॥ 1.114.11॥
(ଦ୍ଵିତୀୟମଂଡଲେ ତ୍ରୟସ୍ତ୍ରିଂଶଂ ସୂକ୍ତମ୍
ଋଷିଃ ଗୃତ୍ସମଦଃ । ଦେଵତା ରୁଦ୍ରଃ ।
ଛଂଦଃ 1, 5, 9, 13-15 ନିଚୃତ୍ତ୍ରିଷ୍ଟୁପ୍, 3, 6, 10, 11, ଵିରାଟ୍ତ୍ରିଷ୍ଟୁପ୍,
4, 8 ତ୍ରିଷ୍ଟୁପ୍, 2, 7 ପଂକ୍ତିଃ, 12 ଭୁରିକ୍ପଂକ୍ତିଃ ।
ସ୍ଵରଃ 1, 3-6, 8-11, 13-15 ଧୈଵତଃ, 2, 7, 12 ପଂଚମଃ ॥)
ଆତ୍᳚ଏ ପିତର୍ମରୁତାଂ ସୁ॒ମ୍ନମ୍᳚ଏତୁ॒ ମା ନଃ॒ ସୂର୍ୟ୍॑ଅସ୍ୟ ସଂ॒ଦୃଶ୍᳚ଓ ୟୁୟୋଥାଃ ।
ଅ॒ଭି ନ୍᳚ଓ ଵୀ॒ରୋ ଅର୍ଵ୍॑ଅତି କ୍ଷମେତ॒ ପ୍ର ଜ୍᳚ଆୟେମହି ରୁଦ୍ର ପ୍ର॒ଜାଭିଃ॑ ॥ 2.033.01॥
ତ୍ଵାଦ୍॑ଅତ୍ତେଭୀ ରୁଦ୍ର॒ ଶଂତ୍॑ଅମେଭିଃ ଶ॒ତଂ ହିମ୍᳚ଆ ଅଶୀୟ ଭେଷ॒ଜେଭିଃ॑ ।
ଵ୍ୟ(1)ସ୍ମଦ୍ଦ୍ଵେଷ୍᳚ଓ ଵିତ॒ରଂ-ଵ୍ୟଂଁହୋ॒ ଵ୍ୟମ୍᳚ଈଵାଶ୍ଚାତୟସ୍ଵା॒ ଵିଷ୍᳚ଊଚୀଃ ॥ 2.033.02॥
ଶ୍ରେଷ୍ଠ୍᳚ଓ ଜା॒ତସ୍ୟ୍॑ଅ ରୁଦ୍ର ଶ୍ରି॒ୟାସ୍॑ଇ ତ॒ଵସ୍ତ୍॑ଅମସ୍ତ॒ଵସାଂ᳚-ଵଁଜ୍ରବାହୋ ।
ପର୍ଷ୍॑ଇ ଣଃ ପା॒ରମଂହ୍॑ଅସଃ ସ୍ଵ॒ସ୍ତି ଵିଶ୍ଵ୍᳚ଆ ଅ॒ଭ୍᳚ଈତୀ॒ ରପ୍॑ଅସୋ ୟୁୟୋଧି ॥ 2.033.03॥
ମାତ୍ଵ୍᳚ଆ ରୁଦ୍ର ଚୁକ୍ରୁଧାମା॒ ନମ୍᳚ଓଭି॒ର୍ମା ଦୁଷ୍ଟ୍॑ଉତୀ ଵୃଷଭ॒ ମା ସହ୍᳚ଊତୀ ।
ଉନ୍ନ୍᳚ଓ ଵୀ॒ରାଁ ॑ଅର୍ପୟ ଭେଷ॒ଜେଭ୍॑ଇର୍ଭି॒ଷକ୍ତ୍॑ଅମଂ ତ୍ଵା ଭି॒ଷଜାଂ᳚ ଶୃଣୋମି ॥ 2.033.04॥
ହଵ୍᳚ଈମଭି॒ର୍ହଵ୍॑ଅତେ॒ ୟୋ ହ॒ଵିର୍ଭି॒ରଵ॒ ସ୍ତୋମ୍᳚ଏଭୀ ରୁ॒ଦ୍ରଂ ଦ୍॑ଇଷୀୟ ।
ଋ॒ଦୂ॒ଦରଃ॑ ସୁ॒ହଵୋ॒ ମା ନ୍᳚ଓ ଅ॒ସ୍ୟୈ ବ॒ଭ୍ରୁଃ ସୁ॒ଶିପ୍ର୍᳚ଓ ରୀରଧନ୍ମ॒ନାୟ᳚ଇ ॥ 2.033.05॥
ଉନ୍ମ୍᳚ଆ ମମଂଦ ଵୃଷ॒ଭୋ ମ॒ରୁତ୍ଵାଂ॒ତ୍ଵକ୍ଷ୍᳚ଈୟସା॒ ଵୟ୍॑ଅସା॒ ନାଧ୍॑ଅମାନମ୍ ।
ଘୃଣ୍᳚ଈଵ ଚ୍ଛା॒ୟାମ୍॑ଅର॒ପା ॑ଅଶୀ॒ୟା ଵ୍॑ଇଵାସେୟଂ ରୁ॒ଦ୍ରସ୍ୟ୍॑ଅ ସୁ॒ମ୍ନମ୍ ॥ 2.033.06॥
କ୍ଵ(1) ସ୍ୟ ତ୍᳚ଏ ରୁଦ୍ର ମୃଳ॒ୟାକୁ॒ର୍ହସ୍ତୋ॒ ୟୋ ଅସ୍ତ୍॑ଇ ଭେଷ॒ଜୋ ଜଲ୍᳚ଆଷଃ ।
ଅ॒ପ॒ଭ॒ର୍ତା ରପ୍॑ଅସୋ॒ ଦୈଵ୍ୟ୍॑ଅସ୍ୟା॒ଭୀ ନୁ ମ୍᳚ଆ ଵୃଷଭ ଚକ୍ଷମୀଥାଃ ॥ 2.033.07॥
ପ୍ର ବ॒ଭ୍ରଵ୍᳚ଏ ଵୃଷ॒ଭାୟ୍॑ଅ ଶ୍ଵିତୀ॒ଚେ ମ॒ହୋ ମ॒ହୀଂ ସ୍॑ଉଷ୍ଟୁ॒ତିମ୍᳚ଈରୟାମି ।
ନ॒ମ॒ସ୍ୟା କ୍॑ଅଲ୍ମଲୀ॒କିନଂ॒ ନମ୍᳚ଓଭିର୍ଗୃଣୀ॒ମସ୍॑ଇ ତ୍ଵେ॒ଷଂ ରୁ॒ଦ୍ରସ୍ୟ॒ ନାମ୍॑ଅ ॥ 2.033.08॥
ସ୍ଥି॒ରେଭି॒ରଂଗୈଃ᳚ ପୁରୁ॒ରୂପ୍॑ଅ ଉ॒ଗ୍ରୋ ବ॒ଭ୍ରୁଃ ଶୁ॒କ୍ରେଭିଃ॑ ପିପିଶେ॒ ହିର୍᳚ଅଣ୍ୟୈଃ ।
ଈଶ୍᳚ଆନାଦ॒ସ୍ୟ ଭୁଵ୍॑ଅନସ୍ୟ॒ ଭୂରେ॒ର୍ନ ଵା ॑ଉ ୟୋଷଦ୍ରୁ॒ଦ୍ରାଦ୍॑ଅସୁ॒ର୍ୟ୍᳚ଅମ୍ ॥ 2.033.09॥
ଅର୍ହ୍᳚ଅନ୍ବିଭର୍ଷି॒ ସାୟ୍॑ଅକାନି॒ ଧନ୍ଵାର୍ହ୍᳚ଅନ୍ନି॒ଷ୍କଂ-ୟ୍॑ଅଁଜ॒ତଂ-ଵିଁ॒ଶ୍ଵର୍᳚ଊପମ୍ ।
ଅର୍ହ୍᳚ଅନ୍ନି॒ଦଂ ଦ୍॑ଅୟସେ॒ ଵିଶ୍ଵ॒ମଭ୍ଵଂ॒ ନ ଵା ଓଜ୍᳚ଈୟୋ ରୁଦ୍ର॒ ତ୍ଵଦ୍॑ଅସ୍ତି ॥ 2.033.10॥
ସ୍ତୁ॒ହି ଶ୍ରୁ॒ତଂ ଗ୍॑ଅର୍ତ॒ସଦଂ॒ ୟୁଵ୍᳚ଆନଂ ମୃ॒ଗଂ ନ ଭୀ॒ମମ୍॑ଉପହ॒ତ୍ନୁମୁ॒ଗ୍ରମ୍ ।
ମୃ॒ଳା ଜ୍॑ଅରି॒ତ୍ରେ ର୍॑ଉଦ୍ର॒ ସ୍ତଵ୍᳚ଆନୋ॒ଽନ୍ୟଂ ତ୍᳚ଏ ଅ॒ସ୍ମନ୍ନି ଵ୍॑ଅପଂତୁ॒ ସେନାଃ᳚ ॥ 2.033.11॥
କୁ॒ମା॒ରଶ୍ଚ୍॑ଇତ୍ପି॒ତରଂ॒ ଵଂଦ୍॑ଅମାନଂ॒ ପ୍ରତ୍॑ଇ ନାନାମ ରୁଦ୍ରୋପ॒ୟଂତ୍᳚ଅମ୍ ।
ଭୂର୍᳚ଏର୍ଦା॒ତାରଂ॒ ସତ୍ପ୍॑ଅତିଂ ଗୃଣୀଷେ ସ୍ତୁ॒ତସ୍ତ୍ଵଂ ଭ୍᳚ଏଷ॒ଜା ର୍᳚ଆସ୍ୟ॒ସ୍ମେ ॥ 2.033.12॥
ୟାଵ୍᳚ଓ ଭେଷ॒ଜା ମ୍॑ଅରୁତଃ॒ ଶୁଚ୍᳚ଈନି॒ ୟା ଶଂତ୍॑ଅମା ଵୃଷଣୋ॒ ୟା ମ୍॑ଅୟୋ॒ଭୁ ।
ୟାନି॒ ମନୁ॒ରଵ୍୍॑ଉଣୀତା ପି॒ତା ନ॒ସ୍ତା ଶଂ ଚ॒ ୟୋଶ୍ଚ୍॑ଅ ରୁ॒ଦ୍ରସ୍ୟ୍॑ଅ ଵଶ୍ମି ॥ 2.033.13॥
ପର୍॑ଇ ଣୋ ହେ॒ତୀ ରୁ॒ଦ୍ରସ୍ୟ୍॑ଅ ଵୃଜ୍ୟାଃ॒ ପର୍॑ଇ ତ୍ଵେ॒ଷସ୍ୟ୍॑ଅ ଦୁର୍ମ॒ତିର୍ମ॒ହୀ ଗ୍᳚ଆତ୍ ।
ଅଵ୍॑ଅ ସ୍ଥି॒ରା ମ॒ଘଵ୍॑ଅଦ୍ଭ୍ୟସ୍ତନୁଷ୍ଵ॒ ମୀଢ୍ଵ୍॑ଅସ୍ତୋ॒କାୟ॒ ତନ୍॑ଅୟାୟ ମୃଳ ॥ 2.033.14॥
ଏ॒ଵା ବ୍॑ଅଭ୍ରୋ ଵୃଷଭ ଚେକିତାନ॒ ୟଥ୍᳚ଆ ଦେଵ॒ ନ ହ୍୍॑ଉଣୀ॒ଷେ ନ ହଂସ୍॑ଇ ।
ହ॒ଵ॒ନ॒ଶ୍ରୁନ୍ନ୍᳚ଓ ରୁଦ୍ରେ॒ହ ବ୍᳚ଓଧି ବୃ॒ହଦ୍ଵ୍॑ଅଦେମ ଵି॒ଦଥ୍᳚ଏ ସୁ॒ଵୀରାଃ᳚ ॥ 2.033.15॥
(ଷଷ୍ଠମଂଡଲେ ଚତୁଃସପ୍ତତିତମଂ ସୂକ୍ତମ୍
ଋଷିଃ ଭରଦ୍ଵାଜୋ ବାର୍ହସ୍ପତ୍ୟଃ । ଦେଵତା ସୋମାରୁଦ୍ରୌ ।
ଛଂଦଃ 1, 2, 4 ତ୍ରିଷ୍ଟୁପ୍, 3 ନିଚୃତ୍ତ୍ରିଷ୍ଟୁପ୍, ସ୍ଵରଃ ଧୈଵତଃ ॥)
ସୋମ୍᳚ଆରୁଦ୍ରା ଧା॒ରୟ୍᳚ଏଥାମସୁ॒ର୍ୟଂ(1) ପ୍ର ଵ୍᳚ଆମି॒ଷ୍ଟୟୋଽର୍॑ଅମଶ୍ନୁଵଂତୁ ।
ଦମ୍᳚ଏଦମେ ସ॒ପ୍ତ ରତ୍ନା॒ ଦଧ୍᳚ଆନା॒ ଶଂ ନ୍᳚ଓ ଭୂତଂ ଦ୍ଵି॒ପଦେ॒ ଶଂ ଚତ୍॑ଉଷ୍ପଦେ ॥ 6.074.01॥
ସୋମ୍᳚ଆରୁଦ୍ରା॒ ଵି ଵ୍୍॑ଉହତଂ॒ ଵିଷ୍᳚ଊଚୀ॒ମମ୍᳚ଈଵା॒ ୟା ନୋ॒ ଗୟ୍॑ଅମାଵି॒ଵେଶ୍॑ଅ ।
ଆ॒ରେ ବ୍᳚ଆଧେଥାଂ॒ ନିର୍୍॑ଉତିଂ ପରା॒ଚୈର॒ସ୍ମେ ଭ॒ଦ୍ରା ସ᳚ଉଶ୍ରଵ॒ସାନ୍॑ଇ ସଂତୁ ॥ 6.074.02॥
ସୋମ୍᳚ଆରୁଦ୍ରା ୟୁ॒ଵମେ॒ତାନ୍ୟ॒ସ୍ମେ ଵିଶ୍ଵ୍᳚ଆ ତ॒ନୂଷ୍॑ଉ ଭେଷ॒ଜାନ୍॑ଇ ଧତ୍ତମ୍ ।
ଅଵ୍॑ଅ ସ୍ୟତଂ ମୁଂ॒ଚତଂ॒ ୟନ୍ନୋ॒ ଅସ୍ତ୍॑ଇ ତ॒ନୂଷ୍॑ଉ ବ॒ଦ୍ଧଂ କୃ॒ତମେନ୍᳚ଓ ଅ॒ସ୍ମତ୍ ॥ 6.074.03॥
ତି॒ଗ୍ମାୟ୍॑ଉଧୌ ତି॒ଗ୍ମହ୍᳚ଏତୀ ସୁ॒ଶେଵୌ॒ ସୋମ୍᳚ଆରୁଦ୍ରାଵି॒ହ ସୁ ମ୍୍॑ଉଳତଂ ନଃ ।
ପ୍ରନ୍᳚ଓ ମୁଂଚତଂ॒ ଵର୍॑ଉଣସ୍ୟ॒ ପାଶ୍᳚ଆଦ୍ଗୋପା॒ୟତଂ᳚ ନଃ ସୁମନ॒ସ୍ୟମ୍᳚ଆନା ॥ 6.074.04॥
(ସପ୍ତମମଂଡଲେ ଷଟ୍ଚତ୍ଵାରିଂଶଂ ସୂକ୍ତମ୍
ଋଷିଃ ଵସିଷ୍ଠଃ । ଦେଵତା ରୁଦ୍ରଃ ।
ଛଂଦଃ 1 ଵିରାଡ୍ଜଗତୀ, 2 ନିଚୃତ୍ତ୍ରିଷ୍ଟୁପ୍, 3 ନିଚୃତ୍ ଜଗତୀ, 4 ସ୍ଵରାଟ୍ପଂକ୍ତିଃ ।
ସ୍ଵରଃ 1, 3, ନିଷଦଃ, 2 ଧୈଵତଃ, 4 ପଂଚମଃ ॥)
ଇ॒ମା ରୁ॒ଦ୍ରାୟ୍॑ଅ ସ୍ଥି॒ରଧ୍᳚ଅନ୍ଵନେ॒ ଗିରଃ॑ କ୍ଷି॒ପ୍ରେଷ୍॑ଅଵେ ଦେ॒ଵାୟ୍॑ଅ ସ୍ଵ॒ଧାଵ୍ନ୍᳚ଏ ।
ଅଷ୍᳚ଆଳ୍ହାୟ॒ ସହ୍॑ଅମାନାୟ ଵେ॒ଧସ୍᳚ଏ ତି॒ଗ୍ମାୟ୍॑ଉଧାୟ ଭରତା ଶୃ॒ଣୋତ୍॑ଉ ନଃ ॥ 7.046.01॥
ସ ହି କ୍ଷୟ୍᳚ଏଣ॒ କ୍ଷମ୍ୟ୍॑ଅସ୍ୟ॒ ଜନ୍ମ୍॑ଅନଃ॒ ସାମ୍ର୍᳚ଆଜ୍ୟେନ ଦି॒ଵ୍ୟସ୍ୟ॒ ଚେତ୍॑ଅତି ।
ଅଵ॒ନ୍ନଵ୍᳚ଅଂତୀ॒ରୁପ୍॑ଅ ନୋ॒ ଦୁର୍॑ଅଶ୍ଚରାନମୀ॒ଵୋ ର୍॑ଉଦ୍ର॒ ଜାସ୍॑ଉ ନୋ ଭଵ ॥ 7.046.02॥
ୟାତ୍᳚ଏ ଦି॒ଦ୍ୟୁଦଵ୍॑ଅସୃଷ୍ଟା ଦି॒ଵସ୍ପର୍॑ଇ କ୍ଷ୍ମ॒ୟା ଚର୍॑ଅତି॒ ପରି॒ ସା ଵ୍୍॑ଉଣକ୍ତୁ ନଃ ।
ସ॒ହସ୍ରଂ᳚ ତେ ସ୍ଵପିଵାତ ଭେଷ॒ଜା ମା ନ୍॑ଅସ୍ତୋ॒କେଷୁ॒ ତନ୍॑ଅୟେଷୁ ରୀରିଷଃ ॥ 7.046.03॥
ମାନ୍᳚ଓ ଵଧୀ ରୁଦ୍ର॒ ମା ପର୍᳚ଆ ଦା॒ ମା ତ୍᳚ଏ ଭୂମ॒ ପ୍ରସ୍॑ଇତୌ ହୀଳି॒ତସ୍ୟ୍॑ଅ ।
ଆନ୍᳚ଓ ଭଜ ବ॒ର୍ହିଷ୍॑ଇ ଜୀଵଶଂ॒ସେ ୟୂ॒ୟଂ ପ୍᳚ଆତ ସ୍ଵ॒ସ୍ତିଭିଃ॒ ସଦ୍᳚ଆ ନଃ ॥ 7.046.04॥
ଅ॒ସ୍ମେ ରୁ॒ଦ୍ରା ମେ॒ହନା॒ ପର୍ଵ୍॑ଅତାସୋ ଵୃତ୍ର॒ହତ୍ୟେ॒ ଭର୍॑ଅହୂତୌ ସ॒ଜୋଷାଃ᳚ ।
ୟଃ ଶଂସ୍॑ଅତେ ସ୍ତୁଵ॒ତେ ଧାୟ୍॑ଇ ପ॒ଜ୍ର ଇଂଦ୍ର୍॑ଅଜ୍ୟେଷ୍ଠା ଅ॒ସ୍ମାଁ ॑ଅଵଂତୁ ଦେ॒ଵାଃ ॥ 8.063.12॥
(ପ୍ରଗାଥଃ କାଣ୍ଵଃ, ଦେଵାଃ, ତ୍ରିଷ୍ଟୁପ୍, ଗାଂଧାରଃ)
ତ୍ଵମ୍॑ଅଗ୍ନେ ରୁ॒ଦ୍ରୋ ଅସ୍॑ଉରୋ ମ॒ହୋ ଦି॒ଵସ୍ତ୍ଵଂ ଶର୍ଧୋ॒ ମାର୍॑ଉତଂ ପୃ॒କ୍ଷ ᳚ଈଶିଷେ ।
ତ୍ଵଂ-ଵାଁତ᳚ଇରରୁ॒ଣୈର୍ୟ୍᳚ଆସି ଶଂଗ॒ୟସ୍ତ୍ଵଂ ପୂ॒ଷା ଵ୍॑ଇଧ॒ତଃ ପ୍᳚ଆସି॒ ନୁ ତ୍ମନ୍᳚ଆ ॥ 2.001.06॥
(ଆଂଗିରସଃ ଶୌନହୋତ୍ରୋ ଭାର୍ଗଵୋ ଗୃତ୍ସମଦଃ, ଅଗ୍ନିଃ, ଭୁରିକ୍ ତ୍ରିଷ୍ଟୁପ୍, ଧୈଵତଃ)
ଆଵୋ॒ ରାଜ୍᳚ଆନମଧ୍ଵ॒ରସ୍ୟ୍॑ଅ ରୁ॒ଦ୍ରଂ ହୋତ୍᳚ଆରଂ ସତ୍ୟ॒ୟଜଂ॒ ରୋଦ୍॑ଅସ୍ୟୋଃ ।
ଅ॒ଗ୍ନିଂ ପୁ॒ରା ତ୍॑ଅନୟି॒ତ୍ନୋର॒ଚିତ୍ତା॒ଦ୍ଧିର୍᳚ଅଣ୍ୟରୂପ॒ମଵ୍॑ଅସେ କୃଣୁଧ୍ଵମ୍ ॥ 4.003.01॥
(ଵାମଦେଵଃ, ଅଗ୍ନିଃ, ନିଚୃତ୍ତ୍ରିଷ୍ଟୁପ୍, ଧୈଵତଃ)
ତଵ୍॑ଅ ଶ୍ରି॒ୟେ ମ॒ରୁତ୍᳚ଓ ମର୍ଜୟଂତ॒ ରୁଦ୍ର॒ ୟତ୍ତେ॒ ଜନ୍॑ଇମ॒ ଚାର୍॑ଉ ଚି॒ତ୍ରମ୍ ।
ପ॒ଦଂ-ୟଁଦ୍ଵିଷ୍ଣ୍᳚ଓରୁପ॒ମଂ ନି॒ଧାୟି॒ ତେନ୍॑ଅ ପାସି॒ ଗୁହ୍ୟଂ॒ ନାମ॒ ଗୋନ୍᳚ଆମ୍ ॥ 5.003.03॥
(ଵସୁଶ୍ରୁତ ଆତ୍ରେୟଃ, ଅଗ୍ନିଃ, ନିଚୃତ୍ତ୍ରିଷ୍ଟୁପ୍, ଧୈଵତଃ)
ଭୁଵ୍॑ଅନସ୍ୟ ପି॒ତରଂ᳚ ଗୀ॒ର୍ଭିରା॒ଭୀ ରୁ॒ଦ୍ରଂ ଦିଵ୍᳚ଆ ଵ॒ର୍ଧୟ୍᳚ଆ ରୁ॒ଦ୍ରମ॒କ୍ତୌ ।
ବୃ॒ହଂତ୍॑ଅମୃ॒ଷ୍ଵମ॒ଜରଂ᳚ ସୁଷୁ॒ମ୍ନମୃଧ୍॑ଅଗ୍ଘୁଵେମ କ॒ଵିନ୍᳚ଏଷି॒ତାସଃ॑ ॥ 6.049.10॥ ଋଜିଶ୍ଵାଃ, ଵିଶ୍ଵେ ଦେଵାଃ, ତ୍ରିଷ୍ଟୁପ୍, ଧୈଵତଃ)
ତମ୍॑ଉ ଷ୍ଟୁହି॒ ୟଃ ସ୍ଵି॒ଷୁଃ ସୁ॒ଧନ୍ଵା॒ ୟୋ ଵିଶ୍ଵ୍॑ଅସ୍ୟ॒ କ୍ଷୟ୍॑ଅତି ଭେଷ॒ଜସ୍ୟ୍॑ଅ ।
ୟକ୍ଷ୍ଵ୍᳚ଆ ମ॒ହେ ସ᳚ଉମନ॒ସାୟ୍॑ଅ ରୁ॒ଦ୍ରଂ ନମ୍᳚ଓଭିର୍ଦେ॒ଵମସ୍॑ଉରଂ ଦୁଵସ୍ୟ ॥ 5.042.11॥
(ଅଗ୍ନିଃ, ଵିଶ୍ଵେ ଦେଵାଃ, ନିଚୃତ୍ତ୍ରିଷ୍ଟୁପ୍, ଧୈଵତଃ)
ଅ॒ୟଂ ମେ॒ ହସ୍ତୋ॒ ଭଗ୍॑ଅଵାନ॒ୟଂ ମେ॒ ଭଗ୍॑ଅଵତ୍ତରଃ ।
ଅ॒ୟଂ ମ୍᳚ଏ ଵି॒ଶ୍ଵଭ୍᳚ଏଷଜୋ॒ଽୟଂ ଶି॒ଵାଭ୍॑ଇମର୍ଶନଃ ॥ 10.060.12॥
(ବଂଧ୍ଵାଦୟୋ ଗୌପାୟନାଃ, ହସ୍ତଃ, ନିଚୃଦନୁଷ୍ଟୁପ୍, ଗାଂଧାରଃ)
ତ୍ର୍ୟ୍᳚ଅଂବକଂ-ୟଁଜାମହେ ସୁ॒ଗଂଧିଂ᳚ ପୁଷ୍ଟି॒ଵର୍ଧ୍॑ଅନମ୍ ।
ଉ॒ର୍ଵା॒ରୁ॒କମ୍॑ଇଵ॒ ବଂଧ୍॑ଅନାନ୍ମୃ॒ତ୍ୟୋର୍ମ୍॑ଉକ୍ଷୀୟ॒ ମାମୃତ୍᳚ଆତ୍ ॥ 7.059.12॥
(ଵସିଷ୍ଠଃ, ରୁଦ୍ରଃ, ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍, ଗାଂଧାରଃ)
ଶାଂତି ପାଠମଂତ୍ରଃ
ହରିଃ॑ ଓଂ
ତତ୍ପୁର୍॑ଉଷାୟ ଵି॒ଦ୍ମହ୍॑ଏ ମହାଦେ॒ଵାୟ୍॑ଅ ଧୀମହି ।
ତନ୍ନ୍॑ଓ ରୁଦ୍ରଃ ପ୍ରଚୋ॒ଦୟ୍॑ଆତ୍ ॥
ଈଶାନସ୍ସର୍ଵ୍॑ଅଵିଦ୍ୟା॒ନା॒ମୀଶ୍ଵରଃ ସର୍ଵ୍॑ଅଭୂତା॒ନାଂ॒ ।
ବ୍ରହ୍ମାଧ୍॑ଇପତି॒ର୍ବ୍ରହ୍ମ॒ଣୋଽଧ୍॑ଇପତି॒ର୍ବହ୍ମ୍॑ଆ ଶି॒ଵୋ ମ୍॑ଏଽସ୍ତୁ ସଦାଶି॒ଵୋମ୍ ॥
ଓଂ ଶି॒ଵୋ ନାମ୍॑ଆସି॒ ସ୍ଵଧ୍॑ଇତିସ୍ତେ ପି॒ତା ନମ୍॑ଅସ୍ତେ ଅସ୍ତୁ॒ ମା ମ୍॑ଆ ହିꣳସୀଃ ।
ନିଵ୍॑ଅର୍ତୟାମ୍ୟାୟ୍॑ଉଷେ॒ଽନ୍ନାଦ୍ୟ୍॑ଆୟ॒ ପ୍ରଜନ୍॑ଅନାୟ ରା॒ୟସ୍ପୋଷ୍॑ଆୟ ସୁପ୍ରଜା॒ସ୍ତ୍ଵାୟ୍॑ଅ ସୁ॒ଵୀର୍ୟ୍॑ଆୟ ॥
ଓଂ-ଵିଁଶ୍ଵ୍॑ଆନି ଦେଵ ସଵିତର୍ଦୁରି॒ତାନି॒ ପରାସୁଵ ।
ୟଦ୍ଭ॒ଦ୍ରଂ ତନ୍ନ॒ ଆସୁଵ ॥
ଓଂ ଦ୍ୟୌଃ ଶାଂତ୍॑ଇରଂ॒ତର୍॑ଇକ୍ଷ॒ꣳ ଶାଂତିଃ॑ ପୃଥି॒ଵୀ ଶାଂତି॒ରାପଃ॒ ଶାଂତି॒ରୋଷ୍॑ଅଧୟଃ॒ ଶାଂତିଃ॑ ।
ଵନ॒ସ୍ପତ୍॑ଅୟଃ॒ ଶାଂତି॒ର୍ଵିଶ୍ଵ୍॑ଏଦେ॒ଵାଃ ଶାଂତି॒ର୍ବ୍ରହ୍ମ॒ ଶାଂତିଃ॒ ସର୍ଵ॒ꣳ ଶାଂତିଃ॒ ଶାଂତ୍॑ଇରେ॒ଵ ଶାଂତିଃ॒ ସା ମା॒ ଶାଂତ୍॑ଇରେଧି ॥
ଓଂ ସର୍ଵେଷାଂ-ଵାଁ ଏଷ ଵେଦାନାꣳରସୋ ୟତ୍ସାମଃ ।
ସର୍ଵେଷାମେଵୈନମେତଦ୍ ଵେଦାନାꣳ ରସେନାଭିଷିଂଚତି ॥
ଓଂ ଶଂଭ୍॑ଅଵେ॒ ନମଃ॑ । ନମ୍॑ଅସ୍ତେ ଅସ୍ତୁ ଭଗଵନ୍ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵ॒ରାୟ୍॑ଅ ମହାଦେ॒ଵାୟ୍॑ଅ ତ୍ର୍ୟଂବ॒କାୟ୍॑ଅ ତ୍ରିପୁରାଂତ॒କାୟ୍॑ଅ ତ୍ରିକାଗ୍ନିକା॒ଲାୟ୍॑ଅ
କାଲାଗ୍ନିରୁ॒ଦ୍ରାୟ୍॑ଅ ନୀଲକଂ॒ଠାୟ୍॑ଅ ମୃତ୍ୟୁଂଜ॒ୟାୟ୍॑ଅ ସର୍ଵେଶ୍ଵ॒ରାୟ୍॑ଅ ସଦାଶି॒ଵାୟ୍॑ଅ ଶ୍ରୀମନ୍ମହାଦେ॒ଵାୟ॒ ନମଃ॑ ॥
ଓଂ
ୟଦକ୍ଷରପଦଭ୍ରଷ୍ଟଂ ମାତ୍ରାହୀନଂ ଚ ୟଦ୍ଭଵେତ୍ ।
ତତ୍ସର୍ଵଂ କ୍ଷମ୍ୟତାଂ ଦେଵ ପ୍ରସୀଦ ପରମେଶ୍ଵର ॥
ଓଂ ଶାଂତିଃ॒ ଶାଂତିଃ॒ ଶାଂତିଃ॑ ॥
ଅନେନ ଶ୍ରୀ ରୁଦ୍ରାଭିଷେକକର୍ମଣା ଶ୍ରୀ ଭଵାନୀଶଂକର ମହାରୁଦ୍ରାଃ ପ୍ରୀୟତାଂ ନ ମମ ।
ଇତି ଶ୍ରୀଋଗ୍ଵେଦୀୟ ପଂଚରୁଦ୍ରଂ ସମାପ୍ତା ।
॥ ଓଂ ଶ୍ରୀ ସାଂବ ସଦାଶିଵାର୍ପଣମସ୍ତୁ ॥
ବାରମ୍ବାର ପଚରାଯାଉଥିବା ପ୍ରଶ୍ନ
What is ଋଗ୍ଵେଦୀୟ ପଂଚ ରୁଦ୍ରଂ?
ଋଗ୍ଵେଦୀୟ ପଂଚ ରୁଦ୍ରଂ is a Shiva Stotrams available on Bhakti Granth in the selected language or script.
Which language or script is this version in?
This edition is published in Odia. Use the language selector to view another available edition.
Can I read ଋଗ୍ଵେଦୀୟ ପଂଚ ରୁଦ୍ରଂ online?
Yes. The imported text is available directly on this page for online reading and recitation.
Can I download ଋଗ୍ଵେଦୀୟ ପଂଚ ରୁଦ୍ରଂ as a PDF?
If a verified PDF resource was found on the source page, a PDF download button is automatically connected to this page.
How can I share this page?
Use Copy Link, WhatsApp or Facebook in the sticky sharing bar provided by the Bhakti Granth theme.
Are there related devotional texts on Bhakti Granth?
Yes. The Bhakti Granth theme automatically connects texts through language and topic relationships to strengthen navigation and topical coverage.