सूर्य नित्य पूजा विधानम्

आवश्यकानि वस्तूनि
– आसनं
– दीपः
– गंधः
– कुंकुमं
– अक्षताः
– पुष्पाणि
– धूपः
– नैवेद्यं
– तांबूलं
– आचमनीयं
– पूजा पात्रं
– कलशः
– शंखः [optional]
– सूर्यनारायण स्वामि प्रतिमा वा चित्रपटः वा

पूर्वांग पूजा
श्रीमहागणाधिपतये नमः ।
श्री गुरुभ्यो नमः ।
हरिः ओम् ।

शुचिः
अपवित्रः पवित्रो वा सर्वावस्थां गतोऽपि वा ।
यः स्मरेत् पुंडरीकाक्षं स बाह्याभ्यंतरः शुचिः ॥
पुंडरीकाक्ष पुंडरीकाक्ष पुंडरीकाक्षाय नमः ॥

प्रार्थना
शुक्लांबरधरं विष्णुं शशिवर्णं चतुर्भुजम् ।
प्रसन्नवदनं ध्यायेत् सर्वविघ्नोपशांतये ॥

अगजानन पद्मार्कं गजाननमहर्निशम् ।
अनेकदं तं भक्तानां एकदंतमुपास्महे ॥

तदेव लग्नं सुदिनं तदेव
ताराबलं चंद्रबलं तदेव ।
विद्याबलं दैवबलं तदेव
लक्ष्मीपते तेऽंघ्रियुगं स्मरामि ॥

गुरुर्ब्रह्मा गुरुर्विष्णुः गुरुर्देवो महेश्वरः ।
गुरुः साक्षात् परब्रह्म तस्मै श्रीगुरवे नमः ॥

सर्वमंगल मांगल्ये शिवे सर्वार्थसाधिके ।
शरण्ये त्र्यंबके गौरी नारायणि नमोऽस्तु ते ॥

श्रीलक्ष्मीनारायणाभ्यां नमः ।
उमामहेश्वराभ्यां नमः ।
वाणीहिरण्यगर्भाभ्यां नमः ।
शचीपुरंदराभ्यां नमः ।
अरुंधतीवसिष्ठाभ्यां नमः ।
श्रीसीतारामाभ्यां नमः ।
मातापितृभ्यो नमः ।
सर्वेभ्यो महाजनेभ्यो नमः ।

आचमनं
ॐ केशवाय स्वाहा ।
ॐ नारायणाय स्वाहा ।
ॐ माधवाय स्वाहा ।
ॐ गोविंदाय नमः ।
ॐ विष्णवे नमः ।
ॐ मधुसूदनाय नमः ।
ॐ त्रिविक्रमाय नमः ।
ॐ वामनाय नमः ।
ॐ श्रीधराय नमः ।
ॐ हृषीकेशाय नमः ।
ॐ पद्मनाभाय नमः ।
ॐ दामोदराय नमः ।
ॐ संकर्षणाय नमः ।
ॐ वासुदेवाय नमः ।
ॐ प्रद्युम्नाय नमः ।
ॐ अनिरुद्धाय नमः ।
ॐ पुरुषोत्तमाय नमः ।
ॐ अधोक्षजाय नमः ।
ॐ नारसिंहाय नमः ।
ॐ अच्युताय नमः ।
ॐ जनार्दनाय नमः ।
ॐ उपेंद्राय नमः ।
ॐ हरये नमः ।
ॐ श्रीकृष्णाय नमः ।

दीपाराधनम्
दीपस्त्वं ब्रह्मरूपोऽसि ज्योतिषां प्रभुरव्ययः ।
सौभाग्यं देहि पुत्रांश्च सर्वान्कामांश्च देहि मे ॥
भो दीप देवि रूपस्त्वं कर्मसाक्षी ह्यविघ्नकृत् ।
यावत्पूजां करिष्यामि तावत्त्वं सुस्थिरो भव ॥
दीपाराधन मुहूर्तः सुमुहूर्तोऽस्तु ॥

भूतोच्चाटनम्
उत्तिष्ठंतु भूतपिशाचाः य एते भूमिभारकाः ।
एतेषामविरोधेन ब्रह्मकर्म समारभे ॥
अपसर्पंतु ते भूता ये भूता भूमिसंस्थिताः ।
ये भूता विघ्नकर्तारस्ते गच्छंतु शिवाऽज्ञया ॥

प्राणायामः

ॐ भूः । ॐ भुवः॑ । ओग्ं सुवः॑ । ॐ महः॑ । ॐ जनः॑ । ॐ तपः॑ । ओग्ं सत्यम् ।
ॐ तत्स॑वि॒तुर्वरे᳚ण्यं॒ भर्गो॑ दे॒वस्य॑ धीमहि ।
धियो॒ यो नः॑ प्रचो॒दया᳚त् ॥
ओमापो॒ ज्योती॒ रसो॒ऽमृतं॒ ब्रह्म॒ भूर्भुव॒स्सुव॒रोम् ॥

संकल्पः
मम उपात्त समस्त दुरितक्षय द्वारा श्रीपरमेश्वर प्रीत्यर्थं, मम/अस्माकं सहकुटुंबस्य क्षेम-स्थैर्य-धैर्य-वीर्य-विजय-अभय-आयुः-आरोग्य-ऐश्वर्य-अभिवृद्ध्यर्थं, आरोग्य-तेजस्-बल-प्राप्त्यर्थं, धर्मार्थ-काम-मोक्ष-चतुर्विध-पुरुषार्थ-फल-सिद्ध्यर्थं, श्रीसूर्यनारायण स्वामि-प्रीत्यर्थं, यावच्छक्ति ध्यान-आवाहनादि-षोडशोपचार-पूजां करिष्ये ॥

तदंग कलशाराधनं करिष्ये ॥

कलशाराधनम्
कलशे गंध पुष्पाक्षतैरभ्यर्च्य ।
कलशे उदकं पूरयित्वा ।
कलशस्योपरि हस्तं निधाय ।

कलशस्य मुखे विष्णुः कंठे रुद्रः समाश्रितः ।
मूले त्वस्य स्थितो ब्रह्मा मध्ये मातृगणाः स्मृताः ॥
कुक्षौ तु सागराः सर्वे सप्तद्वीपा वसुंधरा ।
ऋग्वेदोऽथ यजुर्वेदो सामवेदो ह्यथर्वणः ॥
अंगैश्च सहिताः सर्वे कलशांबु समाश्रिताः ॥

गंगे च यमुने चैव गोदावरी सरस्वती ।
नर्मदे सिंधु कावेरी जलेऽस्मिन् सन्निधिं कुरु ॥
कावेरी तुंगभद्रा च कृष्णवेणी च गौतमी ।
भागीरथीति विख्याताः पंचगंगाः प्रकीर्तिताः ॥

आयांतु देवपूजार्थं मम दुरितक्षयकारकाः ।
कलशोदकेन पूजा द्रव्याणि संप्रोक्ष्य, देवं संप्रोक्ष्य, आत्मानं च संप्रोक्ष्य ॥

शंखपूजा
शंखं चंद्रार्क दैवतं मध्ये वरुण देवताम् ।
पृष्ठे प्रजापतिं विंद्यादग्रे गंगा सरस्वतीम् ॥
त्रैलोक्ये यानि तीर्थानि वासुदेवस्य आज्ञया ।
शंखे तिष्ठंतु विप्रेंद्राः तस्मात् शंखं प्रपूजयेत् ॥

ॐ शंखाय नमः ।
ॐ धवलाय नमः ।
ॐ पांचजन्याय नमः ।
ॐ शंखदेवताभ्यो नमः ।
सकलपूजार्थे अक्षतान् समर्पयामि ॥

घंटानादः
आगमार्थं तु देवानां गमनार्थं तु राक्षसाम् ।
घंटारवं करोम्यादौ देवताह्वान लांछनम् ॥
ॐ घंटादेवताभ्यो नमः ।
सकलोपचार पूजार्थे अक्षतान् समर्पयामि ॥

श्री महागणपति पूजा

ॐ ग॒णानां᳚ त्वा ग॒णप॑तिग्ं हवामहे क॒विं क॑वी॒नां उप॒मश्र॑वस्तवम् ।
ज्ये॒ष्ठ॒राजं॒ ब्रह्म॑णां ब्रह्मणस्पत॒ आ नः॑ शृ॒ण्वन्नू॒तिभि॑स्सीद॒ साद॑नम् ॥

सुमुखश्चैकदंतश्च कपिलो गजकर्णकः ।
लंबोदरश्च विकटो विघ्नराजो गणाधिपः ॥
धूमकेतुर्गणाध्यक्षः फालचंद्रो गजाननः ।
वक्रतुंडः शूर्पकर्णो हेरंबः स्कंदपूर्वजः ॥

ॐ श्रीमहागणपतये नमः ।
ध्यायामि । आवाहयामि । आसनं समर्पयामि ।
पाद्यं समर्पयामि । अर्घ्यं समर्पयामि । आचमनीयं समर्पयामि ।
स्नानं समर्पयामि । वस्त्रं समर्पयामि । यज्ञोपवीतं समर्पयामि ।
गंधं समर्पयामि । पुष्पाणि समर्पयामि ।
धूपमाघ्रापयामि । दीपं दर्शयामि ।
नैवेद्यं समर्पयामि । तांबूलं समर्पयामि ।
नीराजनं समर्पयामि । मंत्रपुष्पं समर्पयामि ।
प्रदक्षिण नमस्कारान् समर्पयामि ॥

षोडशोपचार पूजा
सूर्यनारायण ध्यानम्
ध्येयः सदा सवितृमंडलमध्यवर्ती
नारायणः सरसिजासन सन्निविष्टः ।
केयूरवान् मकरकुंडलवान् किरीटी
हारी हिरण्मयवपुः धृतशंखचक्रः ॥

अरुणोऽरुणपंकजे निषण्णः
कमलेऽभीतिवरौ करैर्दधानः ।
स्वरुचाहित मंडलस्त्रिनेत्रो
रविराकल्प शताकुलोऽवतान्नः ॥

ॐ श्रीसूर्यनारायणाय नमः ।
ध्यायामि । ध्यानं समर्पयामि ॥

आवाहनम्

स॒हस्र॑शीर्​षा॒ पुरु॑षः । स॒ह॒स्रा॒क्षः स॒हस्र॑पात् ।
स भूमिं॑-विँ॒श्वतो॑ वृ॒त्वा । अत्य॑तिष्ठद्दशांगु॒लम् ॥

आगच्छ भगवन् सूर्य मंडपे च स्थिरो भव ।
यावत्पूजा समाप्येत तावत्त्वं सन्निधौ भव ॥
ॐ श्रीसूर्यनारायणाय नमः ।
आवाहयामि । स्थापयामि । पूजयामि ॥

आसनम्

पुरु॑ष ए॒वेदग्ं सर्वम्᳚ । यद्भू॒तं-यँच्च॒ भव्यम्᳚ ।
उ॒तामृ॑त॒त्व स्येशा॑नः । यदन्ने॑नाति॒रोह॑ति ॥

हेमासन महद्दिव्यं नानारत्नविभूषितम् ।
दत्तं मे गृह्यतां देव दिवाकर नमोऽस्तु ते ॥
ॐ श्रीसूर्यनारायणाय नमः ।
आसनं समर्पयामि ॥

पाद्यम्
गंगाजल समानीतं परमं पावनं महत् ।
पाद्यं गृहाण देवेश धामरूप नमोऽस्तु ते ॥
ॐ श्रीसूर्यनारायणाय नमः ।
पादयोः पाद्यं समर्पयामि ॥

अर्घ्यम्
भो सूर्य महाद्भुत ब्रह्मविष्णु स्वरूपदृक् ।
अर्घ्यं अंजलिना दत्तं गृहाण परमेश्वर ॥
ॐ श्रीसूर्यनारायणाय नमः ।
हस्तयोः अर्घ्यं समर्पयामि ॥

आचमनीयम्
गंगादि तीर्थजं तोयं जातीपुष्पैश्च वासितम् ।
ताम्रपात्रे स्थितं दिव्यं गृहाणाचमनीयकम् ॥
ॐ श्रीसूर्यनारायणाय नमः ।
मुखे आचमनीयं समर्पयामि ॥

स्नानम्

आपो॒ हिष्ठा म॑यो॒भुव॒स्ता न॑ ऊ॒र्जे द॑धातन ।
म॒हे रणा॑य॒ चक्ष॑से ॥
यो वः॑ शि॒वत॑मो रस॒स्तस्य॑ भाजयते॒ह नः॑ ।
उ॒श॒तीरि॑व मा॒त॑रः ॥
तस्मा॒ अरं॑ गमाम वो॒ यस्य॒ क्षया॑य॒ जिन्व॑थ ।
आपो॑ ज॒नय॑था च नः ॥

ॐ श्रीसूर्यनारायणाय नमः ।
शुद्धोदक स्नानं समर्पयामि ॥
स्नानानंतरं आचमनीयं समर्पयामि ॥

वस्त्रम्
रक्तपट्टयुगं देव सूक्ष्मतंतुविनिर्मितम् ।
शुद्धं चैव मया दत्तं गृहाण कमलाकर ॥
ॐ श्रीसूर्यनारायणाय नमः ।
वस्त्रं समर्पयामि ॥

यज्ञोपवीतम्
नमः कमलहस्ताय विश्वरूपाय ते नमः ।
उपवीतं मया दत्तं तद्गृहाण दिवाकर ॥
ॐ श्रीसूर्यनारायणाय नमः ।
यज्ञोपवीतं समर्पयामि ॥

गंधम्
कुंकुमागरु कस्तूरी सुगंधैश्चंदनादिभिः ।
रक्तचंदन संयुक्तं गंधं गृह्णीष्व भास्कर ॥
ॐ श्रीसूर्यनारायणाय नमः ।
गंधं समर्पयामि ॥

अर्चन
जपाकदंब कुसुमैः रक्तोत्पल युतानि च ।
पुष्पाणि गृह्यतां देव सर्वकामप्रदो भव ॥

अंग पूजा
ॐ मित्राय नमः – पादौ पूजयामि ।
ॐ रवये नमः – जंघे पूजयामि ।
ॐ सूर्याय नमः – जानुनी पूजयामि ।
ॐ खगाय नमः – ऊरू पूजयामि ।
ॐ हिरण्यगर्भाय नमः – कटिं पूजयामि ।
ॐ पूष्णे नमः – गुह्यं पूजयामि ।
ॐ मरीचये नमः – नाभिं पूजयामि ।
ॐ आदित्याय नमः – जठरं पूजयामि ।
ॐ सवित्रे नमः – हृदयं पूजयामि ।
ॐ अर्काय नमः – स्तनौ पूजयामि ।
ॐ भास्कराय नमः – कंठं पूजयामि ।
ॐ अर्यम्णे नमः – स्कंधौ पूजयामि ।
ॐ हंसाय नमः – हस्तौ पूजयामि ।
ॐ अहस्कराय नमः – मुखं पूजयामि ।
ॐ ब्रध्नाय नमः – नासिकां पूजयामि ।
ॐ जगदेकचक्षुषे नमः – नेत्राणि पूजयामि ।
ॐ भानवे नमः – कर्णौ पूजयामि ।
ॐ त्रिगुणात्मधारिणे नमः – ललाटं पूजयामि ।
ॐ विरिंचिनारायणाय नमः – शिरः पूजयामि ।
ॐ तिमिरनाशिने नमः – सर्वाण्यंगानि पूजयामि ॥

[Recite the sUrya aShTOttara Sata nAmAvaLI, or at least the dvAdaSa nAmAni of Surya. Offer flowers or akshatas with each name.]

अथवा सूर्य द्वादश नाम पूजा ॥

ॐ आदित्याय नमः ।
ॐ दिवाकराय नमः ।
ॐ भास्कराय नमः ।
ॐ प्रभाकराय नमः ।
ॐ सहस्रांशवे नमः ।
ॐ त्रिलोचनाय नमः ।
ॐ हरिदश्वाय नमः ।
ॐ विभावसवे नमः ।
ॐ दिनकराय नमः ।
ॐ द्वादशात्मकाय नमः ।
ॐ त्रिमूर्तये नमः ।
ॐ सूर्याय नमः ॥

ॐ श्रीसूर्यनारायणाय नमः ।
अष्टोत्तर शत नामावली पूजां समर्पयामि ।
अक्षतान् पुष्पाणि च समर्पयामि ॥

धूपम्
दशांगोगुग्गुलोद्भूतः कालागरु समन्वितः ।
आघ्रेयः सर्वदेवानां धूपोऽयं प्रतिगृह्यताम् ॥
ॐ श्रीसूर्यनारायणाय नमः ।
धूपमाघ्रापयामि ॥

दीपम्
कार्पासवर्तिकायुक्तं गोघृतेन समन्वितम् ।
दीपं गृहाण देवेश त्रैलोक्य तिमिरापह ॥
ॐ श्रीसूर्यनारायणाय नमः ।
दीपं दर्शयामि ॥

नैवेद्यम्
पायसं घृतसंयुक्तं नाना पक्वान्न संयुतम् ।
नैवेद्यं च मया दत्तं शांतिं कुरु जगत्पते ॥

ॐ भूर्भुव॒स्सुवः॒ । तत्स॑वि॒तुर्वरे᳚ण्यं॒ भर्गो॑ दे॒वस्य॑ धीमहि ।
धि॒यो यो नः॑ प्रचो॒दया᳚त् ॥

सत्यं त्वा ऋतेन परिषिंचामि ।
अमृतमस्तु । अमृतोपस्तरणमसि ।
ॐ प्राणाय स्वाहा । ॐ अपानाय स्वाहा । ॐ व्यानाय स्वाहा ।
ॐ उदानाय स्वाहा । ॐ समानाय स्वाहा ।
मध्ये मध्ये पानीयं समर्पयामि ।
अमृतापिधानमसि ।
उत्तरापोशनं समर्पयामि ।
हस्तौ प्रक्षालयामि । पादौ प्रक्षालयामि ।
शुद्धाचमनीयं समर्पयामि ॥

ॐ श्रीसूर्यनारायणाय नमः ।
नैवेद्यं समर्पयामि ॥

तांबूलम्
एलालवंग कर्पूर खदिरैश्च सपूगकैः ।
नागवल्लीदलैर्युक्तं तांबूलं प्रतिगृह्यताम् ॥
ॐ श्रीसूर्यनारायणाय नमः ।
तांबूलं समर्पयामि ॥

नीराजनम्

वेदा॒हमे॒तं पुरु॑षं म॒हांतम्᳚ । आ॒दि॒त्यव॑र्णं॒ तम॑स॒स्तु पा॒रे ।
सर्वा॑णि रू॒पाणि॑ वि॒चित्य॒ धीरः॑ । नामा॑नि कृ॒त्वाऽभि॒वद॒न्॒, यदाऽऽस्ते᳚ ॥

पंचवर्ति समायुक्तं सर्वमंगलदायकम् ।
नीराजनं गृहाणेदं सर्वसौख्यकरो भव ॥
ॐ श्रीसूर्यनारायणाय नमः ।
नीराजनं समर्पयामि ॥

मंत्रपुष्पम्

धा॒ता पु॒रस्ता॒द्यमु॑दाज॒हार॑ । श॒क्रः प्रवि॒द्वा-न्प्र॒दिश॒श्चत॑स्रः ।
तमे॒वं-विँ॒द्वान॒मृत॑ इ॒ह भ॑वति । नान्यः पंथा॒ अय॑नाय विद्यते ॥

ॐ भास्कराय विद्महे महाद्युतिकराय धीमहि ।
तन्नो आदित्यः प्रचोदयात् ॥
चंपकैः शतपत्रैश्च कल्हारैः करवीरकैः ।
पाटलैर्बकुलैर्युक्तं गृहाण कुसुमांजलिम् ॥
ॐ श्रीसूर्यनारायणाय नमः ।
मंत्रपुष्पं समर्पयामि ॥

प्रदक्षिणम्
यानि कानि च पापानि जन्मांतर कृतानि च ।
तानि तानि विनश्यंति प्रदक्षिण पदे पदे ॥
पापोऽहं पापकर्माऽहं पापात्मा पापसंभव ।
त्राहि मां कृपया देव शरणागतवत्सल ॥
अन्यथा शरणं नास्ति त्वमेव शरणं मम ।
तस्मात्कारुण्य भावेन रक्ष रक्ष जनार्दन ॥
ॐ श्रीसूर्यनारायणाय नमः ।
प्रदक्षिण नमस्कारान् समर्पयामि ॥

नमस्कारः
उद्यन्नद्य विवस्वानारोहन्नुत्तरां दिवम् ।
देवः हृद्रोगं मम सूर्यो हरिमाणं चाशु नाशयतु ॥
ॐ श्रीसूर्यनारायणाय नमः ।
नमस्कारान् समर्पयामि ॥

द्वादशार्घ्याणि
दिवाकर नमस्तुभ्यं पापं नाशय भास्कर ।
त्रयीमयाय विश्वात्मन् गृहाणार्घ्यं नमोऽस्तु ते ॥
ॐ मित्राय नमः – इदमर्घ्यं समर्पयामि ।
ॐ रवये नमः – इदमर्घ्यं समर्पयामि ।
ॐ सूर्याय नमः – इदमर्घ्यं समर्पयामि ।
ॐ भानवे नमः – इदमर्घ्यं समर्पयामि ।
ॐ खगाय नमः – इदमर्घ्यं समर्पयामि ।
ॐ पूष्णे नमः – इदमर्घ्यं समर्पयामि ।
ॐ हिरण्यगर्भाय नमः – इदमर्घ्यं समर्पयामि ।
ॐ मरीचये नमः – इदमर्घ्यं समर्पयामि ।
ॐ आदित्याय नमः – इदमर्घ्यं समर्पयामि ।
ॐ सवित्रे नमः – इदमर्घ्यं समर्पयामि ।
ॐ अर्काय नमः – इदमर्घ्यं समर्पयामि ।
ॐ भास्कराय नमः – इदमर्घ्यं समर्पयामि ॥

सर्वोपचाराः
ॐ श्रीसूर्यनारायणाय नमः ।
छत्रं समर्पयामि ।
चामरं समर्पयामि ।
गीतं श्रावयामि ।
नृत्यं दर्शयामि ।
समस्त राजोपचारान् देवोपचारान् समर्पयामि ॥

स्तोत्र/सूक्त पठनम्

क्षमाप्रार्थना
मंत्रहीनं क्रियाहीनं भक्तिहीनं जनार्दन ।
यत्पूजितं मया देव परिपूर्णं तदस्तु ते ॥
अज्ञानाद्वा प्रमादाद्वा वैकल्यात्साधनस्य वा ।
यन्न्यूनमतिरिक्तं च तत्सर्वं क्षंतुमर्हसि ॥

कायेन वाचा मनसेंद्रियैर्वा
बुद्ध्यात्मना वा प्रकृतेः स्वभावात् ।
करोमि यद्यत् सकलं परस्मै
नारायणायेति समर्पयामि ॥

अनया ध्यान-आवाहनादि-षोडशोपचार पूजया श्रीसूर्यनारायण स्वामी सुप्रीतः सुप्रसन्नः वरदो भवतु ॥

उद्वासनम्
ॐ श्रीसूर्यनारायणाय नमः ।
यथास्थानं उद्वासयामि ।
शोभनार्थे क्षेमाय पुनरागमनाय च ॥

प्रसाद ग्रहणम्
अकालमृत्युहरणं सर्वव्याधिनिवारणम् ।
समस्तपापक्षयकरं देवता पादोदकं शुभम् ॥

श्रीसूर्यनारायण स्वामि प्रसादं शिरसा गृह्णामि ॥

ॐ शांतिः शांतिः शांतिः ॥

ॐ तत्सत् ब्रह्मार्पणमस्तु ॥