Mahanyasam – 7.2. Purusha Suktam

(tai. ara. 3.12.1 – tai. ara. 3.12.7)

sa̠hasra̍śīr​ṣā̠ puru̍ṣaḥ । sa̠ha̠srā̠kṣa-ssa̠hasra̍pāt । sa bhūmi̍ṃ vi̠śvatō̍ vṛ̠tvā । atya̍tiṣṭha-ddaśāṅgu̠lam । puru̍ṣa ē̠vēdagṃ sarva̎m । ya-dbhū̠taṃ yachcha̠ bhavya̎m ।
u̠tāmṛ̍ta̠tvasyēśā̍naḥ । yadannē̍nā-ti̠rōha̍ti ।
ē̠tāvā̍nasya mahi̠mā । atō̠ jyāyāg̍ścha̠ pūru̍ṣaḥ ॥ 1

pādō̎-‘sya̠ viśvā̍ bhū̠tāni̍ । tri̠pāda̍syā̠-mṛta̍-ndi̠vi । tri̠pādū̠rdhva udai̠-tpuru̍ṣaḥ । pādō̎ ‘syē̠hā-”bha̍vā̠-tpuna̍ḥ ।
tatō̠ viṣva̠ṃ vya̍krāmat । sā̠śa̠nā̠na̠śa̠nē a̠bhi ॥ tasmā̎-dvi̠rāḍa̍jāyata । vi̠rājō̠ adhi̠ pūru̍ṣaḥ । sa jā̠tō atya̍richyata । pa̠śchā-dbhūmi̠mathō̍ pu̠raḥ ॥ 2

yatpuru̍ṣēṇa ha̠viṣā̎ । dē̠vā ya̠jñamata̍nvata । va̠sa̠ntō a̍syāsī̠dājya̎m । grī̠ṣma i̠ddhma śśa̠raddha̠viḥ । sa̠ptāsyā̍sa-npari̠dhaya̍ḥ । tri-ssa̠pta sa̠midha̍ḥ kṛ̠tāḥ । dē̠vāya-dya̠jña-nta̍nvā̠nāḥ । aba̍dhna̠-npuru̍ṣa-mpa̠śum ॥
taṃ ya̠jña-mba̠r​hiṣi̠ praukṣann̍ । puru̍ṣa-ñjā̠tama̍gra̠taḥ ॥ 3

tēna̍ dē̠vā aya̍janta । sā̠ddhyā ṛṣa̍yaścha̠ yē ।
tasmā̎-dya̠jñā-thsa̍rva̠huta̍ḥ । sambhṛ̍ta-mpṛṣadā̠jyam । pa̠śūg​stāg​ścha̍krē vāya̠vyān̍ । ā̠ra̠ṇyā-ngrā̠myāścha̠ yē । tasmā̎-dya̠jñā-thsa̍rva̠huta̍ḥ । ṛcha̠-ssāmā̍ni jajñirē ।
Chandāgṃ̍si jajñirē̠ tasmā̎t । yaju̠stasmā̍-dajāyata ॥ 4

tasmā̠daśvā̍ ajāyanta । yē kē chō̍bha̠yāda̍taḥ ।
gāvō̍ ha jajñirē̠ tasmā̎t । tasmā̎jjā̠tā a̍jā̠vaya̍ḥ ।
yatpuru̍ṣa̠ṃ vya̍dadhuḥ । ka̠ti̠dhā vya̍kalpayann ।
mukha̠-ṅkima̍sya̠ kau bā̠hū । kāvū̠rū pādā̍vuchyētē । brā̠hma̠ṇō̎-‘sya̠ mukha̍māsīt । bā̠hū rā̍ja̠nya̍ḥ kṛ̠taḥ ॥ 5

ū̠rū tada̍sya̠ ya-dvaiśya̍ḥ । pa̠dbhyāgṃ śū̠drō a̍jāyata । cha̠ndramā̠ mana̍sō jā̠taḥ । chakṣō̠-ssūryō̍ ajāyata । mukhā̠-dindra̍śchā̠gniścha̍ ।
prā̠ṇā-dvā̠yura̍jāyata । nābhyā̍ āsīda̠ntari̍kṣam । śī̠r​ṣṇō dyau-ssama̍vartata । pa̠dbhyā-mbhūmi̠ rdiśa̠-śśrōtrā̎t । tathā̍ lō̠kāgṃ a̍kalpayann ॥ 6

vēdā̠hamē̠ta-mpuru̍ṣa-mma̠hānta̎m । ā̠di̠tyava̍rṇa̠-ntama̍sa̠stu pā̠rē ।
sarvā̍ṇi rū̠pāṇi̍ vi̠chitya̠ dhīra̍ḥ । nāmā̍ni kṛ̠tvābhi̠vada̠n yadāstē̎ । dhā̠tā pu̠rastā̠-dyamu̍dāja̠hāra̍ । śa̠kraḥ pravi̠dvā-npra̠diśa̠śchata̍sraḥ । tamē̠vaṃ vi̠dvāna̠mṛta̍ i̠ha bha̍vati । nānyaḥ panthā̠ aya̍nāya vidyatē ।
ya̠jñēna̍ ya̠jñama̍yajanta dē̠vāḥ । tāni̠ dharmā̍ṇi pratha̠mānyā̍sann । tē ha̠ nāka̍-mmahi̠māna̍-ssachantē । yatra̠ pūrvē̍ sā̠ddhyā-ssanti̍ dē̠vāḥ ॥ 7

ō-nnamō bhagavatē̍ rudrā̠ya ॥ puruṣasūktagṃ śirasē svāhā ॥