విదుర నీతి – ఉద్యోగ పర్వం, అధ్యాయః 37
॥ ఇతి శ్రీమహాభారతే ఉద్యోగపర్వణి ప్రజాగరపర్వణి
విదురవాక్యే సప్తత్రింశోఽధ్యాయః ॥
విదుర ఉవాచ ।
సప్తదశేమాన్రాజేంద్ర మనుః స్వాయంభువోఽబ్రవీత్ ।
వైచిత్రవీర్య పురుషానాకాశం ముష్టిభిర్ఘ్నతః ॥ 1॥
తానేవింద్రస్య హి ధనురనామ్యం నమతోఽబ్రవీత్ ।
అథో మరీచినః పాదాననామ్యాన్నమతస్తథా ॥ 2॥
యశ్చాశిష్యం శాసతి యశ్ చ కుప్యతే
యశ్చాతివేలం భజతే ద్విషంతమ్ ।
స్త్రియశ్చ యోఽరక్షతి భద్రమస్తు తే
యశ్చాయాచ్యం యాచతి యశ్ చ కత్థతే ॥ 3॥
యశ్చాభిజాతః ప్రకరోత్యకార్యం
యశ్చాబలో బలినా నిత్యవైరీ ।
అశ్రద్దధానాయ చ యో బ్రవీతి
యశ్చాకామ్యం కామయతే నరేంద్ర ॥ 4॥
వధ్వా హాసం శ్వశురో యశ్ చ మన్యతే
వధ్వా వసన్నుత యో మానకామః ।
పరక్షేత్రే నిర్వపతి యశ్చ బీజం
స్త్రియం చ యః పరివదతేఽతివేలమ్ ॥ 5॥
యశ్చైవ లబ్ధ్వా న స్మరామీత్యువాచ
దత్త్వా చ యః కత్థతి యాచ్యమానః ।
యశ్చాసతః సాంత్వముపాసతీహ
ఏతేఽనుయాంత్యనిలం పాశహస్తాః ॥ 6॥
యస్మిన్యథా వర్తతే యో మనుష్యస్
తస్మింస్తథా వర్తితవ్యం స ధర్మః ।
మాయాచారో మాయయా వర్తితవ్యః
సాధ్వాచారః సాధునా ప్రత్యుదేయః ॥ 7॥
ధృతరాష్ట్ర ఉవాచ ।
శతాయురుక్తః పురుషః సర్వవేదేషు వై యదా ।
నాప్నోత్యథ చ తత్సర్వమాయుః కేనేహ హేతునా ॥ 8॥
విదుర ఉవాచ ।
అతివాదోఽతిమానశ్చ తథాత్యాగో నరాధిపః ।
క్రోధశ్చాతివివిత్సా చ మిత్రద్రోహశ్చ తాని షట్ ॥ 9॥
ఏత ఏవాసయస్తీక్ష్ణాః కృంతంత్యాయూంషి దేహినామ్ ।
ఏతాని మానవాన్ఘ్నంతి న మృత్యుర్భద్రమస్తు తే ॥ 10॥
విశ్వస్తస్యైతి యో దారాన్యశ్చాపి గురు తక్పగః ।
వృషలీ పతిర్ద్విజో యశ్చ పానపశ్చైవ భారత ॥ 11॥
శరణాగతహా చైవ సర్వే బ్రహ్మహణైః సమాః ।
ఏతైః సమేత్య కర్తవ్యం ప్రాయశ్చిత్తమితి శ్రుతిః ॥ 12॥
గృహీ వదాన్యోఽనపవిద్ధ వాక్యః
శేషాన్న భోకాప్యవిహింసకశ్ చ ।
నానర్థకృత్త్యక్తకలిః కృతజ్ఞః
సత్యో మృదుః స్వర్గముపైతి విద్వాన్ ॥ 13॥
సులభాః పురుషా రాజన్సతతం ప్రియవాదినః ।
అప్రియస్య తు పథ్యస్య వక్తా శ్రోతా చ దుర్లభః ॥ 14॥
యో హి ధర్మం వ్యపాశ్రిత్య హిత్వా భర్తుః ప్రియాప్రియే ।
అప్రియాణ్యాహ పథ్యాని తేన రాజా సహాయవాన్ ॥ 15॥
త్యజేత్కులార్థే పురుషం గ్రామస్యార్థే కులం త్యజేత్ ।
గ్రామం జనపదస్యార్థే ఆత్మార్థే పృథివీం త్యజేత్ ॥ 16॥
ఆపదర్థం ధనం రక్షేద్దారాన్రక్షేద్ధనైరపి ।
ఆత్మానం సతతం రక్షేద్దారైరపి ధనైరపి ॥ 17॥
ఉక్తం మయా ద్యూతకాలేఽపి రాజన్
నైవం యుక్తం వచనం ప్రాతిపీయ ।
తదౌషధం పథ్యమివాతురస్య
న రోచతే తవ వైచిత్ర వీర్య ॥ 18॥
కాకైరిమాంశ్చిత్రబర్హాన్మయూరాన్
పరాజైష్ఠాః పాండవాంధార్తరాష్ట్రైః ।
హిత్వా సింహాన్క్రోష్టు కాన్గూహమానః
ప్రాప్తే కాలే శోచితా త్వం నరేంద్ర ॥ 19॥
యస్తాత న క్రుధ్యతి సర్వకాలం
భృత్యస్య భక్తస్య హితే రతస్య ।
తస్మిన్భృత్యా భర్తరి విశ్వసంతి
న చైనమాపత్సు పరిత్యజంతి ॥ 20॥
న భృత్యానాం వృత్తి సంరోధనేన
బాహ్యం జనం సంజిఘృక్షేదపూర్వమ్ ।
త్యజంతి హ్యేనముచితావరుద్ధాః
స్నిగ్ధా హ్యమాత్యాః పరిహీనభోగాః ॥ 21॥
కృత్యాని పూర్వం పరిసంఖ్యాయ సర్వాణ్య్
ఆయవ్యయావనురూపాం చ వృత్తిమ్ ।
సంగృహ్ణీయాదనురూపాన్సహాయాన్
సహాయసాధ్యాని హి దుష్కరాణి ॥ 22॥
అభిప్రాయం యో విదిత్వా తు భర్తుః
సర్వాణి కార్యాణి కరోత్యతంద్రీః ।
వక్తా హితానామనురక్త ఆర్యః
శక్తిజ్ఞ ఆత్మేవ హి సోఽనుకంప్యః ॥ 23॥
వాక్యం తు యో నాద్రియతేఽనుశిష్టః
ప్రత్యాహ యశ్చాపి నియుజ్యమానః ।
ప్రజ్ఞాభిమానీ ప్రతికూలవాదీ
త్యాజ్యః స తాదృక్త్వరయైవ భృత్యః ॥ 24॥
అస్తబ్ధమక్లీబమదీర్ఘసూత్రం
సానుక్రోశం శ్లక్ష్ణమహార్యమన్యైః ।
అరోగ జాతీయముదారవాక్యం
దూతం వదంత్యష్ట గుణోపపన్నమ్ ॥ 25॥
న విశ్వాసాజ్జాతు పరస్య గేహం
గచ్ఛేన్నరశ్చేతయానో వికాలే ।
న చత్వరే నిశి తిష్ఠేన్నిగూఢో
న రాజన్యాం యోషితం ప్రార్థయీత ॥ 26॥
న నిహ్నవం సత్ర గతస్య గచ్ఛేత్
సంసృష్ట మంత్రస్య కుసంగతస్య ।
న చ బ్రూయాన్నాశ్వసామి త్వయీతి
స కారణం వ్యపదేశం తు కుర్యాత్ ॥ 27॥
ఘృణీ రాజా పుంశ్చలీ రాజభృత్యః
పుత్రో భ్రాతా విధవా బాల పుత్రా ।
సేనా జీవీ చోద్ధృత భక్త ఏవ
వ్యవహారే వై వర్జనీయాః స్యురేతే ॥ 28॥
గుణా దశ స్నానశీలం భజంతే
బలం రూపం స్వరవర్ణప్రశుద్ధిః ।
స్పర్శశ్చ గంధశ్చ విశుద్ధతా చ
శ్రీః సౌకుమార్యం ప్రవరాశ్చ నార్యః ॥ 29॥
గుణాశ్చ షణ్మితభుక్తం భజంతే
ఆరోగ్యమాయుశ్చ సుఖం బలం చ ।
అనావిలం చాస్య భవేదపత్యం
న చైనమాద్యూన ఇతి క్షిపంతి ॥ 30॥
అకర్మ శీలం చ మహాశనం చ
లోకద్విష్టం బహు మాయం నృశంసమ్ ।
అదేశకాలజ్ఞమనిష్ట వేషం
ఏతాన్గృహే న ప్రతివాసయీత ॥ 31॥
కదర్యమాక్రోశకమశ్రుతం చ
వరాక సంభూతమమాన్య మానినమ్ ।
నిష్ఠూరిణం కృతవైరం కృతఘ్నం
ఏతాన్భృతార్తోఽపి న జాతు యాచేత్ ॥ 32॥
సంక్లిష్టకర్మాణమతిప్రవాదం
నిత్యానృతం చాదృఢ భక్తికం చ ।
వికృష్టరాగం బహుమానినం చాప్య్
ఏతాన్న సేవేత నరాధమాన్షట్ ॥ 33॥
సహాయబంధనా హ్యర్థాః సహాయాశ్చార్థబంధనాః ।
అన్యోన్యబంధనావేతౌ వినాన్యోన్యం న సిధ్యతః ॥ 34॥
ఉత్పాద్య పుత్రాననృణాంశ్చ కృత్వా
వృత్తిం చ తేభ్యోఽనువిధాయ కాం చిత్ ।
స్థానే కుమారీః ప్రతిపాద్య సర్వా
అరణ్యసంస్థో మునివద్బుభూషేత్ ॥ 35॥
హితం యత్సర్వభూతానామాత్మనశ్చ సుఖావహమ్ ।
తత్కుర్యాదీశ్వరో హ్యేతన్మూలం ధర్మార్థసిద్ధయే ॥ 36॥
బుద్ధిః ప్రభావస్తేజశ్చ సత్త్వముత్థానమేవ చ ।
వ్యవసాయశ్చ యస్య స్యాత్తస్యావృత్తి భయం కుతః ॥ 37॥
పశ్య దోషాన్పాండవైర్విగ్రహే త్వం
యత్ర వ్యథేరన్నపి దేవాః స శక్రాః ।
పుత్రైర్వైరం నిత్యముద్విగ్నవాసో
యశః ప్రణాశో ద్విషతాం చ హర్షః ॥ 38॥
భీష్మస్య కోపస్తవ చేంద్ర కల్ప
ద్రోణస్య రాజ్ఞశ్చ యుధిష్ఠిరస్య ।
ఉత్సాదయేల్లోకమిమం ప్రవృద్ధః
శ్వేతో గ్రహస్తిర్యగివాపతన్ఖే ॥ 39॥
తవ పుత్రశతం చైవ కర్ణః పంచ చ పాండవాః ।
పృథివీమనుశాసేయురఖిలాం సాగరాంబరామ్ ॥ 40॥
ధార్తరాష్ట్రా వనం రాజన్వ్యాఘ్రాః పాండుసుతా మతాః ।
మా వనం ఛింధి స వ్యాఘ్రం మా వ్యాఘ్రాన్నీనశో వనాత్ ॥ 41॥
న స్యాద్వనమృతే వ్యాఘ్రాన్వ్యాఘ్రా న స్యురృతే వనమ్ ।
వనం హి రక్ష్యతే వ్యాఘ్రైర్వ్యాఘ్రాన్రక్షతి కాననమ్ ॥ 42॥
న తథేచ్ఛంత్యకల్యాణాః పరేషాం వేదితుం గుణాన్ ।
యథైషాం జ్ఞాతుమిచ్ఛంతి నైర్గుణ్యం పాపచేతసః ॥ 43॥
అర్థసిద్ధిం పరామిచ్ఛంధర్మమేవాదితశ్ చరేత్ ।
న హి ధర్మాదపైత్యర్థః స్వర్గలోకాదివామృతమ్ ॥ 44॥
యస్యాత్మా విరతః పాపాత్కల్యాణే చ నివేశితః ।
తేన సర్వమిదం బుద్ధం ప్రకృతిర్వికృతిర్శ్చ యా ॥ 45॥
యో ధర్మమర్థం కామం చ యథాకాలం నిషేవతే ।
ధర్మార్థకామసంయోగం యోఽముత్రేహ చ విందతి ॥ 46॥
సన్నియచ్ఛతి యో వేగముత్థితం క్రోధహర్షయోః ।
స శ్రియో భాజనం రాజన్యశ్చాపత్సు న ముహ్యతి ॥ 47॥
బలం పంచ విధం నిత్యం పురుషాణాం నిబోధ మే ।
యత్తు బాహుబలం నామ కనిష్ఠం బలముచ్యతే ॥ 48॥
అమాత్యలాభో భద్రం తే ద్వితీయం బలముచ్యతే ।
ధనలాభస్తృతీయం తు బలమాహుర్జిగీషవః ॥ 49॥
యత్త్వస్య సహజం రాజన్పితృపైతామహం బలమ్ ।
అభిజాత బలం నామ తచ్చతుర్థం బలం స్మృతమ్ ॥ 50॥
యేన త్వేతాని సర్వాణి సంగృహీతాని భారత ।
యద్బలానాం బలం శ్రేష్ఠం తత్ప్రజ్ఞా బలముచ్యతే ॥ 51॥
మహతే యోఽపకారాయ నరస్య ప్రభవేన్నరః ।
తేన వైరం సమాసజ్య దూరస్థోఽస్మీతి నాశ్వసేత్ ॥ 52॥
స్త్రీషు రాజసు సర్పేషు స్వాధ్యాయే శత్రుసేవిషు ।
భోగే చాయుషి విశ్వాసం కః ప్రాజ్ఞః కర్తుమర్హతి ॥ 53॥
ప్రజ్ఞా శరేణాభిహతస్య జంతోశ్
చికిత్సకాః సంతి న చౌషధాని ।
న హోమమంత్రా న చ మంగలాని
నాథర్వణా నాప్యగదాః సుసిద్ధాః ॥ 54॥
సర్పశ్చాగ్నిశ్చ సింహశ్చ కులపుత్రశ్చ భారత ।
నావజ్ఞేయా మనుష్యేణ సర్వే తే హ్యతితేజసః ॥ 55॥
అగ్నిస్తేజో మహల్లోకే గూఢస్తిష్ఠతి దారుషు ।
న చోపయుంక్తే తద్దారు యావన్నో దీప్యతే పరైః ॥ 56॥
స ఏవ ఖలు దారుభ్యో యదా నిర్మథ్య దీప్యతే ।
తదా తచ్చ వనం చాన్యన్నిర్దహత్యాశు తేజసా ॥ 57॥
ఏవమేవ కులే జాతాః పావకోపమ తేజసః ।
క్షమావంతో నిరాకారాః కాష్ఠేఽగ్నిరివ శేరతే ॥ 58॥
లతా ధర్మా త్వం సపుత్రః శాలాః పాండుసుతా మతాః ।
న లతా వర్ధతే జాతు మహాద్రుమమనాశ్రితా ॥ 59॥
వనం రాజంస్త్వం సపుత్రోఽంబికేయ
సింహాన్వనే పాండవాంస్తాత విద్ధి ।
సింహైర్విహీనం హి వనం వినశ్యేత్
సింహా వినశ్యేయురృతే వనేన ॥ 60॥
॥ ఇతి శ్రీమహాభారతే ఉద్యోగపర్వణి ప్రజాగరపర్వణి
విదురవాక్యే సప్తత్రింశోఽధ్యాయః ॥ 37॥
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు
What is విదుర నీతి - ఉద్యోగ పర్వం, అధ్యాయః 37?
విదుర నీతి - ఉద్యోగ పర్వం, అధ్యాయః 37 is a devotional text available on Bhakti Granth in the selected language or script.
Which language or script is this version in?
This edition is published in Telugu. Use the language selector to view another available edition.
Can I read విదుర నీతి - ఉద్యోగ పర్వం, అధ్యాయః 37 online?
Yes. The imported text is available directly on this page for online reading and recitation.
Can I download విదుర నీతి - ఉద్యోగ పర్వం, అధ్యాయః 37 as a PDF?
If a verified PDF resource was found on the source page, a PDF download button is automatically connected to this page.
How can I share this page?
Use Copy Link, WhatsApp or Facebook in the sticky sharing bar provided by the Bhakti Granth theme.
Are there related devotional texts on Bhakti Granth?
Yes. The Bhakti Granth theme automatically connects texts through language and topic relationships to strengthen navigation and topical coverage.