విదుర నీతి – ఉద్యోగ పర్వం, అధ్యాయః 39
॥ ఇతి శ్రీమహాభారతే ఉద్యోగపర్వణి ప్రజాగరపర్వణి
విదురవాక్యే ఏకోనచత్వారింశోఽధ్యాయః ॥
ధృతరాష్ట్ర ఉవాచ ।
అనీశ్వరోఽయం పురుషో భవాభవే
సూత్రప్రోతా దారుమయీవ యోషా ।
ధాత్రా హి దిష్టస్య వశే కిలాయం
తస్మాద్వద త్వం శ్రవణే ఘృతోఽహమ్ ॥ 1॥
విదుర ఉవాచ ।
అప్రాప్తకాలం వచనం బృహస్పతిరపి బ్రువన్ ।
లభతే బుద్ధ్యవజ్ఞానమవమానం చ భారత ॥ 2॥
ప్రియో భవతి దానేన ప్రియవాదేన చాపరః ।
మంత్రం మూలబలేనాన్యో యః ప్రియః ప్రియ ఏవ సః ॥ 3॥
ద్వేష్యో న సాధుర్భవతి న మేధావీ న పండితః ।
ప్రియే శుభాని కర్మాణి ద్వేష్యే పాపాని భారత ॥ 4॥
న స క్షయో మహారాజ యః క్షయో వృద్ధిమావహేత్ ।
క్షయః స త్విహ మంతవ్యో యం లబ్ధ్వా బహు నాశయేత్ ॥ 5॥
సమృద్ధా గుణతః కే చిద్భవంతి ధనతోఽపరే ।
ధనవృద్ధాన్గుణైర్హీనాంధృతరాష్ట్ర వివర్జయేత్ ॥ 6॥
ధృతరాష్ట్ర ఉవాచ ।
సర్వం త్వమాయతీ యుక్తం భాషసే ప్రాజ్ఞసమ్మతమ్ ।
న చోత్సహే సుతం త్యక్తుం యతో ధర్మస్తతో జయః ॥ 7॥
విదుర ఉవాచ ।
స్వభావగుణసంపన్నో న జాతు వినయాన్వితః ।
సుసూక్ష్మమపి భూతానాముపమర్దం ప్రయోక్ష్యతే ॥ 8॥
పరాపవాద నిరతాః పరదుఃఖోదయేషు చ ।
పరస్పరవిరోధే చ యతంతే సతతోథితాః ॥ 9॥
స దోషం దర్శనం యేషాం సంవాసే సుమహద్భయమ్ ।
అర్థాదానే మహాందోషః ప్రదానే చ మహద్భయమ్ ॥ 10॥
యే పాపా ఇతి విఖ్యాతాః సంవాసే పరిగర్హితాః ।
యుక్తాశ్చాన్యైర్మహాదోషైర్యే నరాస్తాన్వివర్జయేత్ ॥ 11॥
నివర్తమానే సౌహార్దే ప్రీతిర్నీచే ప్రణశ్యతి ।
యా చైవ ఫలనిర్వృత్తిః సౌహృదే చైవ యత్సుఖమ్ ॥ 12॥
యతతే చాపవాదాయ యత్నమారభతే క్షయే ।
అల్పేఽప్యపకృతే మోహాన్న శాంతిముపగచ్ఛతి ॥ 13॥
తాదృశైః సంగతం నీచైర్నృశంసైరకృతాత్మభిః ।
నిశామ్య నిపుణం బుద్ధ్యా విద్వాందూరాద్వివర్జయేత్ ॥ 14॥
యో జ్ఞాతిమనుగృహ్ణాతి దరిద్రం దీనమాతురమ్ ।
సపుత్రపశుభిర్వృద్ధిం యశశ్చావ్యయమశ్నుతే ॥ 15॥
జ్ఞాతయో వర్ధనీయాస్తైర్య ఇచ్ఛంత్యాత్మనః శుభమ్ ।
కులవృద్ధిం చ రాజేంద్ర తస్మాత్సాధు సమాచర ॥ 16॥
శ్రేయసా యోక్ష్యసే రాజన్కుర్వాణో జ్ఞాతిసత్క్రియామ్ ।
విగుణా హ్యపి సంరక్ష్యా జ్ఞాతయో భరతర్షభ ॥ 17॥
కిం పునర్గుణవంతస్తే త్వత్ప్రసాదాభికాంక్షిణః ।
ప్రసాదం కురు దీనానాం పాండవానాం విశాం పతే ॥ 18॥
దీయంతాం గ్రామకాః కే చిత్తేషాం వృత్త్యర్థమీశ్వర ।
ఏవం లోకే యశఃప్రాప్తో భవిష్యత్సి నరాధిప ॥ 19॥
వృద్ధేన హి త్వయా కార్యం పుత్రాణాం తాత రక్షణమ్ ।
మయా చాపి హితం వాచ్యం విద్ధి మాం త్వద్ధితైషిణమ్ ॥ 20॥
జ్ఞాతిభిర్విగ్రహస్తాత న కర్తవ్యో భవార్థినా ।
సుఖాని సహ భోజ్యాని జ్ఞాతిభిర్భరతర్షభ ॥ 21॥
సంభోజనం సంకథనం సంప్రీతిశ్ చ పరస్పరమ్ ।
జ్ఞాతిభిః సహ కార్యాణి న విరోధః కథం చన ॥ 22॥
జ్ఞాతయస్తారయంతీహ జ్ఞాతయో మజ్జయంతి చ ।
సువృత్తాస్తారయంతీహ దుర్వృత్తా మజ్జయంతి చ ॥ 23॥
సువృత్తో భవ రాజేంద్ర పాండవాన్ప్రతి మానద ।
అధర్షణీయః శత్రూణాం తైర్వృతస్త్వం భవిష్యసి ॥ 24॥
శ్రీమంతం జ్ఞాతిమాసాద్య యో జ్ఞాతిరవసీదతి ।
దిగ్ధహస్తం మృగ ఇవ స ఏనస్తస్య విందతి ॥ 25॥
పశ్చాదపి నరశ్రేష్ఠ తవ తాపో భవిష్యతి ।
తాన్వా హతాన్సుతాన్వాపి శ్రుత్వా తదనుచింతయ ॥ 26॥
యేన ఖట్వాం సమారూఢః పరితప్యేత కర్మణా ।
ఆదావేవ న తత్కుర్యాదధ్రువే జీవితే సతి ॥ 27॥
న కశ్చిన్నాపనయతే పుమానన్యత్ర భార్గవాత్ ।
శేషసంప్రతిపత్తిస్తు బుద్ధిమత్స్వేవ తిష్ఠతి ॥ 28॥
దుర్యోధనేన యద్యేతత్పాపం తేషు పురా కృతమ్ ।
త్వయా తత్కులవృద్ధేన ప్రత్యానేయం నరేశ్వర ॥ 29॥
తాంస్త్వం పదే ప్రతిష్ఠాప్య లోకే విగతకల్మషః ।
భవిష్యసి నరశ్రేష్ఠ పూజనీయో మనీషిణామ్ ॥ 30॥
సువ్యాహృతాని ధీరాణాం ఫలతః ప్రవిచింత్య యః ।
అధ్యవస్యతి కార్యేషు చిరం యశసి తిష్ఠతి ॥ 31॥
అవృత్తిం వినయో హంతి హంత్యనర్థం పరాక్రమః ।
హంతి నిత్యం క్షమా క్రోధమాచారో హంత్యలక్షణమ్ ॥ 32॥
పరిచ్ఛదేన క్షత్రేణ వేశ్మనా పరిచర్యయా ।
పరీక్షేత కులం రాజన్భోజనాచ్ఛాదనేన చ ॥ 33॥
యయోశ్చిత్తేన వా చిత్తం నైభృతం నైభృతేన వా ।
సమేతి ప్రజ్ఞయా ప్రజ్ఞా తయోర్మైత్రీ న జీర్యతే ॥ 34॥
దుర్బుద్ధిమకృతప్రజ్ఞం ఛన్నం కూపం తృణైరివ ।
వివర్జయీత మేధావీ తస్మిన్మైత్రీ ప్రణశ్యతి ॥ 35॥
అవలిప్తేషు మూర్ఖేషు రౌద్రసాహసికేషు చ ।
తథైవాపేత ధర్మేషు న మైత్రీమాచరేద్బుధః ॥ 36॥
కృతజ్ఞం ధార్మికం సత్యమక్షుద్రం దృఢభక్తికమ్ ।
జితేంద్రియం స్థితం స్థిత్యాం మిత్రమత్యాగి చేష్యతే ॥ 37॥
ఇంద్రియాణామనుత్సర్గో మృత్యునా న విశిష్యతే ।
అత్యర్థం పునరుత్సర్గః సాదయేద్దైవతాన్యపి ॥ 38॥
మార్దవం సర్వభూతానామనసూయా క్షమా ధృతిః ।
ఆయుష్యాణి బుధాః ప్రాహుర్మిత్రాణాం చావిమాననా ॥ 39॥
అపనీతం సునీతేన యోఽర్థం ప్రత్యానినీషతే ।
మతిమాస్థాయ సుదృఢాం తదకాపురుష వ్రతమ్ ॥ 40॥
ఆయత్యాం ప్రతికారజ్ఞస్తదాత్వే దృఢనిశ్చయః ।
అతీతే కార్యశేషజ్ఞో నరోఽర్థైర్న ప్రహీయతే ॥ 41॥
కర్మణా మనసా వాచా యదభీక్ష్ణం నిషేవతే ।
తదేవాపహరత్యేనం తస్మాత్కల్యాణమాచరేత్ ॥ 42॥
మంగలాలంభనం యోగః శ్రుతముత్థానమార్జవమ్ ।
భూతిమేతాని కుర్వంతి సతాం చాభీక్ష్ణ దర్శనమ్ ॥ 43॥
అనిర్వేదః శ్రియో మూలం దుఃఖనాశే సుఖస్య చ ।
మహాన్భవత్యనిర్విణ్ణః సుఖం చాత్యంతమశ్నుతే ॥ 44॥
నాతః శ్రీమత్తరం కిం చిదన్యత్పథ్యతమం తథా ।
ప్రభ విష్ణోర్యథా తాత క్షమా సర్వత్ర సర్వదా ॥ 45॥
క్షమేదశక్తః సర్వస్య శక్తిమాంధర్మకారణాత్ ।
అర్థానర్థౌ సమౌ యస్య తస్య నిత్యం క్షమా హితా ॥ 46॥
యత్సుఖం సేవమానోఽపి ధర్మార్థాభ్యాం న హీయతే ।
కామం తదుపసేవేత న మూఢ వ్రతమాచరేత్ ॥ 47॥
దుఃఖార్తేషు ప్రమత్తేషు నాస్తికేష్వలసేషు చ ।
న శ్రీర్వసత్యదాంతేషు యే చోత్సాహ వివర్జితాః ॥ 48॥
ఆర్జవేన నరం యుక్తమార్జవాత్సవ్యపత్రపమ్ ।
అశక్తిమంతం మన్యంతో ధర్షయంతి కుబుద్ధయః ॥ 49॥
అత్యార్యమతిదాతారమతిశూరమతివ్రతమ్ ।
ప్రజ్ఞాభిమానినం చైవ శ్రీర్భయాన్నోపసర్పతి ॥ 50॥
అగ్నిహోత్రఫలా వేదాః శీలవృత్తఫలం శ్రుతమ్ ।
రతిపుత్ర ఫలా దారా దత్తభుక్త ఫలం ధనమ్ ॥ 51॥
అధర్మోపార్జితైరర్థైర్యః కరోత్యౌర్ధ్వ దేహికమ్ ।
న స తస్య ఫలం ప్రేత్య భుంక్తేఽర్థస్య దురాగమాత్ ॥ 52॥
కానార వనదుర్గేషు కృచ్ఛ్రాస్వాపత్సు సంభ్రమే ।
ఉద్యతేషు చ శస్త్రేషు నాస్తి శేషవతాం భయమ్ ॥ 53॥
ఉత్థానం సంయమో దాక్ష్యమప్రమాదో ధృతిః స్మృతిః ।
సమీక్ష్య చ సమారంభో విద్ధి మూలం భవస్య తత్ ॥ 54॥
తపోబలం తాపసానాం బ్రహ్మ బ్రహ్మవిదాం బలమ్ ।
హింసా బలమసాధూనాం క్షమాగుణవతాం బలమ్ ॥ 55॥
అష్టౌ తాన్యవ్రతఘ్నాని ఆపో మూలం ఫలం పయః ।
హవిర్బ్రాహ్మణ కామ్యా చ గురోర్వచనమౌషధమ్ ॥ 56॥
న తత్పరస్య సందధ్యాత్ప్రతికూలం యదాత్మనః ।
సంగ్రహేణైష ధర్మః స్యాత్కామాదన్యః ప్రవర్తతే ॥ 57॥
అక్రోధేన జయేత్క్రోధమసాధుం సాధునా జయేత్ ।
జయేత్కదర్యం దానేన జయేత్సత్యేన చానృతమ్ ॥ 58॥
స్త్రీ ధూర్తకేఽలసే భీరౌ చండే పురుషమానిని ।
చౌరే కృతఘ్నే విశ్వాసో న కార్యో న చ నాస్తికే ॥ 59॥
అభివాదనశీలస్య నిత్యం వృద్ధోపసేవినః ।
చత్వారి సంప్రవర్ధంతే కీర్తిరాయుర్యశోబలమ్ ॥ 60॥
అతిక్లేశేన యేఽర్థాః స్యుర్ధర్మస్యాతిక్రమేణ చ ।
అరేర్వా ప్రణిపాతేన మా స్మ తేషు మనః కృథాః ॥ 61॥
అవిద్యః పురుషః శోచ్యః శోచ్యం మిథునమప్రజమ్ ।
నిరాహారాః ప్రజాః శోచ్యాః శోచ్యం రాష్ట్రమరాజకమ్ ॥ 62॥
అధ్వా జరా దేహవతాం పర్వతానాం జలం జరా ।
అసంభోగో జరా స్త్రీణాం వాక్షల్యం మనసో జరా ॥ 63॥
అనామ్నాయ మలా వేదా బ్రాహ్మణస్యావ్రతం మలమ్ ।
కౌతూహలమలా సాధ్వీ విప్రవాస మలాః స్త్రియః ॥ 64॥
సువర్ణస్య మలం రూప్యం రూప్యస్యాపి మలం త్రపు ।
జ్ఞేయం త్రపు మలం సీసం సీసస్యాపి మలం మలమ్ ॥ 65॥
న స్వప్నేన జయేన్నిద్రాం న కామేన స్త్రియం జయేత్ ।
నేంధనేన జయేదగ్నిం న పానేన సురాం జయేత్ ॥ 66॥
యస్య దానజితం మిత్రమమిత్రా యుధి నిర్జితాః ।
అన్నపానజితా దారాః సఫలం తస్య జీవితమ్ ॥ 67॥
సహస్రిణోఽపి జీవంతి జీవంతి శతినస్తథా ।
ధృతరాష్ట్రం విముంచేచ్ఛాం న కథం చిన్న జీవ్యతే ॥ 68॥
యత్పృథివ్యాం వ్రీహి యవం హిరణ్యం పశవః స్త్రియః ।
నాలమేకస్య తత్సర్వమితి పశ్యన్న ముహ్యతి ॥ 69॥
రాజన్భూయో బ్రవీమి త్వాం పుత్రేషు సమమాచర ।
సమతా యది తే రాజన్స్వేషు పాండుసుతేషు చ ॥ 70॥
॥ ఇతి శ్రీమహాభారతే ఉద్యోగపర్వణి ప్రజాగరపర్వణి
విదురవాక్యే ఏకోనచత్వారింశోఽధ్యాయః ॥ 39॥
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు
What is విదుర నీతి - ఉద్యోగ పర్వం, అధ్యాయః 39?
విదుర నీతి - ఉద్యోగ పర్వం, అధ్యాయః 39 is a devotional text available on Bhakti Granth in the selected language or script.
Which language or script is this version in?
This edition is published in Telugu. Use the language selector to view another available edition.
Can I read విదుర నీతి - ఉద్యోగ పర్వం, అధ్యాయః 39 online?
Yes. The imported text is available directly on this page for online reading and recitation.
Can I download విదుర నీతి - ఉద్యోగ పర్వం, అధ్యాయః 39 as a PDF?
If a verified PDF resource was found on the source page, a PDF download button is automatically connected to this page.
How can I share this page?
Use Copy Link, WhatsApp or Facebook in the sticky sharing bar provided by the Bhakti Granth theme.
Are there related devotional texts on Bhakti Granth?
Yes. The Bhakti Granth theme automatically connects texts through language and topic relationships to strengthen navigation and topical coverage.