KYTB 2.2 Hotru Brahmanam – Krishna Yajurveda Taittiriya Brahmana Patha – Prajapatirakamayata Prajah

kṛṣṇa yajurvēdīya taittirīya brāhmaṇē dvitīyāṣṭakē dvitīyaḥ prapāṭhakaḥ – hōtṛbrāhmaṇam

ō-nnamaḥ paramātmanē, śrī mahāgaṇapatayē namaḥ,
śrī gurubhyō namaḥ । ha̠ri̠ḥ ōm ॥

anuvākaṃ 1 – daśahōtṛmantrasya kratvarthapuruṣārthaprayōgau

pra̠jāpa̍tirakāmayata pra̠jā-ssṛ̍jē̠yēti̍ । sa ē̠ta-ndaśa̍hōtāra-mapaśyat । ta-mmana̍sā ‘nu̠drutya̍ darbhasta̠mbē̍-‘juhōt । tatō̠ vai sa pra̠jā a̍sṛjata । tā a̍smāthsṛ̠ṣṭā apā̎krāmann । tā grahē̍ṇāgṛhṇāt । tadgraha̍sya graha̠tvam । yaḥ kā̠mayē̍ta̠ prajā̍yē̠yēti̍ । sa daśa̍hōtāra̠-mmana̍sā ‘nu̠drutya̍ darbhasta̠mbē ju̍huyāt । pra̠jāpa̍ti̠rvai daśa̍hōtā ॥ 1 ॥

pra̠jāpa̍tirē̠va bhū̠tvā pra jā̍yatē ॥ mana̍sā juhōti । mana̍ iva̠ hi pra̠jāpa̍tiḥ । pra̠jāpa̍tē̠rāptyai̎ ॥ pū̠rṇayā̍ juhōti । pū̠rṇa i̍va̠ hi pra̠jāpa̍tiḥ । pra̠jāpa̍tē̠rāptyai̎ ॥ nyū̍nayā juhōti । nyū̍nā̠ddhi pra̠jāpa̍tiḥ pra̠jā asṛ̍jata । pra̠jānā̠gṃ̠ sṛṣṭyai̎ ॥ 2 ॥

da̠rbha̠sta̠mbē ju̍hōti । ē̠tasmā̠dvai yōnē̎ḥ pra̠jāpa̍tiḥ pra̠jā a̍sṛjata । yasmā̍dē̠va yōnē̎ḥ pra̠jāpa̍tiḥ pra̠jā asṛ̍jata । tasmā̍dē̠va yōnē̠ḥ pra jā̍yatē ॥ brā̠hma̠ṇō da̍kṣiṇa̠ta upā̎stē । brā̠hma̠ṇō vai pra̠jānā̍-mupadra̠ṣṭā । u̠pa̠dra̠ṣṭu̠matyē̠va pra jā̍yatē ॥ grahō̍ bhavati । pra̠jānāgṃ̍ sṛ̠ṣṭānā̠-ndhṛtyai̎ ॥ ya-mbrā̎hma̠ṇaṃ vi̠dyāṃ vi̠dvāgṃsa̠ṃ yaśō̠ narchChēt ॥ 3 ॥

sō-‘ra̍ṇya-mpa̠rētya̍ । da̠rbha̠sta̠mba-mu̠dgratthya̍ । brā̠hma̠ṇa-nda̍kṣiṇa̠tō ni̠ṣādya̍ । chatu̍r​hōtṝ̠n vyācha̍kṣīta । ē̠tadvai dē̠vānā̎-mpara̠ma-ṅguhya̠-mbrahma̍ । yachchatu̍r​hōtāraḥ । tadē̠va pra̍kā̠śa-ṅga̍mayati । tadē̍na-mprakā̠śa-ṅga̠tam । pra̠kā̠śa-mpra̠jānā̎-ṅgamayati ॥ da̠rbha̠sta̠mba-mu̠dgratthya̠ vyācha̍ṣṭē ॥ 4 ॥

a̠gni̠vān. vai da̍rbhasta̠mbaḥ । a̠gni̠vatyē̠va vyācha̍ṣṭē ॥ brā̠hma̠ṇō da̍kṣiṇa̠ta upā̎stē । brā̠hma̠ṇō vai pra̠jānā̍-mupadra̠ṣṭā । u̠pa̠dra̠ṣṭu̠-matyē̠vaina̠ṃ yaśa̍ ṛchChati ॥ ī̠śva̠ra-ntaṃ yaśō-‘rtō̠rityā̍huḥ । yasyāntē̎ vyā̠chaṣṭa̠ iti̍ । vara̠stasmai̠ dēya̍ḥ । yadē̠vaina̠-ntatrō̍pa̠ nama̍ti । tadē̠vāva̍ rundhē ॥ 5 ॥

a̠gnimā̠dadhā̍nō̠ daśa̍hōtrā̠ ‘raṇi̠mava̍daddhyāt । prajā̍tamē̠vaina̠-mādha̍ttē । tēnai̠vōddrutyā̎gnihō̠tra-ñju̍huyāt । prajā̍tamē̠vaina̍jjuhōti । ha̠virni̍rva̠phsyan-daśa̍hōtāra̠ṃ vyācha̍kṣīta । prajā̍tamē̠vaina̠-nnirva̍pati । sā̠mi̠dhē̠nī-ra̍nuva̠kṣyan-daśa̍hōtāra̠ṃ vyācha̍kṣīta । sā̠mi̠dhē̠nīrē̠va sṛ̠ṣṭvā-”rabhya̠ pra ta̍nutē । athō̍ ya̠jñō vai daśa̍hōtā । ya̠jñamē̠va ta̍nutē ॥ 6 ॥

a̠bhi̠chara̠n-daśa̍hōtāra-ñjuhuyāt । nava̠ vai puru̍ṣē prā̠ṇāḥ । nābhi̍rdaśa̠mī । saprā̍ṇamē̠vaina̍-ma̠bhicha̍rati । ē̠tāva̠dvai puru̍ṣasya̠ svam । yāva̍-tprā̠ṇāḥ । yāva̍dē̠vāsyāsti̍ । tada̠bhicha̍rati ॥ svakṛ̍ta̠ iri̍ṇē juhōti prada̠rē vā̎ । ē̠tadvā a̠syai nir-ṛ̍tigṛhītam । nir-ṛ̍ti gṛhīta ē̠vaina̠-nnir-ṛ̍tyā grāhayati ॥ ya-dvā̠chaḥ krū̠ram । tēna̠ vaṣa̍ṭkarōti । vā̠cha ē̠vaina̍-ṅkrū̠rēṇa̠ pra vṛ̍śchati । tā̠jagārti̠mārchCha̍ti ॥ 7 ॥
(daśa̍hōtā̠ – sṛṣṭyā̍ – ṛ̠chChē-d- vyācha̍ṣṭē – rundha – ē̠va ta̍nutē̠ – nir-ṛ̍tigṛhīta̠-mpañcha̍ cha) (a. 1)

anuvākaṃ 2 – chatur​hōtrādimantrāṇā-ṅkratvarthaprayōgaḥ
pra̠jāpa̍tirakāmayata dar​śapūrṇamā̠sau sṛ̍jē̠yēti̍ । sa ē̠ta-ñchatu̍r​hōtāra-mapaśyat । ta-mmana̍sā-‘nu̠drutyā̍ hava̠nīyē̍-‘juhōt । tatō̠ vai sa da̍r​śapūrṇamā̠sāva̍sṛjata । tāva̍smā-thsṛ̠ṣṭāvapā̎krāmatām । tau grahē̍ṇā gṛhṇāt । tadgraha̍sya graha̠tvam । da̠r̠śa̠pū̠rṇa̠mā̠sā-vā̠labha̍mānaḥ । chatu̍r​hōtāra̠-mmana̍sā-‘nu̠drutyā̍-hava̠nīyē̍ juhuyāt । da̠r̠śa̠pū̠rṇa̠mā̠sāvē̠va sṛ̠ṣṭvā-”rabhya̠ pra ta̍nutē ॥ 8 ॥

grahō̍ bhavati । da̠r̠śa̠pū̠rṇa̠mā̠sayō̎-ssṛ̠ṣṭayō̠rdhṛtyai̎ ॥ sō̍-‘kāmayata chāturmā̠syāni̍ sṛjē̠yēti̍ । sa ē̠ta-mpañcha̍hōtāra-mapaśyat । ta-mmana̍sā-‘nu̠drutyā̍ hava̠nīyē̍-‘juhōt । tatō̠ vai sa chā̍turmā̠syānya̍sṛjata । tānya̍smā-thsṛ̠ṣṭānyapā̎krāmann । tāni̠ grahē̍ṇāgṛhṇāt । tadgraha̍sya graha̠tvam । chā̠tu̠rmā̠syānyā̠labha̍mānaḥ ॥ 9 ॥

pañcha̍hōtāra̠-mmana̍sā-‘nu̠drutyā̍ hava̠nīyē̍ juhuyāt । chā̠tu̠rmā̠syānyē̠va sṛ̠ṣṭvā-”rabhya̠ pra ta̍nutē । grahō̍ bhavati । chā̠tu̠rmā̠syānāgṃ̍ sṛ̠ṣṭānā̠-ndhṛtyai̎ ॥ sō̍-‘kāmayata paśuba̠ndhagṃ sṛ̍jē̠yēti̍ । sa ē̠tagṃ ṣaḍḍhō̍tāra-mapaśyat । ta-mmana̍sā-‘nu̠drutyā̍ hava̠nīyē̍-‘juhōt । tatō̠ vai sa pa̍śuba̠ndhama̍sṛjata । sō̎-‘smā-thsṛ̠ṣṭō ‘pā̎krāmat । ta-ṅgrahē̍ṇāgṛhṇāt ॥ 10 ॥

tadgraha̍sya graha̠tvam । pa̠śu̠ba̠ndhēna̍ ya̠kṣyamā̍ṇaḥ । ṣaḍḍhō̍tāra̠-mmana̍sā ‘nu̠drutyā̍ hava̠nīyē̍ juhuyāt । pa̠śu̠ba̠ndhamē̠va sṛ̠ṣṭvā-”rabhya̠ pra ta̍nutē । grahō̍ bhavati । pa̠śu̠ba̠ndhasya̍ sṛ̠ṣṭasya̠ dhṛtyai̎ ॥ sō̍-‘kāmayata sau̠mya-ma̍ddhva̠ragṃ sṛ̍jē̠yēti̍ । sa ē̠tagṃ sa̠ptahō̍tāra-mapaśyat । ta-mmana̍sā-‘nu̠drutyā̍ hava̠nīyē̍ ‘juhōt । tatō̠ vai sa sau̠mya-ma̍ddhva̠ra-ma̍sṛjata ॥ 11 ॥

sō̎-‘smā-thsṛ̠ṣṭō-‘pā̎krāmat । ta-ṅgrahē̍ṇāgṛhṇāt । tadgraha̍sya graha̠tvam । dī̠kṣi̠ṣyamā̍ṇaḥ । sa̠ptahō̍tāra̠-mmana̍sā-‘nu̠drutyā̍ hava̠nīyē̍ juhuyāt । sau̠myamē̠vāddhva̠ragṃ sṛ̠ṣṭvā-”rabhya̠ pra ta̍nutē । grahō̍ bhavati । sau̠myasyā̎-ddhva̠rasya̍ sṛ̠ṣṭasya̠ dhṛtyai̎ ॥ dē̠vēbhyō̠ vai ya̠jñō na prābha̍vat । tamē̍tāva̠chCha-ssama̍bharann ॥ 12 ॥

ya-thsa̍bhā̠ṃrāḥ । tatō̠ vai tēbhyō̍ ya̠jñaḥ prābha̍vat । ya-thsa̍bhā̠ṃrā bhava̍nti । ya̠jñasya̠ prabhū̎tyai ॥ ā̠ti̠tthyamā̠sādya̠ vyācha̍ṣṭē । ya̠jña̠mu̠khaṃ vā ā̍ti̠thyam । mu̠kha̠ta ē̠va ya̠jñagṃ sa̠bhṛntya̠ pra ta̍nutē ॥ aya̍jñō̠ vā ē̠ṣaḥ । yō̍-‘pa̠tnīka̍ḥ । na pra̠jāḥ pra jā̍yērann । patnī̠rvyācha̍ṣṭē । ya̠jñamē̠vāka̍ḥ । pra̠jānā̎-mpra̠jana̍nāya ॥ u̠pa̠sathsu̠ vyācha̍ṣṭē । ē̠tadvai patnī̍nā-mā̠yata̍nam । sva ē̠vainā̍ ā̠yata̠nē-‘va̍ kalpayati ॥ 13 ॥
(ta̠nu̠ta̠ – ā̠labha̍mānō – ‘gṛhṇā – dasṛja – tābhara – ñjāyēra̠n-thṣaṭcha̍) (a. 2)

anuvākaṃ 3 – chatur​hōtṛpañchahōtṛmantragrahabhāgayōḥ puruṣārtha prayōgaḥ

pra̠jāpa̍ti-rakāmayata̠ pra jā̍yē̠yēti̍ । sa tapō̍-‘tapyata । sa tri̠vṛta̠gg̠ stōma̍-masṛjata । ta-mpa̍ñchada̠śastōmō̍ maddhya̠ta uda̍tṛṇat । tau pū̎rvapa̠kṣaśchā̍parapa̠kṣaśchā̍bhavatām । pū̠rva̠pa̠kṣa-ndē̠vā anvasṛ̍jyanta । a̠pa̠ra̠pa̠kṣa-manvasu̍rāḥ । tatō̍ dē̠vā abha̍vann । parā-‘su̍rāḥ । ya-ṅkā̠mayē̍ta̠ vasī̍yān-thsyā̠diti̍ ॥ 14 ॥

ta-mpū̎rvapa̠kṣē yā̍jayēt । vasī̍yānē̠va bha̍vati । ya-ṅkā̠mayē̍ta̠ pāpī̍yān-thsyā̠diti̍ । tama̍parapa̠kṣē yā̍jayēt । pāpī̍yānē̠va bha̍vati । tasmā̎-tpūrvapa̠kṣō̍ ¶pa̠kṣāt-ka̍ru̠ṇya̍taraḥ ॥ pra̠jāpa̍ti̠rvai daśa̍hōtā । chatu̍r​hōtā̠ pañcha̍hōtā । ṣaḍḍhō̍tā sa̠ptahō̍tā । ṛ̠tava̍-ssaṃvathsa̠raḥ ॥ 15 ॥

pra̠jāḥ pa̠śava̍ i̠mē lō̠kāḥ । ya ē̠va-mpra̠jāpa̍ti-mba̠hōrbhūyāgṃ̍sa̠ṃ vēda̍ । ba̠hōrē̠va bhūyā̎-nbhavati ॥ pra̠jāpa̍ti-rdēvāsu̠rāna̍sṛjata । sa indra̠mapi̠ nāsṛ̍jata । ta-ndē̠vā a̍bruvann । indra̍-nnō jana̠yēti̍ । sō̎-‘bravīt । yathā̠ ‘haṃ yu̠ṣmāg​ stapa̠sā ‘sṛ̍kṣi । ē̠vamindra̍-ñjanayaddhva̠miti̍ ॥ 16 ॥

tē tapō̍-‘tapyanta । ta ā̠tmannindra̍-mapaśyann । tama̍bruvann । jāya̠svēti̍ । sō̎-‘bravīt । ki-mbhā̍ga̠dhēya̍-ma̠bhija̍niṣya̠ iti̍ । ṛ̠tūn-thsa̍ṃvathsa̠ram । pra̠jāḥ pa̠śūn । i̠māl ँlō̠kānitya̍bruvann । taṃ vai mā-”hu̍tyā̠ praja̍naya̠tētya̍bravīt ॥ 17 ॥

ta-ñchatu̍r​hōtrā̠ prāja̍nayann ॥ yaḥ kā̠mayē̍ta vī̠rō ma̠ ā jā̍yē̠tēti̍ । sa chatu̍r​hōtāra-ñjuhuyāt । pra̠jāpa̍ti̠rvai chatu̍r​hōtā । pra̠jāpa̍tirē̠va bhū̠tvā prajā̍yatē । ja̠jana̠dindra̍-mindri̠yāya̠ svāhēti̠ grahē̍ṇa juhōti । ā-‘sya̍ vī̠rō jā̍yatē । vī̠ragṃ hi dē̠vā ē̠tayā ”hu̍tyā̠ prāja̍nayann ॥ ā̠di̠tyāśchāṅgi̍rasaścha suva̠rgē lō̠kē̎ ‘spardhanta । va̠ya-mpūrvē̍ suva̠rgaṃ lō̠kami̍yāma va̠ya-mpūrva̠ iti̍ ॥ 18 ॥

ta ā̍di̠tyā ē̠ta-mpañcha̍hōtāra-mapaśyann । ta-mpu̠rā prā̍taranuvā̠kādāgnī̎ddhrē ‘juhavuḥ । tatō̠ vai tē pūrvē̍ suva̠rgaṃ lō̠kamā̍yann । ya-ssu̍va̠rgakā̍ma̠-ssyāt । sa pañcha̍hōtāra-mpu̠rā prā̍taranuvā̠kādāgnī̎ddhrē juhuyāt । sa̠ṃva̠thsa̠rō vai pañcha̍hōtā । sa̠ṃva̠thsa̠ra-ssu̍va̠rgō lō̠kaḥ । sa̠ṃva̠thsa̠ra ē̠vartuṣu̍ prati̠ṣṭhāya̍ । su̠va̠rgaṃ lō̠kamē̍ti ॥ tē̎bruva̠-nnaṅgi̍rasa ādi̠tyān ॥ 19 ॥

kva̍ stha । kva̍ va-ssa̠dbhyō ha̠vyaṃ va̍kṣyāma̠ iti̍ । Chanda̠-ssvitya̍bruvann । gā̠ya̠tri̠yā-ntri̠ṣṭubhi̠-jaga̍tyā̠miti̍ । tasmā̠chChanda̍-ssu sa̠dbhya ā̍di̠tyēbhya̍ḥ । ā̠ṅgī̠ra̠sīḥ pra̠jā ha̠vyaṃ va̍hanti । vaha̍ntyasmai pra̠jā ba̠lim । aina̠mapra̍tikhyāta-ṅgachChati । ya ē̠vaṃ vēda̍ ॥ dvāda̍śa̠ māsā̠ḥ pañcha̠rtava̍ḥ । traya̍ i̠mē lō̠kāḥ । a̠sāvā̍di̠tya ē̍kavi̠gṃ̠śaḥ । ē̠tasmi̠n vā ē̠ṣa śri̠taḥ । ē̠tasmi̠n-prati̍ṣṭhitaḥ । ya ē̠vamē̠tagg​ śri̠ta-mprati̍ṣṭhita̠ṃ vēda̍ । pratyē̠va ti̍ṣṭhati ॥ 20 ॥
(syā̠diti̍ – saṃvathsa̠rō – ja̍nayaddhva̠mitī – tya̍bravī̠t – pūrva̠ ityā̍ – di̠tyān – ṛ̠tava̠-ṣṣaṭcha̍) (a. 3)

anuvākaṃ 4 – jaga-thsṛṣṭikathanamukhēna hōtṛmantrapraśaṃsā
pra̠jāpa̍ti-rakāmayata̠ prajā̍yē̠yēti̍ । sa ē̠ta-ndaśa̍hōtāra-mapaśyat । tēna̍ daśa̠dhā ”tmāna̍ṃ vi̠dhāya̍ । daśa̍hōtrā ‘tapyata । tasya̠ chitti̠-ssrugāsī̎t । chi̠ttamājya̎m । tasyai̠tāv̍atyē̠va vāgāsī̎t । ē̠tāvān̍. yajñakra̠tuḥ ॥ sa chatu̍r​hōtāra-masṛjata । sō̍-‘nandat ॥ 21 ॥

asṛ̍kṣi̠ vā i̠mamiti̍ । tasya̠ sōmō̍ ha̠virāsī̎t । sa chatu̍r​hōtrā ‘tapyata । sō̍-‘tāmyat । sa bhūriti̠ vyāha̍rat । sa bhūmi̍masṛjata । a̠gni̠hō̠tra-nda̍r​śapūrṇamā̠sau yajūgṃ̍ṣi । sa dvi̠tīya̍matapyata । sō̍-‘tāmyat । sa bhuva̠ iti̠ vyāha̍rat ॥ 22 ॥

sō̎-‘ntari̍kṣa-masṛjata । chā̠tu̠rmā̠syāni̠ sāmā̍ni । sa tṛ̠tīya̍matapyata । sō̍-‘tāmyat । sa suva̠riti̠ vyāha̍rat । sa diva̍masṛjata । a̠gni̠ṣṭō̠ma-mu̠kthya̍-matirā̠tramṛcha̍ḥ । ē̠tā vai vyāhṛ̍taya i̠mē lō̠kāḥ । i̠mā-nkhalu̠ vai lō̠kānanu̍ pra̠jāḥ pa̠śava̠śChandāgṃ̍si̠ prājā̍yanta । ya ē̠vamē̠tāḥ pra̠jāpa̍tēḥ pratha̠mā vyāhṛ̍tī̠ḥ prajā̍tā̠ vēda̍ ॥ 23 ॥

pra pra̠jayā̍ pa̠śubhi̍-rmithu̠nai-rjā̍yatē ॥ sa pañcha̍hōtāra-masṛjata । sa ha̠virnā-vi̍ndata । tasmai̠ sōma̍-sta̠nuva̠-mprāya̍chChat । ē̠ta-ttē̍ ha̠viriti̍ । sa pañcha̍hōtrā ‘tapyata । sō̍-‘tāmyat । sa pra̠tyaṅṅa̍bādhata । sō-‘su̍rā-nasṛjata । tada̠syā pri̍yamāsīt ॥ 24 ॥

ta-ddu̠rvarṇa̠gṃ̠ hira̍ṇyamabhavat । ta-ddu̠rvarṇa̍sya̠ hira̍ṇyasya̠ janma̍ । sa dvi̠tīya̍matapyata । sō̍-‘tāmyat । sa prāṃa̍bādhata । sa dē̠vāna̍sṛjata । tada̍sya pri̠yamā̍sīt । ta-thsu̠varṇa̠gṃ̠ hira̍ṇyamabhavat । ta-thsu̠varṇa̍sya̠ hira̍ṇyasya̠ janma̍ । ya ē̠vagṃ su̠varṇa̍sya̠ hira̍ṇyasya̠ janma̠ vēda̍ ॥ 25 ॥

su̠varṇa̍ ā̠tmanā̍ bhavati । du̠rvarṇō̎-‘sya̠ bhrātṛ̍vyaḥ । tasmā̎-thsu̠varṇa̠gṃ̠ hira̍ṇya-mbhā̠rya̎m । su̠varṇa̍ ē̠va bha̍vati । aina̍-mpri̠ya-ṅga̍chChati̠ nāpri̍yam ॥ sa sa̠ptahō̍tāra-masṛjata । sa sa̠ptahō̎trai̠va su̍va̠rgaṃ lō̠kamai̎t ॥ tri̠ṇa̠vēna̠ stōmē̍nai̠bhyō lō̠kēbhyō-‘su̍rā̠-nprāṇu̍data । tra̠ya̠stri̠gṃ̠śēna̠ pratya̍tiṣṭhat । ē̠ka̠vi̠gṃ̠śēna̠ rucha̍madhatta ॥ 26 ॥

sa̠pta̠da̠śēna̠ prājā̍yata । ya ē̠vaṃ vi̠dvān-thsōmē̍na̠ yaja̍tē । sa̠ptahō̎trai̠va su̍va̠rgaṃ lō̠kamē̍ti । tri̠ṇa̠vēna̠ stōmē̍nai̠bhyō lō̠kēbhyō̠ bhrātṛ̍vyā̠n-praṇu̍datē । tra̠ya̠stri̠gṃ̠śēna̠ prati̍ tiṣṭhati । ē̠ka̠vi̠gṃ̠śēna̠ rucha̍-ndhattē । sa̠pta̠da̠śēna̠ prajā̍yatē । tasmā̎-thsaptada̠śa-sstōmō̠ na ni̠r̠hṛtya̍ḥ । pra̠jāpa̍ti̠ rvai sa̍ptada̠śaḥ । pra̠jāpa̍timē̠va ma̍ddhya̠tō dha̍ttē̠ prajā̎tyai ॥ 27 ॥
(a̠na̠nda̠-d- bhuva̠ iti̠ vyāha̍ra̠-d- vēdā̍ – sī̠-d- vēdā̍ – dhatta̠ – prajā̎tyai) (a. 4)

anuvākaṃ 5 – dakṣiṇāpratigrahamantravyākhyānam
dē̠vā vai varu̍ṇamayājayann । sa yasyai̍ yasyai dē̠vatā̍yai̠ dakṣi̍ṇā̠mana̍yat । tāma̍vlīnāt । tē̎-‘bruvann । vyā̠vṛtya̠ prati̍ gṛhṇāma । tathā̍ nō̠ dakṣi̍ṇā̠ na vlē̎ṣya̠tīti̍ । tē vyā̠vṛtya̠ pratya̍gṛhṇann । tatō̠ vai tā-ndakṣi̍ṇā̠ nāvlī̍nāt । ya ē̠vaṃ vi̠dvān vyā̠vṛtya̠ dakṣi̍ṇā-mpratigṛ̠hṇāti̍ । naina̠-ndakṣi̍ṇā vlīnāti ॥ 28 ॥

rājā̎ tvā̠ varu̍ṇō nayatu dēvi dakṣiṇē̠-‘gnayē̠ hira̍ṇya̠mityā̍ha । ā̠gnē̠yaṃ vai hira̍ṇyam । svayai̠vaina̍-ddē̠vata̍yā̠ prati̍ gṛhṇāti । sōmā̍ya̠ vāsa̠ ityā̍ha । sau̠myaṃ vai vāsa̍ḥ । svayai̠vaina̍-ddē̠vata̍yā̠ prati̍ gṛhṇāti । ru̠drāya̠ gāmityā̍ha । rau̠drī vai gauḥ । svayai̠vainā̎-ndē̠vata̍yā̠ prati̍ gṛhṇāti । varu̍ṇā̠yāśva̠mityā̍ha ॥ 29 ॥

vā̠ru̠ṇō vā aśva̍ḥ । svayai̠vaina̍-ndē̠vata̍yā̠ prati̍ gṛhṇāti । pra̠jāpa̍tayē̠ puru̍ṣa̠mityā̍ha । prā̠jā̠pa̠tyō vai puru̍ṣaḥ । svayai̠vaina̍-ndē̠vata̍yā̠ prati̍ gṛhṇāti । mana̍vē̠ talpa̠mityā̍ha । mā̠na̠vō vai talpa̍ḥ । svayai̠vaina̍-ndē̠vata̍yā̠ prati̍ gṛhṇāti । u̠ttā̠nāyā̎mgīra̠sāyāna̠ ityā̍ha । i̠yaṃ vā u̍ttā̠na ā̎mgīra̠saḥ ॥ 30 ॥

a̠nayai̠vaina̠t-prati̍ gṛhṇāti ॥ vai̠śvā̠na̠ryarchā ratha̠-mprati̍ gṛhṇāti । vai̠śvā̠na̠rō vai dē̠vata̍yā̠ ratha̍ḥ । svayai̠vaina̍-ndē̠vata̍yā̠ prati̍ gṛhṇāti ॥ tēnā̍mṛta̠tvama̍śyā̠-mityā̍ha । a̠mṛta̍mē̠vātman-dha̍ttē ॥ vayō̍ dā̠tra ityā̍ha । vaya̍ ē̠vaina̍-ṅkṛ̠tvā । su̠va̠rgaṃ lō̠ka-ṅga̍mayati ॥ mayō̠ mahya̍mastu pratigrahī̠tra ityā̍ha ॥ 31 ॥

yadvai śi̠vam । tanmaya̍ḥ । ā̠tmana̍ ē̠vaiṣā parī̎ttiḥ ॥ ka i̠da-ṅkasmā̍ adā̠dityā̍ha । pra̠jāpa̍ti̠rvai kaḥ । sa pra̠jāpa̍tayē dadāti ॥ kāma̠ḥ kāmā̠yētyā̍ha । kāmē̍na̠ hi dadā̍ti । kāmē̍na pratigṛ̠hṇāti̍ ॥ kāmō̍ dā̠tā kāma̍ḥ prati grahī̠tētyā̍ha ॥ 32 ॥

kāmō̠ hi dā̠tā । kāma̍ḥ prati grahī̠tā ॥ kāmagṃ̍ samu̠dra-māvi̠śētyā̍ha । sa̠mu̠dra i̍va̠ hi kāma̍ḥ । nēva̠ hi kāma̠syāntō-‘sti̍ । na sa̍mu̠drasya̍ ॥ kāmē̍na tvā̠ prati̍ gṛhṇā̠mītyā̍ha । yēna̠ kāmē̍na prati gṛ̠hṇāti̍ । sa ē̠vaina̍ma̠muṣmi̍l ँlō̠kē kāma̠ āga̍chChati ॥ kāmai̠tatta̍ ē̠ṣā tē̍ kāma̠ dakṣi̠ṇētyā̍ha । kāma̍ ē̠va ta-dyaja̍mānō̠-‘muṣmi̍l ँlō̠kē dakṣi̍ṇāmichChati । na pra̍tigrahī̠tari̍ ॥ ya ē̠vaṃ vi̠dvān-dakṣi̍ṇā-mpratigṛ̠hṇāti̍ । a̠nṛ̠ṇāmē̠vainā̠-mprati̍ gṛhṇāti ॥ 33 ॥
(vlī̠nā̠tya – śva̠mityā̍hā – ṅgira̠saḥ – pra̍tigrahī̠tra ityā̍ha – pratigrahī̠tētyā̍ha̠ – dakṣi̠ṇētyā̍ha cha̠tvāri̍ cha) (a. 5)

anuvākaṃ 6 – dvādaśāhadaśamē-‘hani hōtṛmantrāḥ
antō̠ vā ē̠ṣa ya̠jñasya̍ । ya-dda̍śa̠mamaha̍ḥ । da̠śa̠mē-‘ha̎m-thsarparā̠jñiyā̍ ṛ̠gbhi-sstu̍vanti । ya̠jñasyai̠vānta̍-ṅga̠tvā । a̠nnādya̠mava̍rundhatē ॥ ti̠sṛbhi̍-sstuvanti । traya̍ i̠mē lō̠kāḥ । ē̠bhya ē̠va lō̠kēbhyō̠-‘nnādya̠mava̍rundhatē । pṛśni̍vatī-rbhavanti । anna̠ṃ vai pṛśni̍ ॥ 34 ॥

anna̍mē̠vāva̍-rundhatē ॥ mana̍sā̠ prastau̍ti । mana̠sōdgā̍yati । mana̍sā̠ prati̍ harati । mana̍ iva̠ hi pra̠jāpa̍tiḥ । pra̠jāpa̍tē̠rāptyai̎ ॥ dē̠vā vai sa̠rpāḥ । tēṣā̍mi̠yagṃ rājñī̎ । ya-thsa̍rparā̠jñiyā̍ ṛ̠gbhi-sstu̠vanti̍ । a̠syāmē̠va prati̍ tiṣṭhanti ॥ 35 ॥

chatu̍r​hōtṝ̠n̠. hōtā̠ vyācha̍ṣṭē । stu̠tamanu̍śagṃsati̠ śāntyai̎ ॥ antō̠ vā ē̠ṣa ya̠jñasya̍ । ya-dda̍śa̠mamaha̍ḥ । ē̠ta-tkhalu̠ vai dē̠vānā̎-mpara̠ma-ṅguhya̠-mbrahma̍ । yachchatu̍r​hōtāraḥ । da̠śa̠mē-‘ha̠gg̠-śchatu̍r​hōtṝ̠n vyācha̍ṣṭē । ya̠jñasyai̠vānta̍-ṅga̠tvā । pa̠ra̠ma-ndē̠vānā̠-ṅguhya̠-mbrahmāva̍rundhē । tadē̠va pra̍kā̠śa-ṅga̍mayati ॥ 36 ॥

tadē̍na-mprakā̠śa-ṅga̠tam । pra̠kā̠śa-mpra̠jānā̎-ṅgamayati ॥ vācha̍ṃ yachChati । ya̠jñasya̠ dhṛtyai̎ ॥ ya̠ja̠mā̠na̠dē̠va̠tya̍ṃ vā aha̍ḥ । bhrā̠tṛ̠vya̠dē̠va̠tyā̍ rātri̍ḥ । ahnā̠ rātri̍-ndhyāyēt । bhrātṛ̍vyasyai̠va tallō̠kaṃ vṛ̍ṅktē । yaddivā̠ vācha̍ṃ visṛ̠jēt । aha̠rbhrātṛ̍vyā̠yōchChigṃ̍ṣēt । yannakta̍ṃ visṛ̠jēt । rātri̠-mbhrātṛ̍vyā̠yōchChigṃ̍ṣēt । a̠dhi̠vṛ̠kṣa̠sū̠ryē vācha̠ṃ visṛ̍jati । ē̠tāva̍ntamē̠vāsmai̍ lō̠kamuchChigṃ̍ṣati । yāva̍dādi̠tyō̎-‘sta̠mēti̍ ॥ 37 ॥
(pṛśni̍ – tiṣṭhanti – gamayati – śigṃṣē̠-tpañcha̍ cha) (a. 6)

anuvākaṃ 7 – saptahōtṛmantrasādhyayajñapraśaṃsā
pra̠jāpa̍tiḥ pra̠jā a̍sṛjata । tā-ssṛ̠ṣṭā-ssama̍śliṣyann । tā rū̠pēṇānu̠ prāvi̍śat । tasmā̍dāhuḥ । rū̠paṃ vai pra̠jāpa̍ti̠riti̍ । tā nāmnā-‘nu̠ prāvi̍śat । tasmā̍dāhuḥ । nāma̠ vai pra̠jāpa̍ti̠riti̍ । tasmā̠dapyā̍ ‘mi̠trau sa̠gantya̍ । nāmnā̠ chēddhvayē̍tē ॥ 38 ॥

mi̠tramē̠va bha̍vataḥ ॥ pra̠jāpa̍ti-rdēvāsu̠rāna̍sṛjata । sa indra̠mapi̠ nāsṛ̍jata । ta-ndē̠vā a̍bruvann । indra̍-nnō jana̠yēti̍ । sa ā̠tma-nnindra̍-mapaśyat । tama̍sṛjata । ta-ntri̠ṣṭug-vī̠rya̍-mbhū̠tvā-‘nu̠ prāvi̍śat । tasya̠ vajra̍ḥ pañchada̠śō hasta̠ āpa̍dyata । tēnō̠dayyāsu̍rāna̠bhya̍ bhavat ॥ 39 ॥

ya ē̠vaṃ vēda̍ । a̠bhi bhrātṛ̍vyā-nbhavati ॥ tē dē̠vā asu̍rai-rvi̠jitya̍ । su̠va̠rgaṃ lō̠kamā̍yann । tē̍-‘muṣmi̍l ँlō̠kē vya̍kṣuddhyann । tē̎-‘bruvann । a̠muta̍ḥ pradāna̠ṃ vā upa̍jijīvi̠mēti̍ । tē sa̠ptahō̍tāraṃ ya̠jñaṃ vi̠dhāyā̠yāsya̎m । ā̠ṅgī̠ra̠sa-mprāhi̍ṇvann । ē̠tēnā̠mutra̍ kalpa̠yēti̍ ॥ 40 ॥

tasya̠ vā i̠ya-ṅklṛpti̍ḥ । yadi̠da-ṅki-ñcha̍ । ya ē̠vaṃ vēda̍ । kalpa̍tē-‘smai । sa vā a̠ya-mma̍nu̠ṣyē̍ṣu ya̠jña-ssa̠ptahō̍tā । a̠mutra̍ sa̠dbhyō dē̠vēbhyō̍ ha̠vyaṃ va̍hati । ya ē̠vaṃ vēda̍ । upai̍naṃ ya̠jñō na̍mati ॥ sō̍-‘manyata । a̠bhi vā i̠mē̎-‘smā-llō̠kāda̠muṃlō̠ka-ṅka̍miṣyanta̠ iti̍ । sa vācha̍spatē̠ hṛditi̠ vyāha̍rat । tasmā̎-tpu̠trō hṛda̍yam । tasmā̍da̠smā-llō̠kāda̠muṃ lō̠ka-nnābhikā̍mayantē । pu̠trō hi hṛda̍yam ॥ 41 ॥
(hvayē̍ta – abhavat – kalpa̠yē – tīti̍ cha̠tvāri̍ cha) (a. 7)

anuvākaṃ 8 – hōtṛmantrāṇāṃ sōmayāgāṅgatvam
dē̠vā vai chatu̍r​hōtṛbhi-rya̠jñama̍tanvata । tē vi pā̠pmanā̠ bhrātṛ̍vyē̠ṇāja̍yanta । a̠bhi su̍va̠rgaṃ lō̠kama̍jayann । ya ē̠vaṃ vi̠dvāg​-śchatu̍r​hōtṛbhirya̠jña-nta̍nu̠tē । vi pā̠pmanā̠ bhrātṛ̍vyēṇa jayatē । a̠bhi su̍va̠rgaṃ lō̠ka-ñja̍yati ॥ ṣaḍḍhō̎trā prāya̠ṇīya̠māsā̍dayati । a̠muṣmai̠ vai lō̠kāya̠ ṣaḍḍhō̍tā । ghnanti̠ khalu̠ vā ē̠ta-thsōma̎m । yada̍bhiṣu̠ṇvanti̍ ॥ 42 ॥

ṛ̠ju̠dhaivaina̍ma̠muṃ lō̠ka-ṅga̍mayati । chatu̍r​hōtrā ”ti̠tthyam । yaśō̠ vai chatu̍r​hōtā । yaśa̍ ē̠vātman-dha̍ttē । pañcha̍hōtrā pa̠śumupa̍ sādayati । su̠va̠rgyō̍ vai pañcha̍hōtā । yaja̍mānaḥ pa̠śuḥ । yaja̍mānamē̠va su̍va̠rgaṃ lō̠ka-ṅga̍mayati । grahā̎n-gṛhī̠tvā sa̠ptahō̍tāra-ñjuhōti । i̠ndri̠yaṃ vai sa̠ptahō̍tā ॥ 43 ॥

i̠ndri̠yamē̠vātman-dha̍ttē ॥ yō vai chatu̍r​hōtṝ-nanusava̠na-nta̠rpaya̍ti । tṛpya̍ti pra̠jayā̍ pa̠śubhi̍ḥ । upai̍nagṃ sōmapī̠thō na̍mati । ba̠hi̠ṣpava̠mā̠nē daśa̍hōtāra̠ṃ vyācha̍kṣīta । māddhya̍ndinē̠ pava̍mānē̠ chatu̍r​hōtāram । ārbha̍vē̠ pava̍mānē̠ pañcha̍hōtāram । pi̠tṛ̠ya̠jñē ṣaḍḍhō̍tāram । ya̠jñā̠ya̠jñiya̍sya stō̠trē sa̠ptahō̍tāram । a̠nu̠sa̠va̠namē̠vaināg̍ starpayati ॥ 44 ॥

tṛpya̍ti pra̠jayā̍ pa̠śubhi̍ḥ । upai̍nagṃ sōmapī̠thō na̍mati ॥ dē̠vā vai chatu̍r​hōtṛbhi-ssa̠tramā̍sata । ṛddhi̍parimita̠ṃ yaśa̍skāmāḥ । tē̎-‘bruvann । yanna̍ḥ pratha̠maṃ yaśa̍ ṛ̠chChāt । sarvē̍ṣā-nna̠sta-thsa̠hāsa̠diti̍ । sōma̠śchatu̍r​hōtrā । a̠gniḥ pañcha̍hōtrā । dhā̠tā ṣaḍḍhō̎trā ॥ 45 ॥

indra̍-ssa̠ptahō̎trā । pra̠jāpa̍ti̠-rdaśa̍hōtrā । tēṣā̠gṃ̠ sōma̠gṃ̠ rājā̍na̠ṃ yaśa̍ ārchChat ॥ tannya̍kāmayata । tēnāpā̎krāmat । tēna̍ pra̠lāya̍macharat । ta-ndē̠vāḥ prai̠ṣaiḥ praiṣa̍maichChann । tat-prai̠ṣāṇā̎-mpraiṣa̠tvam । ni̠vidbhi̠rnya̍vēdayann । tanni̠vidā̎-nnivi̠ttvam ॥ 46 ॥

ā̠prībhi̍rāpnuvann । tadā̠prīṇā̍māpri̠tvam । tama̍ghnann । tasya̠ yaśō̠ vya̍gṛhṇata । tē grahā̍ abhavann । tadgrahā̍ṇā-ṅgraha̠tvam । yasyai̠vaṃ vi̠duṣō̠ grahā̍ gṛ̠hyantē̎ । tasya̠ tvē̍va gṛ̍hī̠tāḥ ॥ tē̎-‘bruvann । yō vai na̠-śśrēṣṭhō-‘bhū̎t ॥ 47 ॥

tama̍vadhiṣma । puna̍ri̠magṃ su̍vāmahā̠ iti̍ । ta-ñChandō̍bhi-rasuvanta । tachChanda̍sā-ñChanda̠stvam । sāmnā̠ samāna̍yann । ta-thsāmna̍-ssāma̠tvam । u̠kthai-ruda̍sthāpayann । tadu̠kthānā̍-muktha̠tvam । ya ē̠vaṃ vēda̍ । pratyē̠va ti̍ṣṭhati ॥ 48 ॥

sarva̠māyu̍rēti ॥ sōmō̠ vai yaśa̍ḥ । ya ē̠vaṃ vi̠dvān-thsōma̍mā̠gachCha̍ti । yaśa̍ ē̠vaina̍mṛchChati । tasmā̍dāhuḥ । yaśchai̠vaṃ vēda̠ yaścha̠ na । tāvu̠bhau sōma̠-māga̍chChataḥ । sōmō̠ hi yaśa̍ḥ । ta-ntvā-‘va yaśa̍ ṛchCha̠tītyā̍huḥ । ya-ssōmē̠ sōma̠-mprāhēti̍ । tasmā̠-thsōmē̠ sōma̠ḥ prōchya̍ḥ । yaśa̍ ē̠vaina̍mṛchChati ॥ 49 ॥
(a̠bhi̠ṣu̠ṇvanti̍ – sa̠ptahō̍tā – tarpayati̠ – ṣaḍḍhō̎trā – nivi̠ttva – mabhū̎t – tiṣṭhati̠ – prāhēti̠ dvē cha̍) (a. 8)

anuvākaṃ 9 – hōtṛmantrōtpattikathanaprasaṅgēna jaga-thsṛṣṭiḥ
i̠daṃ vā agrē̠ naiva kiñcha̠nāsī̎t । na dyaurā̍sīt । na pṛ̍thi̠vī । nāntari̍kṣam । tadasa̍dē̠va sanmanō̍ ‘kuruta̠ syāmiti̍ । tada̍tapyata । tasmā̎t-tēpā̠nāddhū̠mō̍-‘jāyata । ta-dbhūyō̍-‘tapyata । tasmā̎t-tēpā̠nāda̠gni-ra̍jāyata । ta-dbhūyō̍-‘tapyata ॥ 50 ॥

tasmā̎t-tēpā̠nājjyōti̍-rajāyata । ta-dbhūyō̍-‘tapyata । tasmā̎t-tēpā̠nāda̠rchi-ra̍jāyata । ta-dbhūyō̍-‘tapyata । tasmā̎t-tēpā̠nānmarī̍chayō-‘jāyanta । ta-dbhūyō̍-‘tapyata । tasmā̎t-tēpā̠nādu̍dā̠rā a̍jāyanta । ta-dbhūyō̍-‘tapyata । tada̠bhrami̍va̠ sama̍hanyata ॥ ta-dva̠stima̍bhinat ॥ 51 ॥

sa sa̍mu̠drō̍-‘bhavat । tasmā̎-thsamu̠drasya̠ na pi̍banti । pra̠jana̍namiva̠ hi manya̍ntē । tasmā̎-tpa̠śō-rjāya̍mānā̠dāpa̍ḥ pu̠rastā̎-dyanti ॥ ta-ddaśa̍hō̠tā-‘nva̍sṛjyata । pra̠jāpa̍ti̠rvai daśa̍ hōtā ॥ ya ē̠va-ntapa̍sō vī̠rya̍ṃ vi̠dvāg​stapya̍tē । bhava̍tyē̠va ॥ tadvā i̠damāpa̍-ssali̠la-mā̍sīt । sō̍-‘rōdīt-pra̠jāpa̍tiḥ ॥ 52 ॥

sa kasmā̍ ajñi । ya-dya̠syā apra̍tiṣṭhāyā̠ iti̍ । yada̠phsva̍-vāpa̍dyata । sā pṛ̍thi̠vya̍bhavat । yadvyamṛ̍ṣṭa । tada̠ntari̍kṣa-mabhavat । yadū̠rdhva-mu̠damṛ̍ṣṭa । sā dyaura̍bhavat । yadarō̍dīt । tada̠nayō̍ rōda̠stvam ॥ 53 ॥

ya ē̠vaṃ vēda̍ । nāsya̍ gṛ̠hē ru̍danti । ē̠tadvā ē̠ṣāṃ lō̠kānā̠-ñjanma̍ । ya ē̠vamē̠ṣāṃ lō̠kānā̠-ñjanma̠ vēda̍ । naiṣu lō̠kē-ṣvārti̠mārchCha̍ti । sa i̠mā-mpra̍ti̠ṣṭhā-ma̍vindata ॥ sa i̠mā-mpra̍ti̠ṣṭhāṃ vi̠ttvā ‘kā̍mayata̠ prajā̍yē̠yēti̍ । sa tapō̍-‘tapyata । sō̎-‘ntarvā̍nabhavat । sa ja̠ghanā̠dasu̍rā-nasṛjata ॥ 54 ॥

tēbhyō̍ mṛ̠nmayē̠ pātrē-‘nna̍maduhat । yā-‘sya̠ sā ta̠nūrāsī̎t । tāmapā̍hata । sā tami̍srā-‘bhavat ॥ sō̍-‘kāmayata̠ prajā̍yē̠yēti̍ । sa tapō̍-‘tapyata । sō̎-‘ntarvā̍-nabhavat । sa pra̠jana̍nādē̠va pra̠jā a̍sṛjata । tasmā̍di̠mā bhūyi̍ṣṭhāḥ । pra̠jana̍nā̠ddhyē̍nā̠ asṛ̍jata ॥ 55 ॥

tābhyō̍ dāru̠mayē̠ pātrē̠ payō̍-‘duhat । yā-‘sya̠ sā ta̠nūrāsī̎t । tāmapā̍hata । sā jōthsnā̍ ‘bhavat ॥ sō̍-‘kāmayata̠ prajā̍yē̠yēti̍ । satapō̍-‘tapyata । sō̎-‘ntarvā̍-nabhavat । sa u̍papa̠kṣābhyā̍-mē̠vartūna̍sṛjata । tēbhyō̍ raja̠tē pātrē̍ ghṛ̠tama̍duhat । yā-‘sya̠ sā ta̠nūrāsī̎t ॥ 56 ॥

tāmapā̍hata । sō̍-‘hōrā̠trayō̎-ssa̠ndhi-ra̍bhavat ॥ sō̍-‘kāmayata̠ prajā̍yē̠yēti̍ । sa tapō̍-‘tapyata । sō̎-‘ntarvā̍-nabhavat । sa mukhā̎-ddē̠vā-na̍sṛjata । tēbhyō̠ hari̍tē̠ pātrē̠ sōma̍maduhat । yā-‘sya̠ sā ta̠nūrāsī̎t । tāmapā̍hata । tadaha̍rabhavat ॥ 57 ॥

ē̠tē vai pra̠jāpa̍tē̠rdōhā̎ḥ । ya ē̠vaṃ vēda̍ । du̠ha ē̠va pra̠jāḥ ॥ divā̠ vai nō̍-‘bhū̠diti̍ । ta-ddē̠vānā̎-ndēva̠tvam । ya ē̠va-ndē̠vānā̎-ndēva̠tvaṃ vēda̍ । dē̠vavā̍nē̠va bha̍vati ॥ ē̠tadvā a̍hōrā̠trāṇā̠-ñjanma̍ । ya ē̠vama̍hōrā̠trāṇā̠-ñjanma̠ vēda̍ । nāhō̍rā̠trēṣvārti̠mārchCha̍ti ॥ 58 ॥

asa̠tō-‘dhi̠ manō̍-‘sṛjyata । mana̍ḥ pra̠jāpa̍ti-masṛjata । pra̠jāpa̍tiḥ pra̠jā a̍sṛjata । tadvā i̠da-mmana̍syē̠va pa̍ra̠ma-mprati̍ṣṭhitam । yadi̠da-ṅkiñcha̍ । tadē̠tachChvō̍vasya̠ sannāma̠ brahma̍ ॥ vyu̠chChantī̎ vyuchChantyasmai̠ vasya̍sī vasyasī̠ vyu̍chChati । prajā̍yatē pra̠jayā̍ pa̠śubhi̍ḥ । pra pa̍ramē̠ṣṭhinō̠ mātrā̍-māpnōti । ya ē̠vaṃ vēda̍ ॥ 59 ॥
(a̠gnira̍jāyata̠ tadbhūyō̍-‘tapyatā – bhinada – rōdī-tpra̠jāpa̍tī – rōda̠stva – ma̍sṛja̠ – tāsṛ̍jata – ghṛ̠tama̍duha̠dyā-‘sya̠ sā ta̠nūrāsī̠ – daha̍rabhava-d- ṛchChati̠ – vēda̍) (a. 9)

(i̠da-ndhū̠mō̎ ‘gni-rjyōti̍ ra̠rchi-rmarī̍chaya udā̠rā stada̠bhragṃ /
sa ja̠ghanā̠-thsā tami̍srā̠ sa pra̠jana̍nā̠-thsā jōthsnā̠ sa u̍papa̠kṣābhyā̠gṃ̠ sō̍ ‘hōrā̠trayō̎-ssa̠ndhi-ssamukhā̠-ttadaha̍-rdē̠vavā̎n / mṛ̠nmayē̍ dāru̠mayē̍ raja̠tē hari̍tē̠ tēbhya̠stābhyō̠ dvē tēbhyō-‘nna̠-mpayō̍
ghṛ̠tagṃ sōma̎m)

anuvākaṃ 10 – dēvasṛṣṭimadhyē-‘vasthitasyēndrasya dēvatādhipatitvam
pra̠jāpa̍ti̠-rindra̍masṛja-tānujāva̠ra-ndē̠vānā̎m । ta-mprāhi̍ṇōt । parē̍hi । ē̠tēṣā̎-ndē̠vānā̠-madhi̍patirē̠dhīti̍ । ta-ndē̠vā a̍bruvann । kastvamasi̍ । va̠yaṃ vai tvachChrēyāgṃ̍sa-ssma̠ iti̍ । sō̎-‘bravīt । kastvamasi̍ va̠yaṃ vai tvachChrēyāgṃ̍sa-ssma̠ iti̍ mā dē̠vā a̍vōcha̠nniti̍ ॥ atha̠ vā i̠da-ntar​hi̍ pra̠jāpa̍tau̠ hara̍ āsīt ॥ 60 ॥

yada̠sminnā̍di̠tyē । tadē̍namabravīt । ē̠tanmē̠ praya̍chCha । athā̠hamē̠tēṣā̎-ndē̠vānā̠-madhi̍pati-rbhaviṣyā̠mīti̍ । kō̍hagg​-syā̠mitya̍bravīt । ē̠ta-tpra̠dāyēti̍ । ē̠ta-thsyā̠ itya̍bravīt । yadē̠tadbravī̠ṣīti̍ । kō ha̠ vai nāma̍ pra̠jāpa̍tiḥ । ya ē̠vaṃ vēda̍ ॥ 61 ॥

vi̠durē̍na̠-nnāmnā̎ । tada̍smai ru̠kma-ṅkṛ̠tvā pratya̍muñchat । tatō̠ vā indrō̍ dē̠vānā̠-madhi̍pati-rabhavat । ya ē̠vaṃ vēda̍ । adhi̍patirē̠va sa̍mā̠nānā̎-mbhavati ॥ sō̍-‘manyata । ki-ṅki̠ṃ vā a̍kara̠miti̍ । sa cha̠ndra-mma̠ āha̠rēti̠ prāla̍pat । tachcha̠ndrama̍sa-śchandrama̠stvam । ya ē̠vaṃ vēda̍ ॥ 62 ॥

cha̠ndravā̍nē̠va bha̍vati ॥ ta-ndē̠vā a̍bruvann । su̠vīryō̍ ‘maryā̠ yathā̍ gōpā̠yata̠ iti̍ । ta-thsūrya̍sya sūrya̠tvam । ya ē̠vaṃ vēda̍ । naina̍-ndabhnōti ॥ kaścha̠ nāsmi̠nvā i̠dami̍ndri̠ya-mpratya̍sthā̠diti̍ । tadindra̍-syēndra̠tvam । ya ē̠vaṃ vēda̍ । i̠ndri̠yā̠vyē̍va bha̍vati ॥ 63 ॥

a̠yaṃ vā i̠da-mpa̍ra̠mō̍-‘bhū̠diti̍ । tat-pa̍ramē̠ṣṭhina̍ḥ paramēṣṭhi̠tvam । ya ē̠vaṃ vēda̍ । pa̠ra̠māmē̠va kāṣṭhā̎-ṅgachChati ॥ ta-ndē̠vā-ssa̍ma̠nta-mparya̍viśann । vasa̍vaḥ pu̠rastā̎t । ru̠drā da̍kṣiṇa̠taḥ । ā̠di̠tyāḥ pa̠śchāt । viśvē̍ dē̠vā u̍ttara̠taḥ । aṅgi̍rasaḥ pra̠tyañcha̎m ॥ 64 ॥

sā̠ddhyāḥ parā̎mcham । ya ē̠vaṃ vēda̍ । upai̍nagṃ samā̠nā-ssaṃ vi̍śanti ॥ sa pra̠jāpa̍tirē̠va bhū̠tvā pra̠jā āva̍yat । tā a̍smai̠ nāti̍ṣṭhantā̠nnādyā̍ya । tā mukha̍-mpu̠rastā̠t-paśya̍ntīḥ । da̠kṣi̠ṇa̠taḥ paryā̍yann । sa da̍kṣiṇa̠taḥ parya̍vartayata । tā mukha̍-mpu̠rastā̠t-paśya̍ntīḥ । mukha̍-ndakṣiṇa̠taḥ ॥ 65 ॥

pa̠śchāt-paryā̍yann । sa pa̠śchāt-parya̍vartayata । tā mukha̍-mpu̠rastā̠t-paśya̍ntīḥ । mukha̍-ndakṣiṇa̠taḥ । mukha̍-mpa̠śchāt । u̠tta̠ra̠taḥ paryā̍yann । sa u̍ttara̠taḥ parya̍vartayata । tā mukha̍-mpu̠rastā̠t-paśya̍ntīḥ । mukha̍-ndakṣiṇa̠taḥ । mukha̍-mpa̠śchāt ॥ 66 ॥

mukha̍muttara̠taḥ । ū̠rdhvā udā̍yann । sa u̠pari̍ṣṭā̠nnya̍-vartayata । tā-ssa̠rvatō̍mukhō bhū̠tvā ”va̍yat । tatō̠ vai tasmai̎ pra̠jā ati̍ṣṭhantā̠nnādyā̍ya ॥ ya ē̠vaṃ vi̠dvā-npari̍ cha va̠rtaya̍tē̠ ni cha̍ । pra̠jāpa̍tirē̠va bhū̠tvā pra̠jā a̍tti । tiṣṭha̍ntē-‘smai pra̠jā a̠nnādyā̍ya । a̠nnā̠da ē̠va bha̍vati ॥ 67 ॥
(ā̠sī̠-d- vēda̍ – chandrama̠stvaṃ ya ē̠vaṃ vēdē̎ – ndriyā̠vyē̍va bha̍vati – pra̠tyañcha̠ – mukha̍-ndakṣiṇa̠tō – mukha̍-mpa̠śchān – +nava̍ cha) (ā10 )

anuvākaṃ 11 – hōtṛmantrāṇā-mpuruṣārthaprayōgaḥ
pra̠jāpa̍ti-rakāmayata ba̠hōrbhūyā̎m-thsyā̠miti̍ । sa ē̠ta-ndaśa̍hōtāra-mapaśyat । ta-mprāyu̍ṅkta । tasya̠ prayu̍kti ba̠hōrbhūyā̍nabhavat । yaḥ kā̠mayē̍ta ba̠hōrbhūyā̎m-thsyā̠miti̍ । sa daśa̍hōtāra̠-mprayu̍ñjīta । ba̠hōrē̠va bhūyā̎n-bhavati ॥ sō̍-‘kāmayata vī̠rō ma̠ ājā̍yē̠tēti̍ । sa daśa̍hōtu̠śchatu̍r​hōtāra̠-nnira̍mimīta । ta-mprāyu̍ṅkta ॥ 68 ॥

tasya̠ prayu̠ktīndrō̍ ‘jāyata । yaḥ kā̠mayē̍ta vī̠rō ma̠ ājā̍yē̠tēti̍ । sa chatu̍r​hōtāra̠-mprayu̍ñjīta । ā-‘sya̍ vī̠rō jā̍yatē ॥ sō̍-‘kāmayata paśu̠mān-thsyā̠miti̍ । sa chatu̍r​hōtu̠ḥ pañcha̍hōtāra̠-nnira̍mimīta । ta-mprāyu̍ṅkta । tasya̠ prayu̍kti paśu̠māna̍bhavat । yaḥ kā̠mayē̍ta paśu̠mān-thsyā̠miti̍ । sa pañcha̍hōtāra̠-mprayu̍ñjīta ॥ 69 ॥

pa̠śu̠mānē̠va bha̍vati ॥ sō̍-‘kāmayata̠rtavō̍ mē kalpēra̠nniti̍ । sa pañcha̍hōtu̠-ṣṣaḍḍhō̍tāra̠-nnira̍mimīta । ta-mprāyu̍ṅkta । tasya̠ prayu̍ktyṛ̠tavō̎-‘smā akalpanta । yaḥ kā̠mayē̍ta̠rtavō̍ mē kalpēra̠nniti̍ । sa ṣaḍḍhō̍tāra̠-mprayu̍ñjīta । kalpa̍ntē-‘smā ṛ̠tava̍ḥ ॥ sō̍-‘kāmayata sōma̠pa-ssō̍mayā̠jī syā̎m । ā mē̍ sōma̠pa-ssō̍mayā̠jī jā̍yē̠tēti̍ ॥ 70 ॥

sa ṣaḍḍhō̍tu-ssa̠ptahō̍tāra̠-nnira̍mimīta । ta-mprāyu̍ṅkta । tasya̠ prayu̍kti sōma̠pa-ssō̍mayā̠jya̍bhavat । ā-‘sya̍ sōma̠pa-ssō̍mayā̠jya̍jāyata । yaḥ kā̠mayē̍ta sōma̠pa-ssō̍mayā̠jī syā̎m । ā mē̍ sōma̠pa-ssō̍mayā̠jī jā̍yē̠tēti̍ । sa sa̠ptahō̍tāra̠-mprayu̍ñjīta । sō̠ma̠pa ē̠va sō̍mayā̠jī bha̍vati । ā-‘sya̍ sōma̠pa-ssō̍mayā̠jī jā̍yatē ॥ sa vā ē̠ṣa pa̠śuḥ pa̍ñcha̠dhā prati̍ tiṣṭhati ॥ 71 ॥

pa̠dbhirmukhē̍na ॥ tē dē̠vāḥ pa̠śūn. vi̠ttvā । su̠va̠rgaṃ lō̠kamā̍yann ॥ tē̍-‘muṣmi̍l ँlō̠kē vya̍kṣuddhyann । tē̎-‘bruvann । a̠muta̍ḥ pradāna̠ṃ vā upa̍jijīvi̠mēti̍ । tē sa̠ptahō̍tāraṃ ya̠jñaṃ vi̠dhāyā̠yāsya̎m । ā̠ṅgī̠ra̠sa-mprāhi̍ṇvann । ē̠tēnā̠mutra̍ kalpa̠yēti̍ । tasya̠ vā i̠ya-ṅklṛpti̍ḥ ॥ 72 ॥

yadi̠da-ṅkiñcha̍ । ya ē̠vaṃ vēda̍ । kalpa̍tē-‘smai । sa vā a̠ya-mma̍nu̠ṣyē̍ṣu ya̠jña-ssa̠ptahō̍tā । a̠mutra̍ sa̠dbhyō dē̠vēbhyō̍ ha̠vyaṃ va̍hati । ya ē̠vaṃ vēda̍ । upai̍naṃ ya̠jñō na̍mati ॥ yō vai chatu̍r​hōtṛṇā-nni̠dāna̠ṃ vēda̍ । ni̠dāna̍vā-nbhavati । a̠gni̠hō̠traṃ vai daśa̍hōturni̠dāna̎m । da̠r̠śa̠pū̠rṇa̠mā̠sau chatu̍r​hōtuḥ । chā̠tu̠rmā̠syāni̠ pañcha̍ hōtuḥ । pa̠śu̠ba̠ndha-ṣṣaḍḍhō̍tuḥ । sau̠myō̎-‘ddhva̠ra-ssa̠ptahō̍tuḥ । ē̠tadvai chatu̍r​hōtṛṇā-nni̠dāna̎m । ya ē̠vaṃ vēda̍ । ni̠dāna̍vā-nbhavati ॥ 73 ॥
(a̠mi̠mī̠ta̠ ta-mprāyu̍ṅkta̠ – pañcha̍hōtāra̠-mprayu̍ñjita – jāyē̠tēti̍ – tiṣṭhati̠ – klṛpti̠–r daśa̍hōtu-rni̠dānagṃ̍ sa̠pta cha̍ ) (a. 11)

(pra̠jāpa̍tirakāmayata pra̠jā-ssṛ̍jē̠yēti̍ – pra̠jāpa̍tirakāmayata dar​śapūrṇamā̠sau sṛ̍jē̠yēti̍ – pra̠jāpa̍tirakāmayata̠ prajā̍yē̠yēti̠ sa tapa̠-ssa tri̠vṛta̍ṃ – pra̠jāpa̍tirakāmayata̠ daśa̍hōtāra̠-ntēna̍ daśa̠dhā-”tmāna̍ṃ – dē̠vā vai varu̍ṇa̠ – mantō̠ vai – pra̠jāpa̍ti̠stā-ssṛ̠ṣṭā-ssama̍śliṣyan – dē̠vā vai chatu̍r​hōtṛbhi – ri̠daṃ vā agrē̎ – pra̠jāpa̍ti̠rindra̍ṃ – pra̠jāpa̍tirakāmayata ba̠hōrbhūyā̠nēkā̍daśa)

(pra̠jāpa̍ti̠ – stadgraha̍sya – pra̠jā̍patirakāmayatā̠ – nayai̠vaina̠t – tasya̠ vā i̠ya-ṅklṛpti̠ – stasmā̎-ttēpā̠nājjyōti̠–r yada̠sminnā̍di̠tyē -saṣaḍḍhō̍tu-ssa̠ptahō̍tāra̠-ntrisa̍ptatiḥ)

(pra̠jāpa̍tirakāmayata – ni̠dāna̍vānbhavati)

॥ hari̍ḥ ōm ॥

॥ kṛṣṇa yajurvēdīya taittirīya brāhmaṇē dvitīyāṣṭakē dvitīyaḥ prapāṭhaka-ssamāptaḥ ॥