Vidura Neethi – Udyoga Parvam Chapter 35
॥ iti śrīmahābhāratē udyōgaparvaṇi prajāgaraparvaṇi
vidurahitavākyē pañchatriṃśō’dhyāyaḥ ॥
dhṛtarāṣṭra uvācha ।
brūhi bhūyō mahābuddhē dharmārthasahitaṃ vachaḥ ।
śṛṇvatō nāsti mē tṛptirvichitrāṇīha bhāṣasē ॥ 1॥
vidura uvācha ।
sarvatīrthēṣu vā snānaṃ sarvabhūtēṣu chārjavam ।
ubhē ētē samē syātāmārjavaṃ vā viśiṣyatē ॥ 2॥
ārjavaṃ pratipadyasva putrēṣu satataṃ vibhō ।
iha kīrtiṃ parāṃ prāpya prētya svargamavāpsyasi ॥ 3॥
yāvatkīrtirmanuṣyasya puṇyā lōkēṣu gīyatē ।
tāvatsa puruṣavyāghra svargalōkē mahīyatē ॥ 4॥
atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam ।
virōchanasya saṃvādaṃ kēśinyarthē sudhanvanā ॥ 5॥
kēśinyuvācha ।
kiṃ brāhmaṇāḥ svichChrēyāṃsō ditijāḥ svidvirōchana ।
atha kēna sma paryaṅkaṃ sudhanvā nādhirōhati ॥ 6॥
virōchana uvācha ।
prājāpatyā hi vai śrēṣṭhā vayaṃ kēśini sattamāḥ ।
asmākaṃ khalvimē lōkāḥ kē dēvāḥ kē dvijātayaḥ ॥ 7॥
kēśinyuvācha ।
ihaivāssva pratīkṣāva upasthānē virōchana ।
sudhanvā prātarāgantā paśyēyaṃ vāṃ samāgatau ॥ 8॥
virōchana uvācha ।
tathā bhadrē kariṣyāmi yathā tvaṃ bhīru bhāṣasē ।
sudhanvānaṃ cha māṃ chaiva prātardraṣṭāsi saṅgatau ॥ 9॥
vidura uvācha ।
anvālabhē hiraṇmayaṃ prāhrādē’haṃ tavāsanam ।
ēkatvamupasampannō na tvāsēyaṃ tvayā saha ॥ 10॥
virōchana uvācha ।
anvāharantu phalakaṃ kūrchaṃ vāpyatha vā bṛsīm ।
sudhanvanna tvamarhō’si mayā saha samāsanam ॥ 11॥
sudhanvōvācha ।
pitāpi tē samāsīnamupāsītaiva māmadhaḥ ।
bālaḥ sukhaidhitō gēhē na tvaṃ kiṃ chana budhyasē ॥ 12॥
virōchana uvācha ।
hiraṇyaṃ cha gavāśvaṃ cha yadvittamasurēṣu naḥ ।
sudhanvanvipaṇē tēna praśnaṃ pṛchChāva yē viduḥ ॥ 13॥
sudhanvōvācha ।
hiraṇyaṃ cha gavāśvaṃ cha tavaivāstu virōchana ।
prāṇayōstu paṇaṃ kṛtvā praśnaṃ pṛchChāva yē viduḥ ॥ 14॥
virōchana uvācha ।
āvāṃ kutra gamiṣyāvaḥ prāṇayōrvipaṇē kṛtē ।
na hi dēvēṣvahaṃ sthātā na manuṣyēṣu karhi chit ॥ 15॥
sudhanvōvācha ।
pitaraṃ tē gamiṣyāvaḥ prāṇayōrvipaṇē kṛtē ।
putrasyāpi sa hētōrhi prahrādō nānṛtaṃ vadēt ॥ 16॥
prahlāda uvācha ।
imau tau sampradṛśyētē yābhyāṃ na charitaṃ saha ।
āśīviṣāviva kruddhāvēkamārgamihāgatau ॥ 17॥
kiṃ vai sahaiva charatō na purā charataḥ saha ।
virōchanaitatpṛchChāmi kiṃ tē sakhyaṃ sudhanvanā ॥ 18॥
virōchana uvācha ।
na mē sudhanvanā sakhyaṃ prāṇayōrvipaṇāvahē ।
prahrāda tattvāmṛpchChāmi mā praśnamanṛtaṃ vadīḥ ॥ 19॥
prahlāda uvācha ।
udakaṃ madhuparkaṃ chāpyānayantu sudhanvanē ।
brahmannabhyarchanīyō’si śvētā gauḥ pīvarī kṛtā ॥ 20॥
sudhanvōvācha ।
udakaṃ madhuparkaṃ cha patha ēvārpitaṃ mama ।
prahrāda tvaṃ tu nau praśnaṃ tathyaṃ prabrūhi pṛchChatōḥ ॥ 21॥
prahlāda uvācha ।
purtō vānyō bhavānbrahmansākṣyē chaiva bhavētsthitaḥ ।
tayōrvivadatōḥ praśnaṃ kathamasmadvibhō vadēt ॥ 22॥
atha yō naiva prabrūyātsatyaṃ vā yadi vānṛtam ।
ētatsudhanvanpṛchChāmi durvivaktā sma kiṃ vasēt ॥ 23॥
sudhanvōvācha ।
yāṃ rātrimadhivinnā strī yāṃ chaivākṣa parājitaḥ ।
yāṃ cha bhārābhitaptāṅgō durvivaktā sma tāṃ vasēt ॥ 24॥
nagarē pratiruddhaḥ sanbahirdvārē bubhukṣitaḥ ।
amitrānbhūyasaḥ paśyandurvivaktā sma tāṃ vasēt ॥ 25॥
pañcha paśvanṛtē hanti daśa hanti gavānṛtē ।
śatamaśvānṛtē hanti sahasraṃ puruṣānṛtē ॥ 26॥
hanti jātānajātāṃścha hiraṇyārthō’nṛtaṃ vadan ।
sarvaṃ bhūmyanṛtē hanti mā sma bhūmyanṛtaṃ vadīḥ ॥ 27॥
prahlāda uvācha ।
mattaḥ śrēyānaṅgirā vai sudhanvā tvadvirōchana ।
mātāsya śrēyasī mātustasmāttvaṃ tēna vai jitaḥ ॥ 28॥
virōchana sudhanvāyaṃ prāṇānāmīśvarastava ।
sudhanvanpunarichChāmi tvayā dattaṃ virōchanam ॥ 29॥
sudhanvōvācha ।
yaddharmamavṛṇīthāstvaṃ na kāmādanṛtaṃ vadīḥ ।
punardadāmi tē tasmātputraṃ prahrāda durlabham ॥ 30॥
ēṣa prahrāda putrastē mayā dattō virōchanaḥ ।
pādaprakṣālanaṃ kuryātkumāryāḥ sannidhau mama ॥ 31॥
vidura uvācha ।
tasmādrājēndra bhūmyarthē nānṛtaṃ vaktumarhasi ।
mā gamaḥ sa sutāmātyō’tyayaṃ putrānanubhraman ॥ 32॥
na dēvā yaṣṭimādāya rakṣanti paśupālavat ।
yaṃ tu rakṣitumichChanti buddhyā saṃvibhajanti tam ॥ 33॥
yathā yathā hi puruṣaḥ kalyāṇē kurutē manaḥ ।
tathā tathāsya sarvārthāḥ sidhyantē nātra saṃśayaḥ ॥ 34॥
na Chandāṃsi vṛjināttārayanti
āyāvinaṃ māyayā vartamānam ।
nīḍaṃ śakuntā iva jātapakṣāś
Chandāṃsyēnaṃ prajahatyantakālē ॥ 35॥
mattāpānaṃ kalahaṃ pūgavairaṃ
bhāryāpatyōrantaraṃ jñātibhēdam ।
rājadviṣṭaṃ strīpumāṃsōrvivādaṃ
varjyānyāhuryaścha panthāḥ praduṣṭhaḥ ॥ 36॥
sāmudrikaṃ vaṇijaṃ chōrapūrvaṃ
śalāka dhūrtaṃ cha chikitsakaṃ cha ।
ariṃ cha mitraṃ cha kuśīlavaṃ cha
naitānsākhyēṣvadhikurvīta sapta ॥ 37॥
mānāgnihōtramuta mānamaunaṃ
mānēnādhītamuta mānayajñaḥ ।
ētāni chatvāryabhayaṅkarāṇi
bhayaṃ prayachChantyayathā kṛtāni ॥ 38॥
agāra dāhī garadaḥ kuṇḍāśī sōmavikrayī ।
parva kāraścha sūchī cha mitra dhrukpāradārikaḥ ॥ 39॥
bhrūṇahā guru talpī cha yaścha syātpānapō dvijaḥ ।
atitīkṣṇaścha kākaścha nāstikō vēda nindakaḥ ॥ 40॥
sruva pragrahaṇō vrātyaḥ kīnāśaśchārthavānapi ।
rakṣētyuktaścha yō hiṃsyātsarvē brahmaṇhaṇaiḥ samāḥ ॥ 41॥
tṛṇōklayā jñāyatē jātarūpaṃ
yugē bhadrō vyavahārēṇa sādhuḥ ।
śūrō bhayēṣvarthakṛchChrēṣu dhīraḥ
kṛchChrāsvāpatsu suhṛdaśchārayaś cha ॥ 42॥
jarā rūpaṃ harati hi dhairyamāśā
mṛtyuḥ prāṇāndharmacharyāmasūyā ।
krōdhaḥ śriyaṃ śīlamanārya sēvā
hriyaṃ kāmaḥ sarvamēvābhimānaḥ ॥ 43॥
śrīrmaṅgalātprabhavati prāgalbhyātsampravardhatē ।
dākṣyāttu kurutē mūlaṃ saṃyamātpratitiṣṭhati ॥ 44॥
aṣṭau guṇāḥ puruṣaṃ dīpayanti
prajñā cha kaulyaṃ cha damaḥ śrutaṃ cha ।
parākramaśchābahu bhāṣitā cha
dānaṃ yathāśakti kṛtajñatā cha ॥ 45॥
ētānguṇāṃstāta mahānubhāvān
ēkō guṇaḥ saṃśrayatē prasahya ।
rājā yadā satkurutē manuṣyaṃ
sarvānguṇānēṣa guṇō’tibhāti ॥ 46॥
aṣṭau nṛpēmāni manuṣyalōkē
svargasya lōkasya nidarśanāni ।
chatvāryēṣāmanvavētāni sadbhiś
chatvāryēṣāmanvavayanti santaḥ ॥ 47॥
yajñō dānamadhyayanaṃ tapaś cha
chatvāryētānyanvavētāni sadbhiḥ ।
damaḥ satyamārjavamānṛśaṃsyaṃ
chatvāryētānyanvavayanti santaḥ ॥ 48॥
na sā sabhā yatra na santi vṛddhā
na tē vṛddhā yē na vadanti dharmam ।
nāsau harmō yatana satyamasti
na tatsatyaṃ yachChalēnānuviddham ॥ 49॥
satyaṃ rūpaṃ śrutaṃ vidyā kaulyaṃ śīlaṃ balaṃ dhanam ।
śauryaṃ cha chirabhāṣyaṃ cha daśaḥ saṃsargayōnayaḥ ॥ 50॥
pāpaṃ kurvanpāpakīrtiḥ pāpamēvāśnutē phalam ।
puṇyaṃ kurvanpuṇyakīrtiḥ puṇyamēvāśnutē phalam ॥ 51॥
pāpaṃ prajñāṃ nāśayati kriyamāṇaṃ punaḥ punaḥ ।
naṣṭaprajñaḥ pāpamēva nityamārabhatē naraḥ ॥ 52॥
puṇyaṃ prajñāṃ vardhayati kriyamāṇaṃ punaḥ punaḥ ।
vṛddhaprajñaḥ puṇyamēva nityamārabhatē naraḥ ॥ 53॥
asūyakō danda śūkō niṣṭhurō vairakṛnnaraḥ ।
sa kṛchChraṃ mahadāpnōtō nachirātpāpamācharan ॥ 54॥
anasūyaḥ kṛtaprajñaḥ śōbhanānyācharansadā ।
akṛchChrātsukhamāpnōti sarvatra cha virājatē ॥ 55॥
prajñāmēvāgamayati yaḥ prājñēbhyaḥ sa paṇḍitaḥ ।
prājñō hyavāpya dharmārthau śaknōti sukhamēdhitum ॥ 56॥
divasēnaiva tatkuryādyēna rātau sukhaṃ vasēt ।
aṣṭa māsēna tatkuryādyēna varṣāḥ sukhaṃ vasēt ॥ 57॥
pūrvē vayasi tatkuryādyēna vṛddhasukhaṃ vasēt ।
yāvajjīvēna tatkuryādyēna prētya sukhaṃ vasēt ॥ 58॥
jīrṇamannaṃ praśaṃsanti bhāryaṃ cha gatayauvanām ।
śūraṃ vigatasaṅgrāmaṃ gatapāraṃ tapasvinam ॥ 59॥
dhanēnādharmalabdhēna yachChidramapidhīyatē ।
asaṃvṛtaṃ tadbhavati tatō’nyadavadīryatē ॥ 60॥
gururātmavatāṃ śāstā śāsā rājā durātmanām ।
atha prachChannapāpānāṃ śāstā vaivasvatō yamaḥ ॥ 61॥
ṛṣīṇāṃ cha nadīnāṃ cha kulānāṃ cha mahāmanām ।
prabhavō nādhigantavyaḥ strīṇāṃ duścharitasya cha ॥ 62॥
dvijātipūjābhiratō dātā jñātiṣu chārjavī ।
kṣatriyaḥ svargabhāgrājaṃśchiraṃ pālayatē mahīm ॥ 63॥
suvarṇapuṣpāṃ pṛthivīṃ chinvanti puruṣāstrayaḥ ।
śūraścha kṛtavidyaścha yaścha jānāti sēvitum ॥ 64॥
buddhiśrēṣṭhāni karmāṇi bāhumadhyāni bhārata ।
tāni jaṅghā jaghanyāni bhārapratyavarāṇi cha ॥ 65॥
duryōdhanē cha śakunau mūḍhē duḥśāsanē tathā ।
karṇē chaiśvaryamādhāya kathaṃ tvaṃ bhūtimichChasi ॥ 66॥
sarvairguṇairupētāścha pāṇḍavā bharatarṣabha ।
pitṛvattvayi vartantē tēṣu vartasva putravat ॥ 67॥
॥ iti śrīmahābhāratē udyōgaparvaṇi prajāgaraparvaṇi
vidurahitavākyē pañchatriṃśō’dhyāyaḥ ॥ 35॥
FAQs
What is Vidura Neethi - Udyoga Parvam Chapter 35?
Vidura Neethi - Udyoga Parvam Chapter 35 is a devotional text available on Bhakti Granth in the selected language or script.
Which language or script is this version in?
This edition is published in English. Use the language selector to view another available edition.
Can I read Vidura Neethi - Udyoga Parvam Chapter 35 online?
Yes. The imported text is available directly on this page for online reading and recitation.
Can I download Vidura Neethi - Udyoga Parvam Chapter 35 as a PDF?
If a verified PDF resource was found on the source page, a PDF download button is automatically connected to this page.
How can I share this page?
Use Copy Link, WhatsApp or Facebook in the sticky sharing bar provided by the Bhakti Granth theme.
Are there related devotional texts on Bhakti Granth?
Yes. The Bhakti Granth theme automatically connects texts through language and topic relationships to strengthen navigation and topical coverage.