KYTA 1 Aruna Ketuka Chayanam – Krishna Yajurveda Taittiriya Aranyaka Patha – Bhadram Karnebhi
kṛṣṇa yajurvēdīya taittirīya āraṇyakē prathamaḥ prapāṭhakaḥ – aruṇakētukachayanaṃ
ō-nnamaḥ paramātmanē, śrī mahāgaṇapatayē namaḥ,
śrī gurubhyō namaḥ । ha̠ri̠ḥ ōm ॥
anuvākaṃ 1
bha̠dra-ṅkarṇē̍bhi-śśṛṇu̠yāma̍ dēvāḥ ।
bha̠dra-mpa̍śyēmā̠kṣabhi̠-ryaja̍trāḥ ।
sthi̠rairaṅgai̎stuṣṭu̠vāgṃ sa̍sta̠nūbhi̍ḥ । vyaśē̍ma dē̠vahi̍ta̠ṃ yadāyu̍ḥ ॥
sva̠sti na̠ indrō̍ vṛ̠ddhaśra̍vāḥ ।
sva̠sti na̍ḥ pū̠ṣā vi̠śvavē̍dāḥ ।
sva̠sti na̠stārkṣyō̠ ari̍ṣṭanēmiḥ ।
sva̠sti nō̠ bṛha̠spati̍-rdadhātu ॥
āpa̍māpāma̠pa-ssarvā̎ḥ ।
a̠smā-da̠smā-di̠tō-‘muta̍ḥ ॥ 1 ॥
a̠gnirvā̠yuścha̠ sūrya̍ścha । sa̠ha sa̍ñcha-ska̠rardhi̍yā ॥ vā̠yvaśvā̍ raśmi̠pata̍yaḥ । marī̎chyātmānō̠ adru̍haḥ । dē̠vī-rbhu̍vana̠ sūva̍rīḥ । pu̠tra̠va̠ttvāya̍ mē suta ॥ mahānāmnī-rma̍hāmā̠nāḥ । ma̠ha̠sō ma̍hasa̠-ssva̍ḥ ।
dē̠vīḥ pa̍rjanya̠ sūva̍rīḥ । pu̠tra̠va̠ttvāya̍ mē suta ॥ 2 ॥
a̠pāśnyu̍ṣṇi-ma̠pā rakṣa̍ḥ । a̠pāśnyu̍ṣṇi-ma̠pā ragha̎m । apā̎ghrā̠mapa̍ chā̠varti̎m । apa̍ dē̠vīri̠tō hi̍ta ॥ vajra̍-ndē̠vīrajī̍tāgścha ।
bhuva̍na-ndēva̠sūva̍rīḥ । ā̠di̠tyānadi̍ti-ndē̠vīm । yōni̍nōrdhva-mu̠dīṣa̍ta ॥ śi̠vā na̠-śśanta̍mā bhavantu । di̠vyā āpa̠ ōṣa̍dhayaḥ( ) ।
su̠mṛ̠ḍī̠kā sara̍svati । mā tē̠ vyō̍ma sa̠ndṛśi̍ ॥ 3 ॥
(a̠muta̍ḥ – su̠ – tauṣa̍dhayō̠ dvē cha̍ ) (a. 1)
anuvākaṃ 2
smṛti̍ḥ pra̠tyakṣa̍-maiti̠hya̎m । anu̍māna-śchatuṣṭa̠yam । ē̠tairādi̍tya maṇḍalam ।
sarvai̍rēva̠ vidhā̎syatē ॥ sūryō̠ marī̍chi̠māda̍ttē । sarvasmā̎-dbhuva̍nāda̠dhi । tasyāḥ pāka vi̍śēṣē̠ṇa । smṛ̠ta-ṅkā̍la vi̠śēṣa̍ṇam ॥
na̠dīva̠ prabha̍vā-tkā̠chit । a̠kṣayyā̎-thsyanda̠tē ya̍thā ॥ 4 ॥
tānnadyō-‘bhi sa̍māya̠nti । sō̠ru-ssatī̍ na ni̠varta̍tē ॥
ē̠vannā̠nā sa̍mutthā̠nāḥ । kā̠lā-ssa̍ṃvathsa̠ragg śri̍tāḥ । aṇuśaścha ma̍haśa̠ścha । sarvē̍ samava̠yantri̍ tam ॥ sa tai̎-ssa̠rvai-ssa̍māvi̠ṣṭaḥ । ū̠ru-ssa̍nna ni̠varta̍tē । adhi saṃvathsa̍raṃ vi̠dyāt ।
tadēva̍ lakṣa̠ṇē ॥ 5 ॥
aṇubhiścha ma̍hadbhi̠ścha । sa̠mārū̍ḍhaḥ pra̠dṛśya̍tē । saṃvathsaraḥ pra̍tyakṣē̠ṇa ।
nā̠dhisa̍ttvaḥ pra̠dṛśya̍tē ॥ pa̠ṭarō̍ vikli̍dhaḥ pi̠ṅgaḥ । ē̠ta-dva̍ruṇa̠ lakṣa̍ṇam । yatraita̍-dupa̠dṛśya̍tē । sa̠hasra̍-ntatra̠ nīya̍tē ॥
ēkagṃ hi śirō nā̍nā mu̠khē । kṛ̠thsna-nta̍dṛta̠ lakṣa̍ṇam ॥ 6 ॥
ubhayata-ssaptē̎mdriyā̠ṇi । ja̠lpita̍-ntvēva̠ dihya̍tē ॥
śuklakṛṣṇē saṃva̍thsara̠sya । dakṣiṇa vāma̍yōḥ pā̠rśvayōḥ । tasyai̠ṣā bhava̍ti ॥ śu̠kra-ntē̍ a̠nyadya̍ja̠ta-ntē̍ a̠nyat ।
viṣu̍rūpē̠ aha̍nī̠ dyauri̍vāsi । viśvā̠ hi mā̠yā ava̍si svadhāvaḥ । bha̠drā tē̍ pūṣanni̠ha rā̠tira̠stviti̍ ॥
nātra̠ bhuva̍nam । na pū̠ṣā । na pa̠śava̍ḥ ।
nāditya-ssaṃvathsara ēva pratyakṣēṇa priyata̍maṃ vi̠dyāt । ētadvai saṃvathsarasya priyata̍magṃ rū̠pam । yō-‘sya mahānartha utpathsyamā̍nō bha̠vati । ida-mpuṇya-ṅku̍ruṣvē̠ti । tamāhara̍ṇa-nda̠dyāt ॥ 7 ॥
(ya̠thā̠ – la̠kṣa̠ṇa – ṛ̍tu̠lakṣa̍ṇa̠ṃ – bhuva̍nagṃ sa̠pta cha̍) (a. 2)
anuvākaṃ 3
sā̠ka̠ñjānāgṃ̍ sa̠ptatha̍māhu-rēka̠jam । ṣaḍu̍dya̠mā ṛṣa̍yō dēva̠jā iti̍ ।
tēṣā̍mi̠ṣṭāni̠ vihi̍tāni dhāma̠śaḥ । sthā̠trē rē̍jantē̠ vikṛ̍tāni rūpa̠śaḥ ॥ kōnu̍ maryā̠ ami̍thitaḥ । sakhā̠ sakhā̍yamabravīt । jahā̍kō a̠smadī̍ṣatē ॥
yasti̠tyāja̍ sakhi̠vida̠gṃ̠ sakhā̍yam ।
na tasya̍ vā̠chyapi̍ bhā̠gō a̍sti ।
yadīgṃ̍ śṛ̠ṇōtya̠lakagṃ̍ śṛṇōti ॥ 8 ॥
na hi pra̠vēda̍ sukṛ̠tasya̠ panthā̠miti̍ ॥
ṛ̠tur-ṛ̍tunā nu̠dyamā̍naḥ ।
vina̍nādā̠bhidhā̍vaḥ । ṣaṣṭiścha trigṃśa̍kā va̠lgāḥ ।
śu̠klakṛ̍ṣṇau cha̠ ṣāṣṭi̍kau ॥
sā̠rā̠ga̠va̠strai-rja̠rada̍kṣaḥ ।
va̠sa̠ntō vasu̍bhi-ssa̠ha । sa̠ṃva̠thsa̠rasya̍ savi̠tuḥ । prai̠ṣa̠kṛ-tpra̍tha̠ma-ssmṛ̍taḥ ॥ a̠mūnā̠daya̍-tētya̠nyān ॥ 9 ॥
a̠mūgścha̍ pari̠rakṣa̍taḥ । ē̠tā vā̠chaḥ pra̍yujya̠ntē । yatrai ta̍dupa̠dṛśya̍tē ॥ ē̠tadē̠va vi̍jānī̠yāt । pra̠māṇa̍-ṅkāla̠parya̍yē । vi̠śē̠ṣa̠ṇa-ntu̍ vakṣyā̠maḥ । ṛ̠tūnā̎-ntanni̠bōdha̍ta ॥ śuklavāsā̍ rudra̠gaṇaḥ । grī̠ṣmēṇā̍varta̠tē sa̍ha ।
ni̠jaha̍-npṛthi̍vīgṃ sa̠rvām ॥ 10 ॥
jyō̠tiṣā̎ ‘prati̠khyēna̍ saḥ ॥ vi̠śva̠rū̠pāṇi̍ vāsā̠gṃ̠si । ā̠di̠tyānā̎-nni̠bōdha̍ta । saṃvathsarīṇa̍-ṅkarma̠phalam । varṣābhi-rda̍datā̠gṃ̠ saha ॥ aduḥkhō̍ duḥkha cha̍kṣuri̠va । tadmā̍ pīta iva̠ dṛśya̍tē । śītēnā̎ vyatha̍yanni̠va । ru̠ruda̍kṣa iva̠ dṛśya̍tē ॥ hlādayatē̎ jvala̍taśchai̠va ।
śā̠myata̍śchāsya̠ chakṣu̍ṣī । yāvai prajā bhragg̍śya̠ntē । saṃvathsarāttā bhragg̍śya̠ntē ॥ yā̠ḥ prati̍tiṣṭha̠nti । saṃvathsarē tāḥ prati̍tiṣṭha̠nti । va̠r̠ṣābhya̍ itya̠rthaḥ ॥ 11 ॥
(śṛ̠ṇō̠ – tya̠nyānth – sa̠rvā – mē̠va ṣaṭcha̍) (a. 3)
anuvākaṃ 4
akṣi̍du̠ḥkhōtthi̍tasyai̠va । vi̠prasa̍nnē ka̠nīni̍kē । āṅktē chādga̍ṇa-nnā̠sti । ṛ̠bhūṇā̎-ntanni̠bōdha̍ta ॥ ka̠na̠kā̠bhāni̍ vāsā̠gṃ̠si । a̠hatā̍ni ni̠bōdha̍ta ।
annamaśrnīta̍ mṛjmī̠ta । a̠haṃ vō̍ jīva̠napra̍daḥ ॥ ē̠tā vā̠chaḥ pra̍yujya̠ntē ।
śa̠radya̍trōpa̠ dṛśya̍tē ॥ 12 ॥
abhidhūnvantō-‘bhighna̍nta i̠va । vā̠tava̍ntō ma̠rudga̍ṇāḥ ॥ amutō jētumiṣumu̍khami̠va । sannaddhā-ssaha da̍dṛśē̠ ha । apaddhvastai-rvastiva̍rṇairi̠va । vi̠śi̠khāsa̍ḥ kapa̠rdinaḥ ॥ akruddhasya yōthsya̍māna̠sya । kṛ̠ddhasyē̍va̠ lōhi̍nī । hēmataśchakṣu̍ṣī vi̠dyāt । a̠kṣṇayō̎ḥ, kṣipa̠ṇōri̍va ॥ 13 ॥
durbhikṣa-ndēva̍lōkē̠ṣu । ma̠nūnā̍muda̠ka-ṅgṛ̍hē । ē̠tā vā̠chaḥ pra̍vada̠ntīḥ । vai̠dyutō̍ yānti̠ śaiśi̍rīḥ ॥ tā a̠gniḥ pava̍mānā̠ anvai̎kṣata । i̠ha jī̍vi̠kāma-pa̍ripaśyann । tasyai̠ṣā bhava̍ti ॥ i̠hēha va̍-ssvata̠pasaḥ । maru̍ta̠-ssūrya̍tvachaḥ । śarma̍ sa̠prathā̠ āvṛ̍ṇē ॥ 14 ॥
(dṛśya̍ta – i̠vā – vṛ̍ṇē) (a. 4)
anuvākaṃ 5
ati̍ tā̠mrāṇi̍ vāsā̠gṃ̠si । a̠ṣṭiva̍jri śa̠taghni̍ cha ।
viśvē dēvā vipra̍hara̠nti । a̠gniji̍hvā a̠saścha̍ta ॥ naiva dēvō̍ na ma̠rtyaḥ । na rājā va̍ruṇō̠ vibhuḥ । nāgni-rnēndrō na pa̍vamā̠naḥ । mā̠tṛkka̍chcha na̠ vidya̍tē ॥ di̠vyasyaikā̠ dhanu̍rārtniḥ ।
pṛ̠thi̠vyāmapa̍rā śri̠tā ॥ 15 ॥
tasyēndrō vamri̍rūpē̠ṇa । dha̠nurjyā̍-maChi̠nathsva̍yam ॥ tadi̍ndra̠dhanu̍ritya̠jyam । a̠bhrava̍rṇēṣu̠ chakṣa̍tē । ētadēva śaṃyō-rbārha̍spatya̠sya । ē̠ta-dru̍drasya̠ dhanuḥ ॥ ru̠drasya̍ tvēva̠ dhanu̍rārtniḥ । śira̠ utpi̍pēṣa ।
sa pra̍va̠rgyō̍-‘bhavat । tasmā̠-dya-ssapra̍va̠rgyēṇa̍ ya̠jñēna̠ yaja̍tē ।
ru̠drasya̠ sa śira̠ḥ prati̍dadhāti । nainagṃ̍ ru̠dra āru̍kō bhavati । ya ē̠vaṃ vēda̍ ॥ 16 ॥
(śri̠tā – yaja̍tē̠ trīṇi̍ cha) (a. 5)
anuvākaṃ 6
a̠tyū̠rdhvā̠kṣō-‘ti̍raśchāt । śiśi̍raḥ pra̠dṛśya̍tē ।
naiva rūpa-nna̍ vāsā̠gṃ̠si । na chakṣu̍ḥ prati̠dṛśya̍tē ॥ a̠nyōnya̠-ntu na̍ higgsrā̠taḥ । sa̠ta sta̍-ddēva̠lakṣa̍ṇam । lōhitō-‘kṣṇi śā̍raśī̠rṣṇiḥ ।
sū̠ryasyō̍daya̠na-mpra̍ti ॥ tva-ṅkarōṣi̍ nyañja̠likām । tva̠-ṅkarō̍ṣi ni̠jānu̍kām ॥ 17 ॥
nijānukāmē̎ nyañja̠likā । amī vācha-mupāsa̍tāmi̠ti ॥
tasmai sarva ṛtavō̍ nama̠ntē । maryādā karatvā-tpra̍purō̠dhām । brāhmaṇa̍ āpnō̠ti । ya ē̍vaṃ vē̠da ।
sa khalu saṃvathsara ētai-ssēnānī̍bhi-ssa̠ha ।
indrāya sarvān-kāmāna̍bhiva̠hati । sa dra̠phsaḥ ।
tasyai̠ṣā bhava̍ti ॥ 18 ॥
ava̍ dra̠phsō agṃ̍śa̠matī̍matiṣṭhat । i̠yā̠naḥ kṛ̠ṣṇō da̠śabhi̍-ssa̠hasrai̎ḥ ।
āva̠rta-mindra̠-śśachyā̠ dhama̍ntam । upasnuhi ta-nnṛmaṇā-matha̍drāmi̠ti ॥ ētayai vēndra-ssalā vṛ̍kyā sa̠ha । asurā-npa̍rivṛ̠śchati । pṛthi̍vya̠gṃ̠ śuma̍tī । tāma̠nva-va̍sthita-ssaṃvathsa̠rō di̠vañcha̍ ।
naivaṃ viduṣā-”chāryā̎-ntēvā̠sinau । anyōnyasmai̎ druhyā̠tām । yō dru̠hyati । bhraśyatē sva̍rgā-llō̠kāt । ityatu ma̍ṇḍalā̠ni । sūrya maṇḍalā̎ nyākhyā̠yikāḥ । ata ūrdhvagṃsa̍nirva̠chanāḥ ॥ 19 ॥
(ni̠jānu̍kā̠ṃ – bhava̍ti – druhyā̠tā-mpañcha̍ cha) (a. 6)
anuvākaṃ 7
ārōgō bhrājaḥ paṭara̍ḥ pata̠ṅgaḥ । svarṇarō jyōtiṣīmān̍. vibhā̠saḥ । tē asmai sarvē divamā̍tapa̠nti । ūrja-nduhānā anapasphura̍nta i̠ti ॥ kaśya̍pō-‘ṣṭa̠maḥ । sa mahāmēru-nna̍ jahā̠ti । tasyai̠ṣā bhava̍ti ॥ yattē̠ śilpa̍-ṅkaśyapa rōcha̠nāva̍t । i̠ndri̠yāva̍-tpuṣka̠la-ñchi̠trabhā̍nu ।
yasmi̠-nthsūryā̠ arpi̍tā-ssa̠pta sā̠kam ॥ 20 ॥
tasmi-nrājāna-madhiviśrayē̍mami̠ti ॥ tē asmai sarvē kaśyapā-jjyōti̍–rlabha̠ntē । tānthsōmaḥ kaśyapādadhi̍ nirdha̠mati । bhrastā karma kṛ̍divai̠vam ॥
prāṇō jīvānīndriya̍ jīvā̠ni । sapta śīrṣa̍ṇyāḥ prā̠ṇāḥ ।
sūryā i̍tyāchā̠ryāḥ ॥ apaśyamaha mētān-thsapta sū̎ryāni̠ti । pañchakarṇō̍ vāthsyā̠yanaḥ । saptakarṇa̍ścha plā̠kṣiḥ ॥ 21 ॥
ānuśravika ēva nau kaśya̍pa i̠ti । ubhau̍ vēda̠yitē ।
na hi śēkumiva mahāmē̍ru-ṅga̠ntum ॥
apaśyamahamēta-thsūryamaṇḍala-mpariva̍rtamā̠nam ।
gā̠rgyaḥ prā̍ṇatrā̠taḥ । gachChanta ma̍hāmē̠rum । ēka̍ñchāja̠hatam ॥ bhrājapaṭara pata̍ṅgā ni̠hanē । tiṣṭhannā̍tapa̠nti । tasmā̍di̠ha taptri̍ tapāḥ ॥ 22 ॥
a̠mutrē̠tarē । tasmā̍di̠hā taptri̍ tapāḥ ॥ tēṣā̍mēṣā̠ bhava̍ti ॥ sa̠pta sūryā̠ diva̠-manu̠ pravi̍ṣṭāḥ । tāna̠nvēti̍ pa̠thibhi̍-rdakṣi̠ṇāvān̍ । tē asmai sarvē ghṛtamā̍tapa̠nti । ūrja-nduhānā anapasphura̍nta i̠ti ॥
saptartvija-ssūryā i̍tyāchā̠ryāḥ ॥ tēṣā̍mēṣā̠ bhava̍ti ॥
sa̠pta diśō̠ nānā̍ sūryāḥ ॥ 23 ॥
sa̠pta hōtā̍ra ṛ̠tvija̍ḥ । dēvā ādityā̍ yē sa̠pta ।
tēbhi-ssōmābhī rakṣa̍ṇa i̠ti ॥ tada̍pyāmnā̠yaḥ । digbhrāja ṛtū̎n karō̠ti ॥ ēta̍yaivā̠vṛtā ”sahasrasūryatāyā iti vai̍śampā̠yanaḥ ॥ tasyai̠ṣā bhava̍ti ॥
yaddyāva̍ indra tē śa̠tagṃ śa̠ta-mbhūmī̎ḥ । u̠ta syuḥ ।
na tvā̍ vajrin-thsa̠hasra̠gṃ̠ sūryā̎ḥ ॥ 24 ॥
anu na jātamaṣṭa rōda̍sī i̠ti ॥ nānā liṅgatvā-dṛtūnā-nnānā̍ sūrya̠tvam ॥ aṣṭau tu vyavasi̍tā i̠ti ॥ sūryamaṇḍalā-nyaṣṭā̍ta ū̠rdhvam ॥
tēṣā̍mēṣā̠ bhava̍ti ॥ chi̠tra-ndē̠vānā̠-muda̍gā̠danī̍kam । chakṣu̍-rmi̠trasya̠ varu̍ṇasyā̠gnēḥ । ā-‘prā̠ dyāvā̍ pṛthi̠vī a̠ntari̍kṣam ।
sūrya ātmā jagatastasthu̍ṣaśchē̠ti ॥ 25 ॥
(sā̠kaṃ – plā̠kṣi – staptri̍tapā̠ – nānā̍sūryā̠ḥ – sūryā̠ – +nava̍ cha) (a. 7)
anuvākaṃ 8
kvēdamabhra̍-nnivi̠śatē । kvāyagṃ̍ saṃvathsa̠rō mi̍thaḥ । kvāhaḥ kvēya-ndē̍va rā̠trī । kva māsā ṛ̍tava̠-śśritāḥ ॥ ardhamāsā̍ muhū̠rtāḥ । nimēṣāstu̍ṭibhi̠ḥ (nimēṣāstra̍ṭibhi̠ḥ) saha । kvēmā āpō ni̍viśa̠ntē । ya̠dītō̍ yānti̠ sampra̍ti ॥ kālā aphsu ni̍viśa̠ntē । ā̠pa-ssūryē̍ sa̠māhi̍tāḥ ॥ 26 ॥
abhrā̎ṇya̠paḥ pra̍padya̠ntē । vi̠dyuthsūryē̍ sa̠māhi̍tā ॥ anavarṇē i̍mē bhū̠mī । i̠yañchā̍sau cha̠ rōda̍sī ॥ kigg svidatrānta̍rā bhū̠tam । yē̠nēmē vi̍dhṛtē̠ ubhē ।
vi̠ṣṇunā̍ vidhṛ̍tē bhū̠mī । i̠ti va̍thsasya̠ vēda̍nā ॥
irā̍vatī dhēnu̠matī̠ hi bhū̠tam । sū̠ya̠va̠sinī̠ manu̍ṣē daśa̠syē̎ ॥ 27 ॥
vya̍ṣṭabhnā̠-drōda̍sī̠ viṣṇa̍vē̠tē । dā̠dhartha̍ pṛthi̠vī-ma̠bhitō̍ ma̠yūkhai̎ḥ ॥
kinta-dviṣṇō rbala̍mā̠huḥ । kā̠ dīpti̍ḥ ki-mpa̠rāya̍ṇam ।
ēkō̍ ya̠ddhā-ra̍ya ddē̠vaḥ । rē̠jatī̍ rōda̠sī u̍bhē ॥ vātādviṣṇō-rba̍la mā̠huḥ । a̠kṣarā̎-ddīpti̠ ruchya̍tē । tri̠padā̠ddhāra̍ya-ddē̠vaḥ । yadviṣṇō̍rēka̠-mutta̍mam ॥ 28 ॥
a̠gnayō̍ vāya̍vaśchai̠va । ē̠tada̍sya pa̠rāya̍ṇam ॥ pṛchChāmi tvā pa̍ra-mmṛ̠tyum । a̠vama̍-mmaddhya̠mañcha̍tum । lō̠kañcha̠ puṇya̍pāpā̠nām ।
ē̠ta-tpṛ̍chChāmi̠ sampra̍ti ॥ a̠mumā̍huḥ pa̍ra-mmṛ̠tyum । pa̠vamā̍na-ntu̠ maddhya̍mam । a̠gnirē̠vāva̍mō mṛ̠tyuḥ । cha̠ndramā̎-śchatu̠ruchya̍tē ॥ 29 ॥
a̠nā̠bhō̠gāḥ pa̍ra-mmṛ̠tyum । pā̠pā-ssa̍ṃyanti̠ sarva̍dā । ābhōgāstvēva̍ saṃya̠nti । ya̠tra pu̍ṇyakṛ̠tō ja̍nāḥ ॥ tatō̍ ma̠ddhyama̍māya̠nti । cha̠tuma̍gniñcha̠ sampra̍ti ॥ pṛchChāmi tvā̍ pāpa̠kṛtaḥ । ya̠tra yā̍taya̠tē ya̍maḥ । tvannasta–dbrahma̍-nprabrū̠hi । ya̠di vē̎tthā-‘sa̠tō gṛ̍hān ॥ 30 ॥
ka̠śyapā̍ dudi̍tā-ssū̠ryāḥ । pā̠pānni̍rghnanti̠ sarva̍dā ।
rōdasyōranta̍-rdēśē̠ṣu । tatra nyasyantē̍ vāsa̠vaiḥ ॥
tē ‘śarīrāḥ pra̍padya̠ntē ।
ya̠thā ‘pu̍ṇyasya̠ karma̍ṇaḥ । apā̎ṇya̠pāda̍ kēśā̠saḥ । ta̠tra tē̍-‘yōni̠jā ja̍nāḥ ॥ mṛtvā punarmṛtyu-mā̍padya̠ntē । a̠dyamā̍nā-ssva̠karma̍bhiḥ ॥ 31 ॥
āśātikāḥ krima̍ya i̠va । tataḥ pūyantē̍ vāsa̠vaiḥ ॥
apai̍ta-mmṛ̠tyu-ñja̍yati । ya ē̠vaṃ vēda̍ । sa khalvaiva̍ṃ vidbrā̠hmaṇaḥ । dī̠rghaśru̍ttamō̠ bhava̍ti । kaśya̍pa̠syāti̍thi̠-ssiddhaga̍mana̠-ssiddhāga̍manaḥ ॥
tasyai̠ṣā bhava̍ti ॥ āyasmina̎-thsa̠pta vā̍sa̠vāḥ ।
rōha̍nti pū̠rvyā̍ ruha̍ḥ ॥ 32 ॥
ṛṣi̍rha dīrgha̠śrutta̍maḥ । indrasya gharmō ati̍thiri̠ti ॥
kaśyapaḥ paśya̍kō bha̠vati । yathsarva-mparipaśyatī̍ti sau̠kṣmyāt ॥ athāgnē̍raṣṭapu̍ruṣa̠sya । tasyai̠ṣā bhava̍ti ॥ agnē̠ naya̍ su̠pathā̍ rā̠yē a̠smān ।
viśvā̍ni dēva va̠yunā̍ni vi̠dvān । yu̠yō̠ddhya̍sma-jju̍hurā̠ṇamēna̍ḥ । bhūyiṣṭhāntē nama uktiṃ vi̍dhēmē̠ti ॥ 33 ॥
sa̠māhi̍tā – daśa̠syē̍ – utta̍ma̠-muchya̍tē-gṛhān-thsva̠karma̍bhiḥ-pū̠rvyā̍ ruha̍-i̠ti) (a. 8)
anuvākaṃ 9
agniścha jāta̍vēdā̠ścha । sahōjā a̍jirā̠prabhuḥ । vaiśvānarō na̍ryāpā̠ścha । pa̠ṅktirā̍dhāścha̠ sapta̍maḥ ।
visarpē vāṣṭa̍mō-‘gnī̠nām । ētē-‘ṣṭau vasavaḥ, kṣi̍tā i̠ti ॥ yathartvē-vāgnē-rarchirvarṇa̍ viśē̠ṣāḥ ।
nīlārchiścha pītakā̎rchiśchē̠ti ॥ atha vāyō-rēkādaśa-puruṣasyaikādaśa̍strīka̠sya ॥
prabhrājamānā vya̍vadā̠tāḥ ॥ 34 ॥
yāścha vāsu̍ki vai̠dyutāḥ । rajatāḥ paru̍ṣā-śśyā̠māḥ ।
kapilā a̍tilō̠hitāḥ । ūrdhvā avapa̍tantā̠ścha । vaidyuta i̍tyēkā̠daśa ॥ nainaṃ vaidyutō̍ hina̠sti । ya ē̍vaṃ vē̠da ॥ sa hōvācha vyāsaḥ pā̍rāśa̠ryaḥ ।
vidyudvadhamēvāha-mmṛtyumai̎chChami̠ti ॥
na tvakā̍magṃ ha̠nti ॥ 35 ॥
ya ē̍vaṃ vē̠da ॥ atha ga̍ndharva̠gaṇāḥ । svāna̠ bhrāṭ । aṅghā̍ri̠-rbambhā̍riḥ । hasta̠-ssuha̍staḥ । kṛśā̍nu-rvi̠śvāva̍suḥ । mūrdhanvān-thsū̎ryava̠rchāḥ ।
kṛtirityēkādaśa ga̍ndharva̠gaṇāḥ ॥ dēvāścha ma̍hādē̠vāḥ । raśmayaścha dēvā̍ gara̠giraḥ ॥ 36 ॥
naina-ṅgarō̍ hina̠sti । ya ē̍vaṃ vē̠da ॥ gau̠rī mi̍māya sali̠lāni̠ takṣa̍tī । ēka̍padī dvi̠padī̠ sā chatu̍ṣpadī । a̠ṣṭāpa̍dī̠ nava̍padī babhū̠vuṣī̎ । sahasrākṣarā paramē vyō̍manni̠ti ॥ vāchō̍ viśē̠ṣaṇam ॥
atha nigada̍vyākhyā̠tāḥ । tānanukra̍miṣyā̠maḥ ॥
va̠rāhava̍ḥ-svata̠pasaḥ ॥ 37 ॥
vi̠dyu-nma̍hasō̠ dhūpa̍yaḥ । śvāpayō gṛhamēdhā̎śchētyē̠tē । yē̠ chēmē-‘śi̍mivi̠dviṣaḥ ॥ parjanyā-ssapta pṛthivīmabhiva̍rṣa̠nti ।
vṛṣṭi̍bhiri̠ti । ētayaiva vibhakti vi̍parī̠tāḥ । sa̠ptabhi̠rvātai̍ rudī̠ritāḥ । amūṃ lōkā-nabhiva̍rṣa̠nti । tēṣā̍mēṣā̠ bhava̍ti ॥ sa̠mā̠na-mē̠taduda̍kam ॥ 38 ॥
u̠chchaitya̍va̠ chāha̍bhiḥ । bhūmi̍-mpa̠rjanyā̠ jinva̍nti ।
diva-ñjinvan-tyagna̍ya i̠ti ॥ yadakṣa̍ra-mbhū̠takṛ̍tam ।
viśvē̍ dēvā u̠pāsa̍tē । ma̠harṣi̍masya gō̠ptāra̎m । ja̠mada̍gni̠-maku̍rvata ॥ ja̠mada̍gni̠-rāpyā̍yatē । Chandō̍bhi-śchaturutta̠raiḥ । rājña̠-ssōma̍sya tṛ̠ptāsa̍ḥ ॥ 39 ॥
brahma̍ṇā vī̠ryā̍vatā । śi̠vā na̍ḥ pra̠diśō̠ diśa̍ḥ ॥ tachCha̠ṃyōrā vṛ̍ṇīmahē । gā̠tuṃ ya̠jñāya̍ । gā̠tuṃ ya̠jñapa̍tayē । daivī̎ sva̠stira̍stu naḥ ।
sva̠sti-rmānu̍ṣēbhyaḥ । ū̠rdhva-ñji̍gātu bhēṣa̠jam ।
śannō̍ astu dvi̠padē̎ । śañchatu̍ṣpadē ॥
sōmapā(3) asōmapā(3) iti nigada̍vyākhyā̠tāḥ ॥ 40 ॥
(vya̠va̠dā̠tā – ha̠nti – ga̍ra̠gira – sta̠pasa – uda̍kaṃ – tṛptāsa̠ – śvatu̍ṣpada̠ ēka̍-ñcha) (a. 9)
anuvākaṃ 10
sa̠ha̠sra̠vṛdi̍ya-mbhū̠miḥ । pa̠raṃ vyō̍ma sa̠hasra̍vṛt । a̠śvinā̍ bhujyū̍ nāsa̠tyā । vi̠śvasya̍ jaga̠taspa̍tī ॥ jāyā bhūmiḥ pa̍tirvyō̠ma । mi̠thuna̍ntā a̠turya̍thuḥ । putrō bṛhaspa̍tī ru̠draḥ । sa̠ramā̍ iti̍ strīpu̠mam ॥ śu̠kraṃ vā̍ma̠nyadya̍ja̠taṃ vā̍ma̠nyat । viṣu̍rūpē̠ aha̍nī̠ dyauri̍va sthaḥ ॥ 41 ॥
viśvā̠ hi mā̠yā ava̍tha-ssvadhāvantau । bha̠drā vā̎-mpūṣaṇāvi̠ha rā̠tira̍stu ॥ vāsā̎tyau chi̠trau jaga̍tō ni̠dhānau̎ । dyāvā̍bhūmī cha̠ratha̍-ssa̠gṃ̠ sakhā̍yau ।
tāva̠śvinā̍ rā̠sabhā̎śvā̠ hava̍-mmē । śu̠bha̠spa̠tī̠ ā̠gatagṃ̍ sū̠ryayā̍ sa̠ha ॥ tyugrō̍ ha bhu̠jyu-ma̍śvinōda mē̠ghē । ra̠yinna kaśchi̍-nmamṛ̠vāँ(2) avā̍hāḥ । tamū̍hathu-rnau̠bhirā̎tma̠n-vatī̍bhiḥ ।
a̠nta̠ri̠kṣa̠ pruḍbhi̠ra-pō̍dakābhiḥ ॥ 42 ॥
ti̠sraḥ, kṣapa̠strirahā̍ ‘ti̠vraja̍dbhiḥ । nāsa̍tyā bhu̠jyumū̍hathuḥ pata̠ṅgaiḥ । sa̠mu̠drasya̠ dhanva̍nnā̠rdrasya̍ pā̠rē । tri̠bhī rathai̎-śśa̠tapa̍dbhi̠-ṣṣaḍa̍śvaiḥ ॥ sa̠vi̠tāra̠ṃ vita̍nvantam । anu̍baddhnāti śāmba̠raḥ । āpapūrṣaṃ-ba̍raśchai̠va ।
sa̠vitā̍ ‘rēpa̠sō̍ ‘bhavat ॥ tyagṃ sutṛptaṃ vi̍ditvai̠va । ba̠husō̍ma gi̠raṃ va̍śī ॥ 43 ॥
anvēti tugrō va̍kriyā̠ntam । āyasūyān-thsōma̍tṛphsu̠ṣu ॥
sa saṅgrāma-stamō̎dyō-‘tyō̠taḥ । vāchō gāḥ pi̍pāti̠ tat ।
sa tadgōbhi-sstavā̎ ‘tyētya̠nyē । ra̠kṣasā̍ ‘nanvi̠tāścha̍ yē ॥ a̠nvēti̠ pari̍vṛttyā̠-‘staḥ । ē̠vamē̠tau sthō̍ aśvinā । tē ē̠tē dyu̍ḥ pṛthi̠vyōḥ । aha̍raha̠-rgarbha̍ndadhāthē ॥ 44 ॥
tayō̍ rē̠tau va̠thsā va̍hōrā̠trē । pṛ̠thi̠vyā aha̍ḥ । di̠vō rātri̍ḥ । tā avi̍sṛṣṭau । dampa̍tī ē̠va bha̍vataḥ ॥ tayō̍ rē̠tau va̠thsau । a̠gniśchā̍-di̠tyaścha̍ । rā̠trērva̠thsaḥ । śvē̠ta ā̍di̠tyaḥ । ahnō̠-‘gniḥ ॥ 45 ॥
tā̠mrō a̍ru̠ṇaḥ । tā avi̍sṛṣṭau । dampa̍tī ē̠va bha̍vataḥ ॥ tayō̍ rē̠tau va̠thsau । vṛ̠traścha̍ vaidyu̠taścha̍ । a̠gnērvṛ̠traḥ । vai̠dyuta̍ ādi̠tyasya̍ ।
tā avi̍sṛṣṭau । dampa̍tī ē̠va bha̍vataḥ ॥ tayō̍ rē̠tau va̠thsau ॥ 46 ॥
u̠ṣmā cha̍ nīhā̠raścha̍ । vṛ̠trasyō̠ṣmā । vai̠dyu̠tasya̍ nīhā̠raḥ । tau tāvē̠va prati̍padyētē ॥ sēyagṃ rātrī̍ ga̠rbhiṇī̍ pu̠trēṇa̠ saṃva̍sati ।
tasyā̠ vā ē̠tadu̠lbaṇa̎m । yadrātrau̍ ra̠śmaya̍ḥ । yathā̠ gōrga̠rbhiṇyā̍ u̠lbaṇa̎m । ē̠vamē̠tasyā̍ u̠lbaṇa̎m ॥ prajayiṣṇuḥ prajayā cha paśubhi̍ścha bha̠vati ।
ya ē̍vaṃ vē̠da । ētamudyanta-mapiya̍ntañchē̠ti । ādityaḥ puṇya̍sya va̠thsaḥ । atha pavi̍trāṅgi̠rasaḥ ॥ 47 ॥
(sthō – ‘pō̍dakābhi–r vaśī – dadhāthē – a̠gni – stayō̍ rē̠tau va̠thsau – bha̠vati cha̠tvāri̍ cha) (a. 10)
anuvākaṃ 11
pa̠vitra̍vanta̠ḥ pari̠vāja̠māsa̍tē । pi̠taiṣā̎-mpra̠tnō a̠bhira̍kṣati vra̠tam । ma̠hassa̍mu̠draṃ varu̍ṇa sti̠rōda̍dhē । dhīrā̍ ichChēku̠rdharu̍ṇēṣvā̠rabha̎m ॥
pa̠vitra̍-ntē̠ vita̍ta̠-mbrahma̍ṇa̠spatē̎ । prabhu̠rgātrā̍ṇi̠ paryē̍ṣi vi̠śvata̍ḥ ।
ata̍ptatanū̠-rna tadā̠mō a̍śnutē । śṛ̠tāsa̠ idvaha̍n-ta̠sta-thsamā̍śata ॥ bra̠hmā dē̠vānā̎-mpada̠vīḥ ka̍vī̠nāmṛṣi̠rviprā̍ṇā-mmahi̠ṣō mṛ̠gāṇā̎m । śyē̠nō gṛdhrā̍ṇā̠g̠ svadhi̍ti̠-rvanā̍nā̠gṃ̠ sōma̍ḥ pa̠vitra̠matyē̍ti̠ rēbhann̍ ॥ asa̍ta-ssa̠dyē tata̍kṣuḥ ॥ 48 ॥
ṛṣa̍ya-ssa̠ptātri̍ścha̠ yat । sarvē-‘trayō a̍gastya̠ścha ।
nakṣa̍trai̠-śśaṅkṛ̍tō ‘vasann ॥ atha̍ savitu̠-śśyāvāśva̠syā ‘varti̍kāmasya ॥ a̠mī ya ṛkṣā̠ nihi̍tā sa u̠chchā । nakta̠-ndadṛ̍śrē̠ kuha̍chi̠ddivē̍yuḥ ।
ada̍bdhāni̠ varu̍ṇasya vra̠tāni̍ । vi̠chā̠kaśa̍-chcha̠ndramā̠ nakṣa̍tramēti ॥
ta-thsa̍vi̠tu-rvarē̎ṇyam । bhargō̍ dē̠vasya̍ dhīmahi ॥ 49 ॥
dhiyō̠ yō na̍ḥ prachō̠dayā̎t ॥ tathsa̍vi̠tu-rvṛ̍ṇīmahē ।
va̠ya-ndē̠vasya̠ bhōja̍nam । śrēṣṭhagṃ̍ sarva̠dhāta̍mam । tura̠-mbhaga̍sya dhīmahi ॥
apā̍gūhata savitā̠ tṛbhīn̍ । sarvā̎-ndi̠vō andha̍saḥ ।
nakta̍006Ch;̠tānya̍bhava-ndṛ̠śē । asthya̠sthnā sambha̍viṣyāmaḥ ॥ nāma̠ nāmai̠va nā̠ma mē̎ ॥ 50 ॥
napugṃsa̍ka̠-mpumā̠g̠strya̍smi । sthāva̍rō-‘smyatha̠ jaṅga̍maḥ ।
ya̠jē-‘yakṣi̠ yaṣṭā̠hē cha̍ ॥ mayā̍ bhū̠tānya̍yakṣata । pa̠śavō̍ mama̍ bhūtā̠ni । anūbandhyō ‘smya̍haṃ vi̠bhuḥ ॥ striya̍-ssa̠tīḥ । tā u̍ mē pu̠gṃ̠sa ā̍huḥ ।
paśya̍dakṣa̠ṇvānna-vichē̍tada̠ndhaḥ । ka̠viryaḥ pu̠tra-ssa i̠mā chi̍kēta ॥ 51 ॥
yastā vi̍jā̠nā-thsa̍vi̠tuḥ pi̠tā-‘sa̍t ॥ a̠ndhō maṇima̍vindat । tama̍naṅguli̠-rāva̍yat । a̠grī̠vaḥ pratya̍muñchat । tamaji̍hva a̠saścha̍ta ॥
ūrdhvamūla-ma̍vākChā̠kham । vṛ̠kṣaṃ yā̍ vēda̠ sampra̍ti । na sa jātu jana̍-śśradda̠ddhyāt । mṛ̠tyurmā̍ māra̠yādi̍tiḥ ॥ hasitagṃ rudi̍taṅgī̠tam ॥ 52 ॥
vīṇā̍ paṇa va̠lāsi̍tam । mṛ̠tañjī̠vañcha̍ yatki̠ñchit ।
a̠ṅgāni̍ snēva̠ viddhi̍ tat ॥ atṛ̍ṣya̠gg̠stṛṣya̍ dhyāyat । a̠smājjā̠tā mē̍ mithū̠ charann̍ । putrō nir-ṛtyā̍ vaidē̠haḥ । a̠chētā̍ yaścha̠ chēta̍naḥ ॥ sa̠ ta-mmaṇima̍vindat । sō̍-‘naṅguli̠rāva̍yat ।
sō̠-‘grī̠vaḥ pratya̍munchat ॥ 53 ॥
sō-‘ji̍hvō a̠saścha̍ta ॥ naitamṛṣiṃ viditvā naga̍ra-mpra̠viśēt । ya̍di pra̠viśēt । mi̠thau chari̍tvā pra̠viśēt । tathsambhava̍sya vra̠tam ॥ ā̠ tama̍gnē ra̠thanti̍ṣṭha । ēkā̎śvamēka̠ yōja̍nam । ēkachakra̍-mēka̠dhuram ।
vā̠ta dhrā̍ji ga̠tiṃ vi̍bhō ॥ na̠ ri̠ṣyati̍ na vya̠thatē ॥ 54 ॥
nā̠syākṣō̍ yātu̠ sajja̍ti । yachChvētā̎-nrōhi̍tāgśchā̠gnēḥ । ra̠thē yu̍ktvā-‘dhi̠tiṣṭha̍ti ॥ ēkayā cha daśabhiścha̍ svabhū̠tē । dvābhyā miṣṭayē vigṃ̍śatyā̠ cha । tisṛbhiścha vahasē trigṃ̍śatā̠ cha ।
niyudbhi-rvāyaviha tā̍ vimu̠ñcha ॥ 55 ॥
(tata̍kṣu–r dhīmahi – nā̠ma mē̍ – chikēta – gī̠taṃ – pratya̍muñcha-d- vya̠thatē – +sa̠pta cha̍) (a. 11)
anuvākaṃ 12
āta̍nuṣva̠ prata̍nuṣva । u̠ddhamādha̍ma̠ sandha̍ma । ādityē chandra̍varṇā̠nām । garbha̠ mā dhē̍hi̠ yaḥ pumān̍ ॥ i̠ta-ssi̠ktagṃ sūrya̍gatam ।
cha̠ndrama̍sē̠ rasa̍ṅkṛdhi ।
vārāda-ñjana̍yā-grē̠-‘gnim । ya ēkō̍ rudra̠ uchya̍tē ॥
a̠sa̠-ṅkhyā̠tā-ssa̍hasrā̠ṇi ।
sma̠ryatē̍ na cha̠ dṛśya̍tē ॥ 56 ॥
ē̠vamē̠tanni̍bōdhata ॥ ā ma̠ndrai-ri̍ndra̠ hari̍bhiḥ । yā̠ hi ma̠yūra̍-rōmabhiḥ । mātvā kēchinniyē muri̍nna pā̠śinaḥ । da̠dha̠nvēva̠ tā i̍hi ॥ mā ma̠ndrai-ri̍ndra̠ hari̍bhiḥ । yā̠mi ma̠yūra̍ rōmabhiḥ । mā mā kēchinniyē muri̍nna pā̠śinaḥ । ni̠dha̠nvēva̠ tāँ(2) i̍mi ॥
aṇubhiścha ma̍hadbhi̠ścha ॥ 57 ॥
ni̠ghṛṣvai̍ rasa̠māyu̍taiḥ । kālair-haritva̍māpa̠nnaiḥ । indrāyā̍hi sa̠hasra̍ yuk ॥ a̠gni-rvi̠bhrāṣṭi̍ vasanaḥ । vā̠yu-śśvēta̍sikadru̠kaḥ । sa̠ṃva̠thsa̠rō vi̍ṣū̠ varṇai̎ḥ । nityā̠stē ‘nucha̍rāsta̠va ॥
subrahmaṇyōgṃ subrahmaṇyōgṃ su̍brahma̠ṇyōm ।
indrāgachCha hariva āgachCha mē̍dhāti̠thēḥ । mēṣa vṛṣaṇaśva̍sya mē̠nē ॥ 58 ॥
gaurāvaskandinna-halyā̍yai jā̠ra । kauśika-brāhmaṇa gautama̍bruvā̠ṇa ॥ a̠ru̠ṇāśvā̍ i̠hāga̍tāḥ । vasa̍vaḥ pṛthivi̠ kṣita̍ḥ । a̠ṣṭau di̠gvāsa̍sō̠ ‘gnaya̍ḥ । agniścha jātavēdā̎śchētyē̠tē ॥ tāmrāśvā̎-stāmra̠rathāḥ । tāmravarṇā̎ stathā̠-‘sitāḥ । daṇḍahastā̎ḥ khāda̠gdataḥ । itō rudrā̎ḥ parā̠ṅgatāḥ ॥ 59 ॥
uktagg sthāna-mpramāṇañcha̍ pura̠ ita ॥ bṛha̠spati̍ścha savi̠tā cha̍ । vi̠śvarū̍pai-ri̠hāga̍tām । rathē̍nōdaka̠vartma̍nā । a̠phsuṣā̍ iti̠ taddva̍yōḥ ॥
uktō vēṣō̍ vāsā̠gṃ̠si cha । kālāvayavānā-mita̍ḥ pratī̠jyā । vāsātyā̍ itya̠śvinōḥ । kō-‘ntarikṣē śabdaṅka̍rōtī̠ti । vāsiṣṭhō rauhiṇō mīmāgṃ̍sā-ñcha̠krē । tasyai̠ṣā bhava̍ti ॥
vā̠śrēva̍ vi̠dyunmi̍māti va̠thsa-nna mā̠tā si̍ṣakti । yadē̍ṣāṃ vṛ̠ṣṭirasa̍rji ॥ diti̍ ॥ brahma̍ṇa u̠dara̍ṇamasi । brahma̍ṇa udī̠raṇa̍masi । brahma̍ṇa ā̠stara̍ṇamasi । brahma̍ṇa upa̠stara̍ṇamasi ॥ 60 ॥
(dṛśya̍tē̠ – cha – mē̠nē – pa̍rā̠-ṅgatā – ścha̠krē ṣaṭ cha̍) (a. 12)
anuvākaṃ 13
a̠ṣṭayō̍nī-ma̠ṣṭapu̍trām । a̠ṣṭapa̍tnī-mi̠mā-mmahī̎m । a̠haṃ vēda̠ na mē̍ mṛtyuḥ ।
na chāmṛ̍tyura̠ghāha̍rat ॥ a̠ṣṭayō̎nya̠ṣṭa pu̍tram । a̠ṣṭapa̍di̠da-ma̠ntari̍kṣam । a̠haṃ vēda̠ na mē̍ mṛtyuḥ । na chāmṛ̍tyura̠ghāha̍rat । a̠ṣṭayō̍nī-ma̠ṣṭapu̍trām । a̠ṣṭapa̍tnī-ma̠mūndiva̎m ॥ 61 ॥
a̠haṃ vēda̠ na mē̍ mṛtyuḥ ।
na chāmṛ̍tyura̠ghāha̍rat ॥ su̠trāmā̍ṇa-mpṛthi̠vī-ndyāma̍nē̠hasagṃ̍ su̠śarmā̍ṇa̠ madi̍tigṃ su̠praṇī̍tim । daivī̠-nnāvagg̍ svari̠trāmanā̍gasa̠masra̍vantī̠mā ru̍hēmā sva̠stayē̎ ॥ ma̠hīmū̠ṣuma̠hīmū̠ ṣu mā̠taragṃ̍ suvra̠tānā̍mṛ̠tasya̠ patnī̠mava̍sē huvēma । tu̠vi̠kṣa̠trāma̠jara̍ntīmurū̠chīgṃ su̠śarmā̍ṇa̠madi̍tigṃ su̠praṇī̍tim ॥ adi̍ti̠rdyau-radi̍ti-ra̠ntari̍kṣam ।
adi̍ti rmā̠tā sa pi̠tā sa pu̠traḥ । viśvē̍ dē̠vā adi̍ti̠ḥ pañcha̠ janā̎ḥ । adi̍ti-rjā̠ta-madi̍ti̠-rjani̍tvam ॥ a̠ṣṭau pu̠trāsō̠ adi̍tēḥ । yē jā̠tā sta̠nva̍ḥ pari̍ । dē̠vāँ (2) upa̍prai-thsa̠ptabhi̍ḥ ॥ 62 ॥
pa̠rā̠ mā̠rtā̠ṇḍamāsya̍t ॥ sa̠ptabhi̍ḥ pu̠trai-radi̍tiḥ । upa̠ prai-tpū̠rvya̍ṃ yuga̎m । pra̠jāyai̍ mṛ̠tyavē ta̍t । pa̠rā̠ mā̠rtā̠ṇḍa-mābha̍ra̠diti̍ ॥ tānanukra̍miṣyā̠maḥ ॥ mi̠traścha̠ varu̍ṇaścha । dhā̠tā chā̎rya̠mā cha̍ । agṃśa̍ścha̠ bhaga̍ścha । indraścha vivasvāg̍śchētyē̠tē ॥ hi̠ra̠ṇya̠ga̠rbha-ssama̍varta̠tāgrē̍ bhū̠tasya̍ jā̠taḥ pati̠rēka̍ āsīt । sa dā̍dhāra pṛthi̠vī-ndyā mu̠tēmā-ṅkasmai̍ dē̠vāya̍ ha̠viṣā̍ vidhēma ॥ ha̠gṃ̠sa-śśu̍chi̠ṣa-dvasu̍rantarikṣa̠-saddhōtā̍ vēdi̠ṣadati̍thi rdurōṇa̠sat । nṛ̠ṣa-dva̍ra̠sadṛ̍ta̠sa-dvyō̍ma̠sada̠bjā gō̠jā ṛ̍ta̠jā a̍dri̠jā ṛ̠taṃ-bṛ̠hat ॥
brahma̍ jajñā̠na-mpra̍tha̠ma-mpu̠rastā̠dvi sī̍ma̠ta-ssu̠ruchō̍ vē̠na ā̍vaḥ । sa bu̠dhniyā̍ upa̠mā a̍sya vi̠ṣṭhā-ssa̠taścha̠ yōni̠masa̍taścha̠ viva̍ḥ ॥ taditpa̠da-nna vichi̍kēta vi̠dvān । yanmṛ̠taḥ puna̍ra̠pyēti̍ jī̠vān । tri̠vṛdya-dbhuva̍nasya ratha̠vṛt । jī̠vō garbhō̠ na mṛ̠ta-ssa jī̍vāt ॥ miti̍ ॥
ga̠rbhaḥ prā̍jāpa̠tyaḥ । atha̠ puru̍ṣa-ssa̠ptapuru̍ṣaḥ ॥ 63 ॥
(a̠mū-ndivagṃ̍ – sa̠ptabhi̍ – rē̠tē cha̠tvāri̍ cha) (a. 13)
anuvākaṃ 14
[ ya̠thā̠sthā̠na-ṅga̍rbhi̠ṇya̍ḥ ]
yō-‘sau̍ ta̠pannu̠dēti̍ । sa sarvē̍ṣā-mbhū̠tānā̎-mprā̠ṇānā̠dāyō̠dēti̍ । mā mē̎ pra̠jāyā̠ mā pa̍śū̠nām । mā mama̍ prā̠ṇānā̠dāyōda̍gāḥ ॥
a̠sau yō̎ ‘sta̠mēti̍ । sa sarvē̍ṣā-mbhū̠tānā̎-mprā̠ṇānā̠dāyā̠stamēti̍ । mā mē̎ pra̠jāyā̠ mā pa̍śū̠nām । mā mama̍ prā̠ṇānā̠dāyā sta̍ṅgāḥ ॥
a̠sau ya ā̠pūrya̍ti । sa sarvē̍ṣā-mbhū̠tānā̎-mprā̠ṇai rā̠pūrya̍ti ॥ 64 ॥
mā mē̎ pra̠jāyā̠ mā pa̍śū̠nām । mā mama̍ prā̠ṇai-rā̠pūri̍ṣṭhāḥ ॥ a̠sau yō̍-‘pa̠kṣīya̍ti । sa sarvē̍ṣā-mbhū̠tānā̎-mprā̠ṇai-rapa̍kṣīyati । mā mē̎ pra̠jāyā̠ mā pa̍śū̠nām । mā mama̍ prā̠ṇai-rapa̍kṣēṣṭhāḥ ॥ a̠mūni̠ nakṣa̍trāṇi । sarvē̍ṣā-mbhū̠tānā̎-mprā̠ṇairapa̍ prasarpanti̠ chōthsa̍rpanti cha ।
mā mē̎ pra̠jāyā̠ mā pa̍śū̠nām ।
mā mama̍ prā̠ṇairapa̍ prasṛpata̠ mōthsṛ̍pata ॥ 65 ॥
i̠mē māsā̎-śchārdhamā̠sāścha̍ ।
sarvē̍ṣā-mbhū̠tānā̎-mprā̠ṇairapa̍ prasarpanti̠ chōthsa̍rpanti cha । mā mē̎ pra̠jāyā̠ mā pa̍śū̠nām ।
mā mama̍ prā̠ṇairapa̍ prasṛpata̠ mōthsṛ̍pata । i̠ma ṛ̠tava̍ḥ । sarvē̍ṣā-mbhū̠tānā̎-mprā̠ṇairapa̍ prasarpanti̠ chōthsa̍rpanti cha ।
mā mē̎ pra̠jāyā̠ mā pa̍śū̠nām ।
mā mama̍ prā̠ṇairapa̍ prasṛpata̠ mōthsṛ̍pata ॥ a̠yagṃ sa̍ṃvathsa̠raḥ ।
sarvē̍ṣā-mbhū̠tānā̎-mprā̠ṇairapa̍ prasarpati̠ chōthsa̍rpati cha ॥ 66 ॥
mā mē̎ pra̠jāyā̠ mā pa̍śū̠nām । mā mama̍ prā̠ṇairapa̍ prasṛpa̠ mōthsṛ̍pa ॥
i̠damaha̍ḥ । sarvē̍ṣā-mbhū̠tānā̎-mprā̠ṇai-rapa̍ prasarpati̠ chōthsa̍rpati cha ।
mā mē̎ pra̠jāyā̠ mā pa̍śū̠nām । mā mama̍ prā̠ṇairapa̍ prasṛpa̠ mōthsṛ̍pa ।
i̠yagṃ rātri̍ḥ । sarvē̍ṣā-mbhū̠tānā̎-mprā̠ṇai-rapa̍ prasarpati̠ chōthsa̍rpati cha ।
mā mē̎ pra̠jāyā̠ mā pa̍śū̠nām । mā mama̍ prā̠ṇairapa̍ prasṛpa̠ mōthsṛ̍pa ॥
au-mbhūrbhuva̠ssva̍ḥ ॥ ētadvō mithuna-mmā nō mithu̍nagṃ rī̠ḍhvam ॥ 67 ॥
(prā̠ṇairā̠pūrya̍ti̠-mōthsṛ̍pata̠-chōthsa̍rpati cha̠ – mōthsṛ̍pa̠ dvē cha̍) (a. 14)
(yōsau̠ ṣōḍa̍śā̠mūni̠ dvāda̍śā̠ya-ñchatu̍rdaśa)
(u̠dētya̍sta̠mētyā̠pūrya̍tyapa̠kṣīya̍tya̠mūni̠ nakṣa̍trāṇī̠ mē māsā̍ i̠ma ṛ̠tavō̠-‘yagṃ sa̍ṃvathsa̠ra i̠damaha̍ri̠yagṃ rātri̠rdaśa̍)
anuvākaṃ 15
athādityasyāṣṭa pu̍ruṣa̠sya ॥
vasūnā mādityānāg sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ॥
rudrāṇā-mādityānāg sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ॥
ādityānā-mādityānāg sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ॥ satāgṃ̍satyā̠nām । ādityānāg sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ॥ abhidhūnvatā̍-mabhi̠ghnatām । vātava̍tā-mma̠rutām । ādityānāg sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ॥
ṛbhūṇā-mādityānāg sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ॥
viśvēṣā̎-ndēvā̠nām । ādityānāg sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ॥ saṃvathsara̍sya sa̠vituḥ । ādityasya sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ॥ au-mbhūrbhuva̠ssva̍ḥ ।
raśmayō vō mithuna-mmā nō mithu̍nagṃ rī̠ḍhvam ॥ 68 ॥
(ṛbhūṇāmādityānāg sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ṣaṭcha̍) (a. 15)
anuvākaṃ 16
ārōgasya sthānē svatēja̍sā bhā̠ni । bhrājasya sthānē svatēja̍sā bhā̠ni । paṭarasya sthānē svatēja̍sā bhā̠ni । pataṅgasya sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ।
svarṇarasya sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ।
jyōtiṣīmatasya sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ।
vibhāsasya sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ।
kaśyapasya sthānē svatēja̍sā bhā̠ni । au-mbhūrbhuva̠ssva̍ḥ । āpō vō mithuna-mmā nō mithu̍nagṃ rī̠ḍhvam ॥ 69 ॥
(ārōgasya daśa̍) (a. 16)
anuvākaṃ 17
atha vāyō-rēkādaśa-puruṣasyaikādaśa̍-strīka̠sya ॥
prabhrājamānānāgṃ rudrāṇāg sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ।
vyavadātānāgṃ rudrāṇāg sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ।
vāsukivaidyutānāgṃ rudrāṇāg sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ।
rajatānāgṃ rudrāṇāg sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ।
paruṣāṇāgṃ rudrāṇāg sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ।
śyāmānāgṃ rudrāṇāg sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ।
kapilānāgṃ rudrāṇāg sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ।
atilōhitānāgṃ rudrāṇāg sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ।
ūrdhvānāgṃ rudrāṇāg sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ॥ 70 ॥
avapatantānāgṃ rudrāṇāg sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ।
vaidyutānāgṃ rudrāṇāg sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ।
prabhrājamānīnāgṃ rudrāṇīnāg sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ।
vyavadātīnāgṃ rudrāṇīnāg sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ।
vāsukivaidyutīnāgṃ rudrāṇīnāg sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ।
rajatānāgṃ rudrāṇīnāg sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ।
paruṣāṇāgṃ rudrāṇīnāg sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ।
śyāmānāgṃ rudrāṇīnāg sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ।
kapilānāgṃ rudrāṇīnāg sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ।
atilōhitīnāgṃ rudrāṇīnāg sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ।
ūrdhvānāgṃ rudrāṇīnāg sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ।
avapatantīnāgṃ rudrāṇīnāg sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ।
vaidyutīnāgṃ rudrāṇīnāg sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ।
au-mbhūrbhuva̠ssva̍ḥ ।
rūpāṇi vō mithuna-mmā nō mithu̍nagṃ rī̠ḍhvam ॥ 71 ॥
(ūrdhvānāgṃ rudrāṇāg sthānē svatēja̍sā bhā̠ – nyatilōhitīnāgṃ rudrāṇīnāg sthānē svatēja̍sā bhā̠ni pañcha̍ cha) (a. 17)
anuvākaṃ 18
athāgnē̍raṣṭa pu̍ruṣa̠sya ॥ agnēḥ pūrva-diśyasya sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ।
jātavēdasa upadiśyasya sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ।
sahōjasō dakṣiṇa-diśyasya sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ।
ajirāprabhava upadiśyasya sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ।
vaiśvānarasyāparadiśyasya sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ।
naryāpasa upadiśyasya sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ।
paṅktirādhasa udagdiśyasya sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ।
visarpiṇa upadiśyasya sthānē svatēja̍sā bhā̠ni ।
au-mbhūrbhuva̠ssva̍ḥ( ) । diśō vō mithuna-mmā nō mithu̍nagṃ rī̠ḍhvam ॥ 72 ॥
(sva̍rēka̍-ñcha) (a. 18)
(ēta-draśmaya āpō rūpāṇi diśaḥ pañcha̍)
anuvākaṃ 19
dakṣiṇapūrva-syāndiśi visa̍rpī na̠rakaḥ । tasmānnaḥ pa̍ripā̠hi ॥
dakṣiṇā-parasyā-ndiśya visa̍rpī na̠rakaḥ ।
tasmānnaḥ pa̍ripā̠hi ॥
uttara-pūrvasyā-ndiśi viṣā̍dī na̠rakaḥ ।
tasmānnaḥ pa̍ripā̠hi ॥
uttarā-parasyā-ndiśya viṣā̍dī na̠rakaḥ ।
tasmānnaḥ pa̍ripā̠hi ॥
āyasmin̎ thsa̠ptavā̍sa̠vā stiṣṭha̍nti svā̠ruhō̍ yathā । ṛṣi̍rha dīrgha̠śrutta̍ma̠ indra̍sya gha̠rmō ati̍thiḥ ॥ i̠ndri̠yāṇi̍ śatakratō̠ yā tē̠ janē̍ṣu pa̠ñchasu̍ । indra̠ tāni̍ ta̠ ā vṛ̍ṇē ॥ vityē̠tē ॥ 73 ॥
(dakṣiṇapūrvasyā-nnava̍) (a. 19)
anuvākaṃ 20
i̠ndra̠ ghō̠ṣā vō̠ vasu̍bhiḥ pu̠rastā̠-dupa̍dadhatām ।
manō̍javasō vaḥ pi̠tṛbhi̍-rdakṣiṇa̠ta upa̍dadhatām ।
prachē̍tā vō ru̠draiḥ pa̠śchā-dupa̍dadhatām ।
vi̠śvaka̍rmā va ādi̠tyai-ru̍ttara̠ta upa̍dadhatām ।
tvaṣṭā̍ vō rū̠pai-ru̠pari̍ṣṭā̠-dupa̍dadhatām । sañjñānaṃ vaḥ pa̍śchādi̠ti ॥ ā̠di̠tya-ssarvō̠-‘gniḥ pṛ̍thi̠vyām । vā̠yura̠ntari̍kṣē । sūryō̍ di̠vi ।
cha̠ndramā̍ di̠kṣu । nakṣa̍trāṇi̠ svalō̠kē ॥ ē̠vā hyē̍va । ē̠vā hya̍gnē । ē̠vā hi vā̍yō । ē̠vā hī̎mdra । ē̠vā hi pū̍ṣann । ē̠vā hi dē̍vāḥ ॥ 74 ॥
di̠kṣu sa̠pta cha̍) (a. 20)
anuvākaṃ 21
āpa̍māpāma̠pa-ssarvā̎ḥ । a̠smā-da̠smādi̠tō-‘muta̍ḥ ।
a̠gnirvā̠yuścha̠ sūrya̍ścha । sa̠ha sa̍ñchaska̠rardhi̍yā ॥
vā̠yvaśvā̍ raśmi̠ pata̍yaḥ । marī̎chyātmānō̠ adru̍haḥ ।
dē̠vī rbhu̍vana̠ sūva̍rīḥ । pu̠tra̠va̠ttvāya̍ mē suta ॥
mahānāmnī-rma̍hāmā̠nāḥ । ma̠ha̠sō ma̍hasa̠ssva̍ḥ ॥ 75 ॥
dē̠vīḥ pa̍rjanya̠ sūva̍rīḥ । pu̠tra̠va̠ttvāya̍ mē suta ॥
a̠pāśnyu̍ṣṇi-ma̠pā rakṣa̍ḥ । a̠pāśnyu̍ṣṇi-ma̠pā ragha̎m । apā̎ghrā̠mapa̍ chā̠varti̎m । apa̍ dē̠vīri̠tō hi̍ta ॥
vajra̍-ndē̠vīrajī̍tāgścha । bhuva̍na-ndēva̠ sūva̍rīḥ । ā̠di̠tyānadi̍ti-ndē̠vīm । yōni̍nōrdhva-mu̠dīṣa̍ta ॥ 76 ॥
bha̠dra-ṅkarṇē̍bhi-śśṛṇu̠yāma̍ dēvāḥ ।
bha̠dra-mpa̍śyēmā̠kṣabhi̠-ryaja̍trāḥ ।
sthi̠rairaṅgai̎ stuṣṭu̠vāgṃ sa̍sta̠nūbhi̍ḥ ।
vyaśē̍ma dē̠vahi̍ta̠ṃ yadāyu̍ḥ ॥
sva̠sti na̠ indrō̍ vṛ̠ddhaśra̍vāḥ । sva̠sti na̍ḥ pū̠ṣā vi̠śvavē̍dāḥ । sva̠sti na̠stārkṣyō̠ ari̍ṣṭanēmiḥ । sva̠sti nō̠ bṛha̠spati̍-rdadhātu ॥ kē̠tavō̠ aru̍ṇāsaścha । ṛ̠ṣa̠yō vāta̍raśa̠nāḥ( ) । pra̠ti̠ṣṭhāgṃ śa̠tadhā̍ hi । sa̠māhi̍tāsō sahasra̠dhāya̍sam ॥ śi̠vā na̠-śśanta̍mā bhavantu । di̠vyā āpa̠ ōṣa̍dhayaḥ ॥ su̠mṛ̠ḍī̠kā sara̍svati । mātē̠ vyō̍ma sa̠ndṛśi̍ ॥ 77 ॥
(sva̍ – ru̠dīṣa̍ta̠ – vāta̍raśa̠nā-ṣṣaṭcha̍) (a. 21)
anuvākaṃ 22
yō̍-‘pā-mpuṣpa̠ṃ vēda̍ । puṣpa̍vā-npra̠jāvā̎-npaśu̠mā-nbha̍vati । cha̠ndramā̠ vā a̠pā-mpuṣpa̎m । puṣpa̍vā-npra̠jāvā̎-npaśu̠mā-nbha̍vati ।
ya ē̠vaṃ vēda̍ ॥ yō̍-‘pāmā̠yata̍na̠ṃ vēda̍ । ā̠yata̍navā-nbhavati । a̠gnirvā a̠pāmā̠yata̍nam । ā̠yata̍navā-nbhavati । yō̎-‘gnērā̠yata̍na̠ṃ vēda̍ ॥ 78 ॥
ā̠yata̍navā-nbhavati । āpō̠ vā a̠gnērā̠yata̍nam । ā̠yata̍navā-nbhavati । ya ē̠vaṃ vēda̍ ॥ yō̍-‘pāmā̠yata̍na̠ṃ vēda̍ । ā̠yata̍navā-nbhavati ।
vā̠yurvā a̠pāmā̠yata̍nam । ā̠yata̍navā-nbhavati ।
yō vā̠yōrā̠yata̍na̠ṃ vēda̍ । ā̠yata̍navā-nbhavati ॥ 79 ॥
āpō̠ vai vā̠yōrā̠yata̍nam । ā̠yata̍navā-nbhavati । ya ē̠vaṃ vēda̍ ॥ yō̍-‘pāmā̠yata̍na̠ṃ vēda̍ । ā̠yata̍navā-nbhavati । a̠sau vai tapa̍nna̠pā-mā̠yata̍nam । ā̠yata̍navā-nbhavati । yō̍-‘muṣya̠-tapa̍ta ā̠yata̍na̠ṃ vēda̍ । ā̠yata̍navā-nbhavati । āpō̠vā a̠muṣya̠-tapa̍ta ā̠yata̍nam ॥ 80 ॥
ā̠yata̍navā-nbhavati । ya ē̠vaṃ vēda̍ ॥ yō̍-‘pāmā̠yata̍na̠ṃ vēda̍ । ā̠yata̍navā-nbhavati । cha̠ndramā̠ vā a̠pāmā̠yata̍nam । ā̠yata̍navā-nbhavati ।
yaścha̠ndrama̍sa ā̠yata̍na̠ṃ vēda̍ । ā̠yata̍navā-nbhavati । āpō̠ vai cha̠ndrama̍sa ā̠yata̍nam । ā̠yata̍navā-nbhavati ॥ 81 ॥
ya ē̠vaṃ vēda̍ ॥ yō̍-‘pāmā̠yata̍na̠ṃ vēda̍ । ā̠yata̍navā-nbhavati । nakṣa̍trāṇi̠ vā a̠pāmā̠yata̍nam । ā̠yata̍navā-nbhavati । yō nakṣa̍trāṇā-mā̠yata̍na̠ṃ vēda̍ । ā̠yata̍navā-nbhavati । āpō̠ vai nakṣa̍trāṇā-mā̠yata̍nam । ā̠yata̍navā-nbhavati ।
ya ē̠vaṃ vēda̍ ॥ 82 ॥
yō̍-‘pāmā̠yata̍na̠ṃ vēda̍ । ā̠yata̍navā-nbhavati । pa̠rjanyō̠ vā a̠pāmā̠yata̍nam । ā̠yata̍navā-nbhavati ।
yaḥ pa̠rjanya̍-syā̠yata̍na̠ṃ vēda̍ ।
ā̠yata̍navā-nbhavati । āpō̠ vai pa̠rjanya̍-syā̠yata̍nam ।
ā̠yata̍navā-nbhavati । ya ē̠vaṃ vēda̍ ॥ yō̍-‘pāmā̠yata̍na̠ṃ vēda̍ ॥ 83 ॥
ā̠yata̍navā-nbhavati । sa̠ṃva̠thsa̠rō vā a̠pāmā̠yata̍nam । ā̠yata̍navā-nbhavati । ya-ssa̍ṃvathsa̠ra-syā̠yata̍na̠ṃ vēda̍ ।
ā̠yata̍navā-nbhavati । āpō̠ vai sa̍ṃvathsa̠ra-syā̠yata̍nam । ā̠yata̍navā-nbhavati । ya ē̠vaṃ vēda̍ ॥
yō̎-‘phsu nāva̠-mprati̍ṣṭhitā̠ṃ vēda̍ । pratyē̠va ti̍ṣṭhati ॥ 84 ॥
i̠mē vai lō̠kā a̠phsu prati̍ṣṭhitāḥ । tadē̠ṣā-‘bhyanū̎ktā ॥
a̠pāgṃ rasa̠muda̍yagṃsann । sūryē̍ śu̠kragṃ sa̠mābhṛ̍tam । a̠pāgṃ rasa̍sya̠ yō rasa̍ḥ । taṃ vō̍ gṛhṇā-myutta̠mamiti̍ ॥ i̠mē vai lō̠kā a̠pāgṃ rasa̍ḥ । tē̍-‘muṣmi̍-nnādi̠tyē sa̠mābha̍tāḥ ॥
jā̠nu̠da̠ghnī-mu̍ttara-vē̠dīṅkhā̠tvā । a̠pā-mpū̍rayi̠tvā gu̍lphada̠ghnam ॥ 85 ॥
puṣkaraparṇaiḥ puṣkaradaṇḍaiḥ puṣkaraiścha̍ saggstī̠rya । tasmi̍n vihā̠yasē । a̠gni-mpra̠ṇīyō̍pa-samā̠dhāya̍ ॥ bra̠hma̠vā̠dinō̍ vadanti ।
kasmā̎-tpraṇī̠tē-‘ya-ma̠gniśchī̠yatē̎ । sāḥ pra̍ṇī̠tē-‘yama̠phsu hyaya̍ñchī̠yatē̎ ।
a̠sau bhuva̍nē̠-‘pya-nā̍hitāgni-rē̠tāḥ ।
tama̠bhita̍ ē̠tā a̠bīṣṭa̍kā̠ upa̍dadhāti ॥
a̠gni̠hō̠trē da̍rśapūrṇa-mā̠sayō̎ḥ ।
pa̠śu̠ba̠ndhē chā̍turmā̠syēṣu̍ ॥ 86 ॥
athō̍ āhuḥ । sarvē̍ṣu yajñakra̠tuṣviti̍ ॥
ē̠taddha̍ sma̠ vā ā̍hu-śśaṇḍi̠lāḥ । kama̠gniñchi̍nutē ॥ sa̠tri̠ya-ma̠gniñchi̍nvā̠naḥ ।
sa̠ṃva̠thsa̠ra-mpra̠tyakṣē̍ṇa ॥ kama̠gniñchi̍nutē । sā̠vi̠tra-ma̠gniñchi̍nvā̠naḥ । a̠mumā̍di̠tya-mpra̠tyakṣē̍ṇa ॥ kama̠gniñchi̍nutē ॥ 87 ॥
nā̠chi̠kē̠ta-ma̠gniñchi̍nvā̠naḥ । prā̠ṇā-npra̠tyakṣē̍ṇa ॥ kama̠gniñchi̍nutē । chā̠tu̠r̠hō̠tri̠ya-ma̠gniñchi̍nvā̠naḥ । brahma̍ pra̠tyakṣē̍ṇa ॥ kama̠gniñchi̍nutē ।
vai̠śva̠sṛ̠ja-ma̠gniñchi̍nvā̠naḥ । śarī̍ra-mpra̠tyakṣē̍ṇa ॥ kama̠gniñchi̍nutē ।
u̠pā̠nu̠vā̠kya̍mā̠śu-ma̠gniñchi̍nvā̠naḥ ॥ 88 ॥
i̠mān ँlō̠kā-npra̠tyakṣē̍ṇa ॥ kama̠gniñchi̍nutē ।
i̠mamā̍ruṇa-kētuka-ma̠gniñchi̍nvā̠na iti̍ । ya ē̠vāsau ।
i̠taśchā̠-muta̍śchā-vyatīpā̠tī । tamiti̍ ॥ yō̎-‘gnērmi̍thū̠yā vēda̍ । mi̠thu̠na̠vā-nbha̍vati । āpō̠ vā a̠gnērmi̍thū̠yāḥ ।
mi̠thu̠na̠vā-nbha̍vati । ya ē̠vaṃ vēda̍ ॥ 89 ॥
(vēda̍ – bhava – tyā̠yata̍naṃ – bhavati̠ – vēda̠ – vēda̍ – tiṣṭhati – gulphada̠ghnaṃ – chā̍turmā̠syē – ṣva̠mumā̍di̠tya-mpra̠tyakṣē̍ṇa̠ kama̠gni-ñchi̍nuta – upānuvā̠kya̍mā̠śuma̠gni-ñchi̍nvā̠nō – mi̍thū̠yā mi̍thuna̠vā-nbha̍va̠tyēka̍-ñcha) (a. 22)
(puṣpa̍ma̠gnirvā̠yura̠sau vai tapa̍ñcha̠ndramā̠ nakṣa̍trāṇi pa̠rjanya̍-ssaṃvathsa̠rō yō̎-‘phsu nāva̍mē̠taddha̍ sma̠ vai sa̍tri̠yagṃ sa̍ṃvathsa̠ragṃ sā̍vi̠trama̠mu-nnā̍chikē̠ta-mprā̠ṇāgśchā̍turhōtri̠ya-mbrahma̍ vaiśvasṛ̠jagṃ śarī̍ramupānuvā̠kya̍mā̠śumi̠mān ँlō̠kāni̠mamā̍ruṇakētuka̠ṃ ya ē̠vāsau)
anuvākaṃ 23
āpō̠ vā i̠damā̍san-thsali̠lamē̠va ।
sa pra̠jāpa̍ti̠rēka̍ḥ puṣkarapa̠rṇē sama̍bhavat ।
tasyānta̠-rmana̍si kāma̠-ssama̍vartata । i̠dagṃ sṛ̍jēya̠miti̍ । tasmā̠dya-tpuru̍ṣō̠ mana̍sā-‘bhi̠gachCha̍ti । tadvā̠chā va̍dati ।
tatkarma̍ṇā karōti । tadē̠ṣā ‘bhyanū̎ktā ॥ kāma̠stadagrē̠ sama̍varta̠tādhi̍ । mana̍sō̠ rēta̍ḥ pratha̠maṃ yadāsī̎t ॥ 90 ॥
sa̠tō bandhu̠masa̍ti̠ nira̍vindann । hṛ̠di pra̠tīṣyā̍ ka̠vayō̍ manī̠ṣēti̍ ॥ upai̍na̠ntadupa̍namati । ya-tkā̍mō̠ bhava̍ti । ya ē̠vaṃ vēda̍ ॥ sa tapō̍-‘tapyata ।
sa tapa̍sta̠ptvā । śarī̍ramadhūnuta । tasya̠ ya-nmā̠gṃ̠samāsī̎t । tatō̍-‘ru̠ṇāḥ kē̠tavō̠ vāta̍raśa̠nā ṛṣa̍ya̠ uda̍tiṣṭhann ॥ 91 ॥
yē nakhā̎ḥ । tē vai̍khāna̠sāḥ । yē vālā̎ḥ । tē vā̍lakhi̠lyāḥ । yō rasa̍ḥ । sō̍-‘pām ॥ a̠nta̠ra̠taḥ kū̠rma-mbhū̠tagṃ sarpa̍ntam । tama̍bravīt । mama̠ vai tvaṃ-mā̠gṃ̠sā । sama̍bhūt ॥ 92 ॥
nētya̍bravīt । pūrva̍mē̠vāha-mi̠hāsa̠miti̍ । tatpuru̍ṣasya puruṣa̠tvam । sa sa̠hasra̍śīrṣā̠ puru̍ṣaḥ । sa̠ha̠srā̠kṣa-ssa̠hasra̍pāt । bhū̠tvōda̍tiṣṭhat । tama̍bravīt । tvaṃ vai pūrvagṃ̍ sama̍bhūḥ ।
tvami̠da-mpūrva̍ḥ kuru̠ṣvēti̍ ॥ sa i̠ta ā̠dāyāpa̍ḥ ॥ 93 ॥
a̠ñja̠linā̍ pu̠rastā̍-du̠pāda̍dhāt । ē̠vā hyē̠vēti̍ ।
tata̍ ādi̠tya uda̍tiṣṭhat । sā prāchī̠ dik ॥
athā̍ru̠ṇaḥ kē̠tu-rda̍kṣiṇa̠ta u̠pāda̍dhāt । ē̠vā hyagna̠ iti̍ । tatō̠ vā a̠gniruda̍tiṣṭhat । sā da̍kṣi̠ṇā dik । athā̍ru̠ṇaḥ kē̠tuḥ pa̠śchādu̠pāda̍dhāt ।
ē̠vā hi vāyō̠ iti̍ ॥ 94 ॥
tatō̍ vā̠yuruda̍tiṣṭhat । sā pra̠tīchī̠ dik ।
athā̍ru̠ṇaḥ kē̠tu-ru̍ttara̠ta u̠pāda̍dhāt । ē̠vā hīndrēti̍ ।
tatō̠ vā indra̠ uda̍tiṣṭhat । sōdī̍chī̠ dik ।
athā̍ru̠ṇaḥ kē̠tu-rmaddhya̍ u̠pāda̍dhāt । ē̠vā hi pūṣa̠nniti̍ । tatō̠ vai pū̠ṣōda̍tiṣṭhat । sēyandik ॥ 95 ॥
athā̍ru̠ṇaḥ kē̠turu̠pari̍ṣṭā-du̠pāda̍dhāt । ē̠vā hi dēvā̠ iti̍ । tatō̍ dēva manu̠ṣyāḥ pi̠tara̍ḥ । ga̠ndha̠rvā̠-phsa̠rasa̠ śchōda̍-tiṣṭhann ।
sōrdhvā dik ॥ yā vi̠pruṣō̍ vi̠parā̍patann ।
tābhyō-‘su̍rā̠ rakṣāgṃ̍si piśā̠chāśchō-da̍tiṣṭhann । tasmā̠ttē parā̍bhavann । vi̠pruḍbhyō̠ hi tē sama̍bhavann ॥ tadē̠ṣā-‘bhyanū̎ktā ॥ 96 ॥
āpō̍ ha̠ ya-dbṛ̍ha̠tī-rgarbha̠māyann̍ । dakṣa̠-ndadhā̍nā ja̠naya̍ntī-ssvaya̠mbhum । tata̍ i̠mē-‘ddhya-sṛ̍jyanta̠ sargā̎ḥ । adbhyō̠ vā i̠dagṃ sama̍bhūt ।
tasmā̍di̠dagṃ sarva̠-mbrahma̍ svaya̠bhvinti̍ ॥
tasmā̍di̠dagṃ sarva̠gṃ̠ śithi̍la-mi̠vā dhruva̍-mivābhavat ॥ pra̠jāpa̍ti̠-rvāva tat । ā̠tmanā̠-”tmāna̍ṃ vi̠dhāya̍ ।
tadē̠vānu̠ prāvi̍śat ॥ tadē̠ṣā-‘bhyanū̎ktā ॥ 97 ॥
vi̠dhāya̍ lō̠kān. vi̠dhāya̍ bhū̠tāni̍ । vi̠dhāya̠ sarvā̎ḥ pra̠diśō̠ diśa̍ścha । pra̠jāpa̍tiḥ prathama̠jā ṛ̠tasya̍ । ā̠tmanā̠-”tmā-na̍ma̠bhi-saṃvi̍vē̠śēti̍ ॥
sarva̍mē̠vēdamā̠ptvā । sarva̍-mava̠ruddhya̍ । tadē̠vānu̠ pravi̍śati । ya ē̠vaṃ vēda̍ ॥ 98 ॥
(āsī̍ – datiṣṭhan – nabhū̠ – dapō̠ – vāyō̠ iti – sēya-ndiga̠ – bhyanū̎ktā̠ – ‘bhyanū̎ktā̠ -+-‘ṣṭau cha̍) (a. 23)
anuvākaṃ 24
chatu̍ṣṭayya̠ āpō̍ gṛhṇāti । cha̠tvāri̠ vā a̠pāgṃ rū̠pāṇi̍ । mēghō̍ vi̠dyut । sta̠na̠yi̠tnu-rvṛ̠ṣṭiḥ । tānyē̠vā va̍rundhē ॥ ā̠tapa̍ti̠ varṣyā̍ gṛhṇāti ।
tāḥ pu̠rastā̠-dupa̍dadhāti । ē̠tā vai bra̍hmavarcha̠syā āpa̍ḥ । mu̠kha̠ta ē̠va bra̍hmavarcha̠sa-mava̍rundhē ।
tasmā̎-nmukha̠tō bra̍hmavarcha̠sita̍raḥ ॥ 99 ॥
kūpyā̍ gṛhṇāti । tā da̍kṣiṇa̠ta upa̍dadhāti । ē̠tā vai tē̍ja̠svinī̠rāpa̍ḥ । tēja̍ ē̠vāsya̍ dakṣiṇa̠tō da̍dhāti । tasmā̠-ddakṣi̠ṇōrdha̍ ‘stēja̠svita̍raḥ ॥
sthā̠va̠rā gṛ̍hṇāti । tāḥ pa̠śchādupa̍dadhāti । prati̍ṣṭhitā̠ vai sthā̍va̠rāḥ ।
pa̠śchādē̠va prati̍tiṣṭhati ॥ vaha̍ntī-rgṛhṇāti ॥ 100 ॥
tā u̍ttara̠ta upa̍dadhāti । ōja̍sā̠ vā ē̠tā vaha̍ntīri̠vō-dga̍tīri̠va ākūja̍tīri̠va dhāva̍ntīḥ । ōja̍ ē̠vāsyō̎ttara̠tō da̍dhāti । tasmā̠dutta̠rō-‘ddha̍ ōja̠svita̍raḥ ॥ sa̠bhā̠ṃryā gṛ̍hṇāti ।
tā maddhya̠ upa̍dadhāti । i̠yaṃ vai sa̍bhā̠ṃryāḥ । a̠syāmē̠va prati̍tiṣṭhati ॥ pa̠lva̠lyā gṛ̍hṇāti । tā u̠pari̍ṣṭā-du̠pāda̍dhāti ॥ 101 ॥
a̠sau vai pa̍lva̠lyāḥ । a̠muṣyā̍mē̠va prati̍tiṣṭhati ॥ di̠kṣūpa̍dadhāti । di̠kṣu vā āpa̍ḥ । anna̠ṃ vā āpa̍ḥ । a̠dbhyō vā anna̍ñjāyatē । yadē̠vādbhyō-‘nna̠-ñjāya̍tē । tadava̍rundhē ॥ taṃ vā ē̠tama̍ru̠ṇāḥ kē̠tavō̠ vāta̍raśa̠nā ṛṣa̍yō-‘chinvann । tasmā̍-dāruṇa kē̠tuka̍ḥ ॥ tadē̠ṣā-‘bhyanū̎ktā ॥ kē̠tavō̠ aru̍ṇāsaścha । ṛ̠ṣa̠yō vāta̍raśa̠nāḥ ।
pra̠ti̠ṣṭhāgṃ śa̠tadhā̍ hi । sa̠māhi̍tāsō sahasra̠dhāya̍sa̠miti̍ ॥ śa̠taśa̍śchai̠va ‘sa̠hasra̍śaścha̠ prati̍tiṣṭhati । ya ē̠tama̠gniñchi̍nu̠tē ।
ya u̍chainamē̠vaṃ vēda̍ ॥ 102 ॥
(bra̠hma̠va̠rcha̠sita̍rō̠ – vaha̍ntī-rgṛhṇāti̠ – tā u̠pari̍ṣṭādu̠pāda̍dhā – tyāruṇakē̠tukō̠-‘ṣṭau cha̍) (a. 24)
anuvākaṃ 25
jā̠nu̠da̠ghnī-mu̍ttaravē̠dīṅkhā̠tvā । a̠pā-mpū̍rayati । a̠pāgṃ sa̍rva̠tvāya̍ । pu̠ṣka̠ra̠pa̠rṇagṃ ru̠kma-mpuru̍ṣa̠-mityupa̍dadhāti । tapō̠ vai pu̍ṣkarapa̠rṇam ।
sa̠tyagṃ ru̠kmaḥ । a̠mṛta̠-mpuru̍ṣaḥ । ē̠tāva̠dvā vā̎sti । yāva̍dē̠tat । yāva̍dē̠vāsti̍ ॥ 103 ॥
tadava̍rundhē ॥ kū̠rmamupa̍dadhāti । a̠pāmē̠va mēdha̠mava̍rundhē । athō̎ sva̠rgasya̍ lō̠kasya̠ sama̍ṣṭyai ॥ āpa̍māpāma̠pa-ssarvā̎ḥ ।
a̠smāda̠smā di̠tō-‘muta̍ḥ । a̠gnirvā̠yuścha̠ sūrya̍ścha ।
sa̠ha sa̍ñchaska̠rardhi̍yā̠ iti̍ । vā̠yvaśvā̍ raśmi̠pata̍yaḥ । marī̎chyātmānō̠ adru̍haḥ । dē̠vī-rbhu̍vana̠ sūva̍rīḥ । pu̠tra̠va̠tvāya̍ mē suta ॥ lō̠ka-mpṛ̍ṇachChi̠dra-mpṛ̍ṇa ॥ 104 ॥
yāsti̠sraḥ pa̍rama̠jāḥ ॥ ) (śōrt an-dlōngforṃ arē thē same i-nti̍ ॥ pañcha̠ chita̍ya̠ upa̍dadhāti । pāṅkta̠-‘gniḥ । yāvā̍nē̠vāgniḥ । tañchi̍nutē ॥
lō̠ka-mpṛ̍ṇayā dvi̠tīyā̠-mupa̍dadhāti ।
pañcha̍padā̠ vai vi̠rāṭ । tasyā̠ vā i̠ya-mpāda̍ḥ । a̠ntari̍kṣa̠-mpāda̍ḥ । dyauḥ pāda̍ḥ । diśa̠ḥ pāda̍ḥ । pa̠rōra̍jā̠ḥ pāda̍ḥ ॥ vi̠rājyē̠va prati̍tiṣṭhati ।
ya ē̠tama̠gniñchi̍nu̠tē । ya u̍chainamē̠vaṃ vēda̍ ॥ 105 ॥
(asti̍ – pṛṇā̠ – ntari̍kṣa̠-mpāda̠-ṣṣaṭcha̍) (a. 25)
anuvākaṃ 26
a̠gni-mpra̠ṇīyō̍pa-samā̠dhāya̍ । tama̠bhita̍ ē̠tā a̠bīṣṭa̍kā̠ upa̍dadhāti । a̠gni̠hō̠trē da̍rśapūrṇa-mā̠sayō̎ḥ । pa̠śu̠ba̠ndhē chā̍turmā̠syēṣu̍ ।
athō̍ āhuḥ । sarvē̍ṣu yajñakra̠tuṣviti̍ ॥
atha̍ hasmā hāru̠ṇa-ssvā̍ya̠mbhuva̍ḥ ।
sā̠vi̠tra-ssarvō̠-‘gni-rityana̍nuṣaṅga-mmanyāmahē ।
nānā̠ vā ē̠tēṣā̎ṃ vī̠ryā̍ṇi ॥ kama̠gniñchi̍nutē ॥ 106 ॥
sa̠tri̠ya ma̠gniñchi̍nvā̠naḥ । kama̠gniñchi̍nutē ।
sā̠vi̠tra ma̠gniñchi̍nvā̠naḥ । kama̠gniñchi̍nutē । nā̠chi̠kē̠ta ma̠gniñchi̍nvā̠naḥ । kama̠gniñchi̍nutē ।
chā̠tu̠r̠ hō̠tri̠ya-ma̠gniñchi̍nvā̠naḥ । kama̠gniñchi̍nutē ।
vai̠śva̠sṛ̠ja ma̠gniñchi̍nvā̠naḥ । kama̠gniñchi̍nutē ॥ 107 ॥
u̠pā̠nu̠vā̠kya̍-mā̠śu ma̠gniñchi̍nvā̠naḥ । kama̠gniñchi̍nutē । i̠mamā̍ruṇa-kētuka ma̠gniñchi̍nvā̠na iti̍ ॥ vṛṣā̠ vā a̠gniḥ । vṛṣā̍ṇau̠ saggsphā̍layēt । ha̠nyētā̎sya ya̠jñaḥ । tasmā̠nnānu̠ṣajya̍ḥ ॥
sōtta̍ravē̠diṣu̍ kra̠tuṣu̍ chinvīta । u̠tta̠ra̠vē̠dyāg hya̍gniśchī̠yatē̎ ॥ pra̠jākā̍maśchinvīta ॥ 108 ॥
prā̠jā̠pa̠tyō vā ē̠ṣō̎-‘gniḥ । prā̠jā̠pa̠tyāḥ pra̠jāḥ । pra̠jāvā̎-nbhavati । ya ē̠vaṃ vēda̍ ॥ pa̠śukā̍maśchinvīta । sa̠ñjñāna̠ṃ vā ē̠ta-tpa̍śū̠nām । yadāpa̍ḥ ।
pa̠śū̠nāmē̠va sa̠jñānnē̠ ‘gniñchi̍nutē । pa̠śu̠mā-nbha̍vati । ya ē̠vaṃ vēda̍ ॥ 109 ॥
vṛṣṭi̍kāmaśchinvīta । āpō̠ vai vṛṣṭi̍ḥ । pa̠rjanyō̠ varṣu̍kō bhavati । ya ē̠vaṃ vēda̍ ॥ ā̠ma̠yā̠vī chi̍nvīta । āpō̠ vai bhē̍ṣa̠jam । bhē̠ṣa̠ja-mē̠vāsmai̍ karōti । sarva̠māyu̍rēti ॥ a̠bhi̠charagg̍ śchinvīta । vajrō̠ vā āpa̍ḥ ॥ 110 ॥
vajra̍mē̠va bhrātṛ̍vyēbhya̠ḥ praha̍rati । stṛ̠ṇu̠ta ē̍nam ॥ tēja̍skāmō̠ yaśa̍skāmaḥ ।
bra̠hma̠va̠rcha̠sakā̍ma-ssva̠rgakā̍maśchinvīta । ē̠tā va̠dvā vā̎sti । yāva̍dē̠tat । yāva̍dē̠vāsti̍ । tadava̍rundhē ॥ tasyai̠ tadvra̠tam । varṣa̍ti̠ na dhā̍vēt ॥ 111 ॥
a̠mṛta̠ṃ vā āpa̍ḥ । a̠mṛta̠syā-na̍ntarityai ॥
nāphsu-mūtra̍purī̠ṣaṅku̍ryāt । na niṣṭhī̍vēt । na vi̠vasa̍na-ssnāyāt । guhyō̠ vā ē̠ṣō̎-‘gniḥ ।
ē̠tasyā̠gnē rana̍ti dāhāya ॥ na pu̍ṣkarapa̠rṇāni̠ hira̍ṇya̠ṃ vā-‘dhi̠tiṣṭhē̎t । ē̠tasyā̠gnē-rana̍bhyārōhāya ॥ na kūrma̠syāśñī̍yāt ।
nōda̠kasyā̠-ghātu̍kā̠nyēna̍-mōda̠kāni̍ bhavanti । a̠ghātu̍kā̠ āpa̍ḥ । ya ē̠tama̠gniñchi̍nu̠tē । ya u̍chainamē̠vaṃ vēda̍ ॥ 112 ॥
(chi̠nu̠tē̠ – chi̠nu̠tē̠ – pra̠jākā̍maśchinvīta̠ – ya ē̠vaṃ vēdā – pō̍ – dhāvē̠ – daśñī̍yāchcha̠tvāri̍ cha) (a. 26)
anuvākaṃ 27
i̠mā nu̍ka̠-mbhuva̍nā sīṣadhēma । indra̍ścha̠ viśvē̍cha dē̠vāḥ ॥ ya̠jñañcha̍ nasta̠nvañcha̍ pra̠jāñcha̍ । ā̠di̠tyairinda̍-ssa̠ha sī̍ṣadhātu ॥
ā̠di̠tyairindra̠-ssaga̍ṇō-ma̠rudbhi̍ḥ । a̠smāka̍-mbhūtvavi̠tā ta̠nūnā̎m ॥ āpla̍vasva̠ prapla̍vasva । ā̠ṇḍī bha̍va ja̠ mā mu̠huḥ । sukhādīndu̍ḥ khani̠dhanām । prati̍muñchasva̠ svā-mpu̠ram ॥ 113 ॥
marī̍chaya-ssvāyambhu̠vāḥ । yē śa̍rī̠rāṇya̍ kalpayann ।
tē tē̍ dē̠haṅka̍lpayantu । mā cha̍ tē̠ khyā sma̍ tīriṣat ॥ utti̍ṣṭhata̠ mā sva̍pta । a̠gni-mi̍chChaddhva̠-mbhāra̍tāḥ । rājña̠-ssōma̍sya tṛ̠ptāsa̍ḥ । sūryē̍ṇa sa̠yujō̍ṣasaḥ ॥ yuvā̍ su̠vāsā̠ḥ pari̍vīta̠ āgā̎t । sa u̠ śrēyā̎-nbhavati̠ jāya̍mānaḥ । ta-ndhīrā̍saḥ ka̠vaya̠ unna̍yanti । svā̠dhiyō̠ mana̍sā dēva̠yanta̍ḥ ॥
a̠ṣṭācha̍krā̠ nava̍dvārā ॥ 114 ॥
dē̠vānā̠-mpūra̍yō̠ddhyā । tasyāgṃ̍ hiraṇma̍yaḥ kō̠śaḥ । sva̠rgō lō̠kō jyōti̠ṣā ”vṛ̍taḥ ॥ yō vai tā̎-mbrahma̍ṇō vē̠da । a̠mṛtē̍nāvṛ̠tā-mpu̍rīm । tasmai̎ brahma cha̍ brahmā̠ cha । ā̠yuḥ kīrti̍-mpra̠jānda̍duḥ ॥ vi̠bhrāja̍mānā̠gṃ̠ hari̍ṇīm । ya̠śasā̍ sampa̠rīvṛ̍tām । puragṃ̍ hiraṇma̍yī-mbra̠hmā ॥ 115 ॥
vi̠vēśā̍pa̠rāji̍tā ॥ parāṅgētya̍ (parāṃatya̍) jyāma̠yī ।
parāṅgētya̍ (parāṃatya̍) nāśa̠kī । i̠ha chā̍mutra̍ chānvē̠ti । vi̠dvā-ndē̍vāsu̠rānu̍bha̠yān ॥
yatku̍mā̠rī ma̠ndraya̍tē । ya̠dyō̠ṣidya-tpa̍ti̠vratā̎ । ari̍ṣṭa̠ṃ yatkiñcha̍ kri̠yatē̎ ।
a̠gni-stadanu̍ vēdhati ॥ a̠śṛtā̍sa-śśṛ̍tāsa̠ścha ॥ 116 ॥
ya̠jvānō̠ yē-‘pya̍ya̠jvana̍ḥ । sva̍ryantō̠ nāpē̎kṣantē ।
indra̍-ma̠gniñcha̍ yē vi̠duḥ ॥ sika̍tā iva sa̠ṃyanti̍ ।
ra̠śmibhi̍ḥ-samu̠dīri̍tāḥ । a̠smā-llō̠kāda̍-muṣmā̠chcha । ṛ̠ṣibhi̍-radāt-pṛ̠śnibhi̍ḥ ॥ apē̍ta̠ vīta̠ vi cha̍ sarpa̠tāta̍ḥ । yē-‘tra̠ stha pu̍rā̠ṇā yē cha̠ nūta̍nāḥ ।
ahō̍bhi-ra̠dbhi-ra̠ktubhi̠-rvya̍ktam ॥ 117 ॥
ya̠mō da̍dātva-va̠sāna̍masmai ॥ nṛ mu̍ṇantu nṛ pā̠tvarya̍ḥ । a̠kṛ̠ṣṭā yē cha̠ kṛṣṭa̍jāḥ । ku̠mārī̍ṣu ka̠nīnī̍ṣu । jā̠riṇī̍ṣu cha̠ yē hi̠tāḥ ॥ rēta̍ḥ pītā̠ āṇḍa̍pītāḥ । aṅgā̍rēṣu cha̠ yē hu̠tāḥ । u̠bhayā̎-nputra̍ pautra̠kān । yu̠vē̠-‘haṃ ya̠marāja̍gān ॥ śa̠taminnu śa̠radō̠ anti̍ dēvā̠ yatrā̍ naścha̠krā ja̠rasa̍-nta̠nūnā̎m । pu̠trāsō̠ yatra̍ pi̠tarō̠ bhava̍nti̠ mā nō̍ ma̠dhyā rī̍riṣa̠tāyu̠rgantō̎ḥ ॥
adō̠ yadbrahma̍ vila̠bam । pi̠tṛ̠ṇāñcha̍ ya̠masya̍ cha ।
varu̍ṇa̠-syāśvi̍nō-ra̠gnēḥ । ma̠rutā̎mcha vi̠hāya̍sām ॥
kā̠ma̠pra̠yava̍ṇa-mmē astu । sa hyē̍vāsmi̍ sa̠nāta̍naḥ । iti nākō brahmiśravō̍ rāyō̠ dhanam । pu̠trānāpō̍ dē̠vīri̠hāhi̍tā ॥ 118 ॥
(pu̠raṃ – nava̍dvārā – bra̠hmā – cha – vya̍ktagṃ – śa̠radō̠-‘ṣṭau cha̍) (a. 27)
anuvākaṃ 28
viśī̎rṣṇī̠-ṅgṛddhra̍-śīrṣṇīñcha । apētō̍ nir-ṛ̠tigṃ ha̍thaḥ । paribādhagg śvē̍taku̠kṣam । ni̠jaṅghagṃ̍ śaba̠lōda̍ram ॥ sa̠ tān. vā̠chyāya̍yā sa̠ha । agnē̠ nāśa̍ya sa̠ndṛśa̍ḥ । ī̠rṣyā̠sū̠yē bu̍bhu̠kṣām । ma̠nyu-ṅkṛ̠tyā-ñcha̍ dīdhirē । rathē̍na kigṃśu̠kāva̍tā । agnē̠ nāśa̍ya sa̠ndṛśa̍ḥ ॥ 119 ॥
(viśī̎rṣṇī̠-ndaśa̍) (a. 28)
anuvākaṃ 29
pa̠rjanyā̍ya̠ pragā̍yata । di̠vaspu̠trāya̍ mī̠ḍhuṣē̎ । sa nō̍ ya̠vasa̍michChatu ॥ i̠daṃ vacha̍ḥ pa̠rjanyā̍ya sva̠rājē̎ । hṛ̠dō a̠stvanta̍ra̠nta-dyu̍yōta ।
ma̠yō̠bhūrvātō̍ vi̠śvakṛ̍ṣṭaya-ssantva̠smē । su̠pi̠ppa̠lā ōṣa̍dhī-rdē̠vagō̍pāḥ ॥
yō garbha̠-mōṣa̍dhīnām । gavā̎mkṛ̠ṇōtyarva̍tām । pa̠rjanya̍ḥ puru̠ṣīṇā̎m ॥ 120 ॥
(pa̠rjanyā̍ya̠ daśa̍) (a. 29)
anuvākaṃ 30
puna̍rmāmaitvindri̠yam । puna̠rāyu̠ḥ puna̠rbhaga̍ḥ । puna̠-rbrāhma̍ṇa-maitu mā । puna̠-rdravi̍ṇa maitu mā ॥ yanmē̠-‘dya rēta̍ḥ pṛthi̠vīmaskān̍ ।
yadōṣa̍dhīra̠pyasa̍ra̠-dyadāpa̍ḥ । i̠danta-tpuna̠rāda̍dē । dī̠rghā̠yu̠tvāya̠ varcha̍sē ॥ yanmē̠ rēta̠ḥ prasi̍chyatē । yanma̠ ājā̍yatē̠ puna̍ḥ( ) । tēna̍ māma̠mṛta̍-ṅkuru । tēna̍ supra̠jasa̍ṅkuru ॥ 121 ॥
(puna̠rdvē cha̍) (a. 30)
anuvākaṃ 31
a̠dbhaya-stirō̠dhā jā̍yata । tava̍ vaiśrava̠ṇa-ssa̍dā । tirō̍ dhēhi sapa̠tnānna̍ḥ । yē apō̠-‘śnanti̍ kēcha̠na ॥ tvā̠ṣṭrī-mmā̠yāṃ va̎śrava̠ṇaḥ ।
rathagṃ̍ sahasra̠ vandhu̍ram । pu̠ru̠ścha̠kragṃ saha̍srāśvam । āsthā̠ yāyā̍hi nō ba̠lim ॥ yasmai̍ bhū̠tāni̍ ba̠limāva̍hanti । dhana̠ṅgāvō̠ hasti̠ hira̍ṇya̠maśvān̍ ॥ 122 ॥
asā̍ma suma̠tau ya̠jñiya̍sya । śriya̠-mbibhra̠tō ‘nna̍mukhīṃ vi̠rāja̎m ॥ su̠da̠r̠śa̠nē cha̍ krau̠ñchē cha̍ । mai̠nā̠gē cha̍ ma̠hāgi̍rau । śa̠tadvā̠ṭṭara̍gama̠ntā (sa̠tadvā̠ṭṭara̍gama̠ntā) ।
sa̠gṃ̠hārya̠-nnaga̍ra̠-ntava̍ ॥
iti mantrā̎ḥ । kalpō̍-‘ta ū̠rdhvam ॥
yadi̠ bali̠gṃ̠ harē̎t । hi̠ra̠ṇya̠nā̠bhayē̍ vitu̠dayē̍ kaubē̠rāyā̠ya-mba̍liḥ ॥ 123 ॥
sarvabhūtādhipatayē na̍ma i̠ti । atha baligṃ hṛtvōpa̍tiṣṭhē̠ta ॥ kṣa̠tra-ṅkṣa̠traṃ vai̎śrava̠ṇaḥ । brāhmaṇā̍ vaya̠gg̠ smaḥ ।
nama̍stē astu̠ mā mā̍ higṃsīḥ । asmā-tpraviśyānna̍maddhī̠ti ॥ atha tamagni-mā̍dadhī̠ta । yasminnē tatkarma pra̍yuñjī̠ta ॥
ti̠rōdhā̠ bhūḥ । ti̠rōdhā̠ bhuva̍ḥ ॥ 124 ॥
ti̠rōdhā̠-ssva̍ḥ । ti̠rōdhā̠ bhūrbhuva̠ssva̍ḥ ।
sarvēṣāṃ lōkānā-mādhipatyē̍ sīdē̠ti ॥ atha tamagni̍-mindhī̠ta । yasminnē tatkarma pra̍yuñjī̠ta ॥ ti̠rōdhā̠ bhū-ssvāhā̎ । ti̠rōdhā̠ bhuva̠-ssvāhā̎ । ti̠rōdhā̠-ssva̍-ssvāhā̎ । ti̠rōdhā̠ bhūrbhuva̠ssva̍ssvāhā̎ ॥
yasminnasya kālē sarvā āhutīr-hutā̍ bhavē̠yuḥ ॥ 125 ॥
api brāhmaṇa̍mukhī̠nāḥ । tasminnahnaḥ kālē pra̍yuñjī̠ta ।
para̍-ssu̠ptaja̍nādvē̠pi ॥ mā sma pramādyanta̍ māddhyā̠payēt । sarvārthā̎-ssiddhya̠ntē । ya ē̍vaṃ vē̠da । kṣuddhya-nnida̍majā̠natām ।
sarvārthā na̍ siddhya̠ntē ॥ yastē̍ vi̠ghātu̍kō bhrā̠tā ।
mamāntar-hṛ̍dayē̠ śritaḥ ॥ 126 ॥
tasmā̍ i̠mamagra̠ piṇḍa̍ñjuhōmi । sa mē̎-‘rthā̠-nmā viva̍dhīt । mayi̠ svāhā̎ ॥ rā̠jā̠dhi̠rā̠jāya̍ prasahya sā̠hinē̎ । namō̍ va̠yaṃ vai̎śrava̠ṇāya̍ kurmahē ।
sa mē̠ kāmā̠n kāma̠ kāmā̍ya̠ mahya̎m । kā̠mē̠śva̠rō vai̎śrava̠ṇō da̍dātu । ku̠bē̠rāya̍ vaiśrava̠ṇāya̍ । ma̠hā̠rā̠jāya̠ nama̍ḥ । kē̠tavō̠ aru̍ṇāsaścha ।
ṛ̠ṣa̠yō vāta̍raśa̠nāḥ । pra̠ti̠ṣṭhāgṃ śa̠tadhā̍ hi ।
sa̠māhi̍tāsō sahasra̠dhāya̍sam । śi̠vā na̠-śśanta̍mā bhavantu । di̠vyā āpa̠ ōṣa̍dhayaḥ । su̠mṛ̠ḍī̠kā sara̍svati । mā tē̠ vyō̍ma sa̠ndṛśi̍ ॥ 127 ॥
(aśvā̎n-bali̠-rbhuvō̍ – bhavē̠yuḥ – śrita – ścha̍ sa̠pta cha̍) (a. 31)
anuvākaṃ 32
saṃvathsaramēta̍-dvrata̠ñcharēt । dvau̍ vā mā̠sau ॥ niyama-ssa̍māsē̠na ॥ tasmi-nniyama̍ viśē̠ṣāḥ । triṣavaṇa-mudakō̍paspa̠r̠śī । chaturtha kālapāna̍bhakta̠-ssyāt । aharaharvā bhaikṣa̍maśna̠yāt ।
audumbarībhi-ssamidbhi-ragni̍-mpari̠charēt ।
punarmā maitvindriya-mityētēnā-‘nu̍vākē̠na ।
uddhṛta paripūtābhiradbhiḥ kārya̍-ṅkurvī̠ta ॥ 128 ॥
a̍sañcha̠yavān । agnayē vāyavē̍ sūryā̠ya । brahmaṇē pra̍jāpa̠tayē । chandramasē na̍kṣatrē̠bhyaḥ । ṛtubhya-ssaṃva̍thsarā̠ya । varuṇā-yāruṇāyēti vra̍tahō̠māḥ । pra̠va̠rgyava̍dādē̠śaḥ । aruṇāḥ kā̎ṇḍa ṛ̠ṣayaḥ ॥ araṇyē̍-‘dhīyī̠rann । bhadraṅkarṇēbhiriti dvē̍ japi̠tvā ॥ 129 ॥
mahānāmnībhi-rudakagṃ sagg̍spa̠rśya । tamāchā̎ryō da̠dyāt । śivāna-śśantamē-tyōṣadhī̍rāla̠bhatē । sumṛḍīkē̍ti bhū̠mim । ēvama̍pava̠rgē ।
dhē̍nu-rda̠kṣiṇā । kagṃ saṃvāsa̍ścha kṣau̠mam । anya̍dvā śu̠klam । ya̍thā śa̠kti vā । ēvagg svāddhyāya̍ dharmē̠ṇa । araṇyē̍-‘dhīyī̠ta । tapasvī puṇyō bhavati tapasvī pu̍ṇyō bha̠vati ॥ 130 ॥
(ku̠rvī̠ta – ja̍pi̠tvā – svāddhyāya̍dharmē̠ṇa dvē cha̍) (a. 32)
(bha̠dragg – smṛti̍ḥ – sāka̠jānnā̠ – makṣya- ti̍tā̠mrā – ṇya̍tyurdhvā̠kṣa – ārōgaḥ – kvēda – magniścha – sa̍hasra̠vṛt – pa̠vitra̍vanta̠ -āta̍nuṣvā̠ -ṣṭayō̍nī̠ṃ – ँyō-‘sā̠ – vathāditya – syārōga-syātha vāyō- rathāgnē̠–r dakṣiṇapūrvasyā – mi̍ndraghō̠ṣā va̠-āpa̍māpā̠ṃyō̍-‘pā – māpō̠ vai – chatu̍ṣṭayyō – jānuda̠ghnī – ma̠gni-mpra̠ṇīyē̠ – mā nu̍ ka̠ṃ – ँviśī̎rṣṇīṃ – pa̠rjanyā̍ya̠ – puna̍ – ra̠dbhyaḥ -saṃvathsara-ndvātrigṃ̍śat)
(bha̠draṃ – jyō̠tiṣā̠ – tasmi-nrājānaṃ – ka̠śyapā̎-thsahasra̠vṛdi̍ya̠ṃ- napugṃsa̍ka – ma̠ṣṭayō̍nī̠ – mavapatantānā – mā̠yata̍navā-nbhavati – sa̠tō bandhu̠ṃ – tā u̍ttara̠tō – vajra̍mē̠va – puna̍rmāmaitu
tri̠gṃ̠śadu̍ttaraśa̠tam)
(bhadraṃ – tapasvī puṇyō bhavati tapasvī pu̍ṇyō bha̠vati)
॥ hari̍ḥ ōm ॥
॥ kṛṣṇa yajurvēdīya taittirīya āraṇyakē prathamaḥ prapāṭhaka-ssamāptaḥ ॥
FAQs
What is KYTA 1 Aruna Ketuka Chayanam - Krishna Yajurveda Taittiriya Aranyaka Patha - Bhadram Karnebhi?
KYTA 1 Aruna Ketuka Chayanam - Krishna Yajurveda Taittiriya Aranyaka Patha - Bhadram Karnebhi is a Sri Krishna Stotrams available on Bhakti Granth in the selected language or script.
Which language or script is this version in?
This edition is published in English. Use the language selector to view another available edition.
Can I read KYTA 1 Aruna Ketuka Chayanam - Krishna Yajurveda Taittiriya Aranyaka Patha - Bhadram Karnebhi online?
Yes. The imported text is available directly on this page for online reading and recitation.
Can I download KYTA 1 Aruna Ketuka Chayanam - Krishna Yajurveda Taittiriya Aranyaka Patha - Bhadram Karnebhi as a PDF?
If a verified PDF resource was found on the source page, a PDF download button is automatically connected to this page.
How can I share this page?
Use Copy Link, WhatsApp or Facebook in the sticky sharing bar provided by the Bhakti Granth theme.
Are there related devotional texts on Bhakti Granth?
Yes. The Bhakti Granth theme automatically connects texts through language and topic relationships to strengthen navigation and topical coverage.