విదుర నీతి – ఉద్యోగ పర్వం, అధ్యాయః 33
॥ అథ శ్రీమహాభారతే ఉద్యోగపర్వణి ప్రజాగరపర్వణి విదురనీతివాక్యే త్రయస్త్రింశోఽధ్యాయః ॥
వైశంపాయన ఉవాచ ।
ద్వాఃస్థం ప్రాహ మహాప్రాజ్ఞో ధృతరాష్ట్రో మహీపతిః ।
విదురం ద్రష్టుమిచ్ఛామి తమిహానయ మాచిరమ్ ॥ 1॥
ప్రహితో ధృతరాష్ట్రేణ దూతః క్షత్తారమబ్రవీత్ ।
ఈశ్వరస్త్వాం మహారాజో మహాప్రాజ్ఞ దిదృక్షతి ॥ 2॥
ఏవముక్తస్తు విదురః ప్రాప్య రాజనివేశనమ్ ।
అబ్రవీద్ధృతరాష్ట్రాయ ద్వాఃస్థ మాం ప్రతివేదయ ॥ 3॥
ద్వాఃస్థ ఉవాచ ।
విదురోఽయమనుప్రాప్తో రాజేంద్ర తవ శాసనాత్ ।
ద్రష్టుమిచ్ఛతి తే పాదౌ కిం కరోతు ప్రశాధి మామ్ ॥ 4॥
ధృతరాష్ట్ర ఉవాచ ।
ప్రవేశయ మహాప్రాజ్ఞం విదురం దీర్ఘదర్శినమ్ ।
అహం హి విదురస్యాస్య నాకాల్యో జాతు దర్శనే ॥ 5॥
ద్వాఃస్థ ఉవాచ ।
ప్రవిశాంతః పురం క్షత్తర్మహారాజస్య ధీమతః ।
న హి తే దర్శనేఽకాల్యో జాతు రాజా బ్రవీతి మామ్ ॥ 6॥
వైశంపాయన ఉవాచ ।
తతః ప్రవిశ్య విదురో ధృతరాష్ట్ర నివేశనమ్ ।
అబ్రవీత్ప్రాంజలిర్వాక్యం చింతయానం నరాధిపమ్ ॥ 7॥
విదురోఽహం మహాప్రాజ్ఞ సంప్రాప్తస్తవ శాసనాత్ ।
యది కిం చన కర్తవ్యమయమస్మి ప్రశాధి మామ్ ॥ 8॥
ధృతరష్త్ర ఉవాచ ।
సంజయో విదుర ప్రాప్తో గర్హయిత్వా చ మాం గతః ।
అజాతశత్రోః శ్వో వాక్యం సభామధ్యే స వక్ష్యతి ॥ 9॥
తస్యాద్య కురువీరస్య న విజ్ఞాతం వచో మయా ।
తన్మే దహతి గాత్రాణి తదకార్షీత్ప్రజాగరమ్ ॥ 10॥
జాగ్రతో దహ్యమానస్య శ్రేయో యదిహ పశ్యసి ।
తద్బ్రూహి త్వం హి నస్తాత ధర్మార్థకుశలో హ్యసి ॥ 11॥
యతః ప్రాప్తః సంజయః పాండవేభ్యో
న మే యథావన్మనసః ప్రశాంతిః ।
సవేంద్రియాణ్యప్రకృతిం గతాని
కిం వక్ష్యతీత్యేవ హి మేఽద్య చింతా ॥ 12॥
తన్మే బ్రూహి విదుర త్వం యథావన్
మనీషితం సర్వమజాతశత్రోః ।
యథా చ నస్తాత హితం భవేచ్చ
ప్రజాశ్చ సర్వాః సుఖితా భవేయుః ॥- ॥
విదుర ఉవాచ ।
అభియుక్తం బలవతా దుర్బలం హీనసాధనమ్ ।
హృతస్వం కామినం చోరమావిశంతి ప్రజాగరాః ॥ 13॥
కచ్చిదేతైర్మహాదోషైర్న స్పృష్టోఽసి నరాధిప ।
కచ్చిన్న పరవిత్తేషు గృధ్యన్విపరితప్యసే ॥ 14॥
ధృతరాష్ట్ర ఉవాచ ।
శ్రోతుమిచ్ఛామి తే ధర్మ్యం పరం నైఃశ్రేయసం వచః ।
అస్మిన్రాజర్షివంశే హి త్వమేకః ప్రాజ్ఞసమ్మతః ॥ 15॥
విదుర ఉవాచ ।
రజా లక్షణసంపన్నస్త్రైలోక్యస్యాధిపో భవేత్ ।
ప్రేష్యస్తే ప్రేషితశ్చైవ ధృతరాష్ట్ర యుధిష్ఠిరః ॥- ॥
విపరీతతరశ్చ త్వం భాగధేయే న సమ్మతః ।
అర్చిషాం ప్రక్షయాచ్చైవ ధర్మాత్మా ధర్మకోవిదః ॥- ॥
ఆనృశంస్యాదనుక్రోశాద్ధర్మాత్సత్యాత్పరాక్రమాత్ ।
గురుత్వాత్త్వయి సంప్రేక్ష్య బహూన్క్లేషాంస్తితిక్షతే ॥- ॥
దుర్యోధనే సౌబలే చ కర్ణే దుఃశాసనే తథా ।
ఏతేష్వైశ్వర్యమాధాయ కథం త్వం భూతిమిచ్ఛసి ॥- ॥
ఏకస్మాత్వృక్షాద్యజ్ఞపత్రాణి రాజన్
స్రుక్చ ద్రౌణీ పేఠనీపీడనే చ ।
ఏతస్మాద్రాజన్బ్రువతో మే నిబోధ
ఏకస్మాద్వై జాయతేఽసచ్చ సచ్చ ॥- ॥
ఆత్మజ్ఞానం సమారంభస్తితిక్షా ధర్మనిత్యతా ।
యమర్థాన్నాపకర్షంతి స వై పణ్దిత ఉచ్యతే ॥- ॥
నిషేవతే ప్రశస్తాని నిందితాని న సేవతే ।
అనాస్తికః శ్రద్దధాన ఏతత్పండిత లక్షణమ్ ॥ 16॥
క్రోధో హర్షశ్చ దర్పశ్చ హ్రీస్తంభో మాన్యమానితా ।
యమర్థాన్నాపకర్షంతి స వై పండిత ఉచ్యతే ॥ 17॥
యస్య కృత్యం న జానంతి మంత్రం వా మంత్రితం పరే ।
కృతమేవాస్య జానంతి స వై పండిత ఉచ్యతే ॥ 18॥
యస్య కృత్యం న విఘ్నంతి శీతముష్ణం భయం రతిః ।
సమృద్ధిరసమృద్ధిర్వా స వై పండిత ఉచ్యతే ॥ 19॥
యస్య సంసారిణీ ప్రజ్ఞా ధర్మార్థావనువర్తతే ।
కామాదర్థం వృణీతే యః స వై పండిత ఉచ్యతే ॥ 20॥
యథాశక్తి చికీర్షంతి యథాశక్తి చ కుర్వతే ।
న కిం చిదవమన్యంతే పండితా భరతర్షభ ॥ 21॥
క్షిప్రం విజానాతి చిరం శృణోతి
విజ్ఞాయ చార్థం భజతే న కామాత్ ।
నాసంపృష్టో వ్యౌపయుంక్తే పరార్థే
తత్ప్రజ్ఞానం ప్రథమం పండితస్య ॥ 22॥
నాప్రాప్యమభివాంఛంతి నష్టం నేచ్ఛంతి శోచితుమ్ ।
ఆపత్సు చ న ముహ్యంతి నరాః పండిత బుద్ధయః ॥ 23॥
నిశ్చిత్య యః ప్రక్రమతే నాంతర్వసతి కర్మణః ।
అవంధ్య కాలో వశ్యాత్మా స వై పండిత ఉచ్యతే ॥ 24॥
ఆర్య కర్మణి రాజ్యంతే భూతికర్మాణి కుర్వతే ।
హితం చ నాభ్యసూయంతి పండితా భరతర్షభ ॥ 25॥
న హృష్యత్యాత్మసమ్మానే నావమానేన తప్యతే ।
గాంగో హ్రద ఇవాక్షోభ్యో యః స పండిత ఉచ్యతే ॥ 26॥
తత్త్వజ్ఞః సర్వభూతానాం యోగజ్ఞః సర్వకర్మణామ్ ।
ఉపాయజ్ఞో మనుష్యాణాం నరః పండిత ఉచ్యతే ॥ 27॥
ప్రవృత్త వాక్చిత్రకథ ఊహవాన్ప్రతిభానవాన్ ।
ఆశు గ్రంథస్య వక్తా చ స వై పండిత ఉచ్యతే ॥ 28॥
శ్రుతం ప్రజ్ఞానుగం యస్య ప్రజ్ఞా చైవ శ్రుతానుగా ।
అసంభిన్నార్య మర్యాదః పండితాఖ్యాం లభేత సః ॥ 29॥
అర్థం మహాంతమాసద్య విద్యామైశ్వర్యమేవ చ ।
విచరత్యసమున్నద్ధో యస్య పండిత ఉచ్యతే ॥- ॥
అశ్రుతశ్చ సమున్నద్ధో దరిద్రశ్చ మహామనాః ।
అర్థాంశ్చాకర్మణా ప్రేప్సుర్మూఢ ఇత్యుచ్యతే బుధైః ॥ 30॥
స్వమర్థం యః పరిత్యజ్య పరార్థమనుతిష్ఠతి ।
మిథ్యా చరతి మిత్రార్థే యశ్చ మూఢః స ఉచ్యతే ॥ 31॥
అకామాం కామయతి యః కామయానాం పరిత్యజేత్ ।
బలవంతం చ యో ద్వేష్టి తమాహుర్మూఢచేతసమ్ ॥- ॥
అకామాన్కామయతి యః కామయానాన్పరిద్విషన్ ।
బలవంతం చ యో ద్వేష్టి తమాహుర్మూఢచేతసమ్ ॥ 32॥
అమిత్రం కురుతే మిత్రం మిత్రం ద్వేష్టి హినస్తి చ ।
కర్మ చారభతే దుష్టం తమాహుర్మూఢచేతసమ్ ॥ 33॥
సంసారయతి కృత్యాని సర్వత్ర విచికిత్సతే ।
చిరం కరోతి క్షిప్రార్థే స మూఢో భరతర్షభ ॥ 34॥
శ్రాద్ధం పితృభ్యో న దదాతి దైవతాని నార్చతి ।
సుహృన్మిత్రం న లభతే తమాహుర్మూఢచేతసమ్ ॥- ॥
అనాహూతః ప్రవిశతి అపృష్టో బహు భాషతే ।
విశ్వసత్యప్రమత్తేషు మూఢ చేతా నరాధమః ॥ 35॥
పరం క్షిపతి దోషేణ వర్తమానః స్వయం తథా ।
యశ్చ క్రుధ్యత్యనీశః సన్స చ మూఢతమో నరః ॥ 36॥
ఆత్మనో బలమాజ్ఞాయ ధర్మార్థపరివర్జితమ్ ।
అలభ్యమిచ్ఛన్నైష్కర్మ్యాన్మూఢ బుద్ధిరిహోచ్యతే ॥ 37॥
అశిష్యం శాస్తి యో రాజన్యశ్చ శూన్యముపాసతే ।
కదర్యం భజతే యశ్చ తమాహుర్మూఢచేతసమ్ ॥ 38॥
అర్థం మహాంతమాసాద్య విద్యామైశ్వర్యమేవ వా ।
విచరత్యసమున్నద్ధో యః స పండిత ఉచ్యతే ॥ 39॥
ఏకః సంపన్నమశ్నాతి వస్తే వాసశ్చ శోభనమ్ ।
యోఽసంవిభజ్య భృత్యేభ్యః కో నృశంసతరస్తతః ॥ 40॥
ఏకః పాపాని కురుతే ఫలం భుంక్తే మహాజనః ।
భోక్తారో విప్రముచ్యంతే కర్తా దోషేణ లిప్యతే ॥ 41॥
ఏకం హన్యాన్న వాహన్యాదిషుర్ముక్తో ధనుష్మతా ।
బుద్ధిర్బుద్ధిమతోత్సృష్టా హన్యాద్రాష్ట్రం సరాజకమ్ ॥ 42॥
ఏకయా ద్వే వినిశ్చిత్య త్రీంశ్చతుర్భిర్వశే కురు ।
పంచ జిత్వా విదిత్వా షట్సప్త హిత్వా సుఖీ భవ ॥ 43॥
ఏకం విషరసో హంతి శస్త్రేణైకశ్చ వధ్యతే ।
సరాష్ట్రం స ప్రజం హంతి రాజానం మంత్రవిస్రవః ॥ 44॥
ఏకః స్వాదు న భుంజీత ఏకశ్చార్థాన్న చింతయేత్ ।
ఏకో న గచ్ఛేదధ్వానం నైకః సుప్తేషు జాగృయాత్ ॥ 45॥
ఏకమేవాద్వితీయం తద్యద్రాజన్నావబుధ్యసే ।
సత్యం స్వర్గస్య సోపానం పారావారస్య నౌరివ ॥ 46॥
ఏకః క్షమావతాం దోషో ద్వితీయో నోపలభ్యతే ।
యదేనం క్షమయా యుక్తమశక్తం మన్యతే జనః ॥ 47॥
సోఽస్య దోషో న మంతవ్యః క్షమా హి పరమం బలమ్ ।
క్షమా గుణో హ్యశక్తానాం శక్తానాం భూషణం తథా ॥- ॥
క్షమా వశీకృతిర్లోకే క్షమయా కిం న సాధ్యతే ।
శాంతిశంఖః కరే యస్య కిం కరిష్యతి దుర్జనః ॥- ॥
అతృణే పతితో వహ్నిః స్వయమేవోపశామ్యతి ।
అక్షమావాన్పరం దోషైరాత్మానం చైవ యోజయేత్ ॥- ॥
ఏకో ధర్మః పరం శ్రేయః క్షమైకా శాంతిరుత్తమా ।
విద్యైకా పరమా దృష్టిరహింసైకా సుఖావహా ॥ 48॥
ద్వావిమౌ గ్రసతే భూమిః సర్పో బిలశయానివ ।
రాజానం చావిరోద్ధారం బ్రాహ్మణం చాప్రవాసినమ్ ॥ 49॥
ద్వే కర్మణీ నరః కుర్వన్నస్మిँల్లోకే విరోచతే ।
అబ్రువన్పరుషం కిం చిదసతో నార్థయంస్తథా ॥ 50॥
ద్వావిమౌ పురుషవ్యాఘ్ర పరప్రత్యయ కారిణౌ ।
స్త్రియః కామిత కామిన్యో లోకః పూజిత పూజకః ॥ 51॥
ద్వావిమౌ కంటకౌ తీక్ష్ణౌ శరీరపరిశోషణౌ ।
యశ్చాధనః కామయతే యశ్చ కుప్యత్యనీశ్వరః ॥ 52॥
ద్వావేవ న విరాజేతే విపరీతేన కర్మణా ।
గృహస్థశ్చ నిరారంభః కార్యవాంశ్చైవ భిక్షుకః ॥- ॥
ద్వావిమౌ పురుషౌ రాజన్స్వర్గస్య పరి తిష్ఠతః ।
ప్రభుశ్చ క్షమయా యుక్తో దరిద్రశ్చ ప్రదానవాన్ ॥ 53॥
న్యాయాగతస్య ద్రవ్యస్య బోద్ధవ్యౌ ద్వావతిక్రమౌ ।
అపాత్రే ప్రతిపత్తిశ్చ పాత్రే చాప్రతిపాదనమ్ ॥ 54॥
ద్వావంభసి నివేష్టవ్యౌ గలే బద్ధ్వా దృఢం శిలామ్ ।
ధనవంతమదాతారం దరిద్రం చాతపస్వినమ్ ॥- ॥
ద్వావిమౌ పురుషవ్యాఘ్ర సుర్యమండలభేదినౌ ।
పరివ్రాడ్యోగయుక్తశ్చ రణే చాభిముఖో హతః ॥- ॥
త్రయో న్యాయా మనుష్యాణాం శ్రూయంతే భరతర్షభ ।
కనీయాన్మధ్యమః శ్రేష్ఠ ఇతి వేదవిదో విదుః ॥ 55॥
త్రివిధాః పురుషా రాజన్నుత్తమాధమమధ్యమాః ।
నియోజయేద్యథావత్తాంస్త్రివిధేష్వేవ కర్మసు ॥ 56॥
త్రయ ఏవాధనా రాజన్భార్యా దాసస్తథా సుతః ।
యత్తే సమధిగచ్ఛంతి యస్య తే తస్య తద్ధనమ్ ॥ 57॥
హరణం చ పరస్వానాం పరదారాభిమర్శనమ్ ।
సుహృదశ్చ పరిత్యాగస్త్రయో దోషా క్షయావహః ॥- ॥
త్రివిధం నరకస్యేదం ద్వారం నాశనమాత్మనః ।
కామః క్రోధస్తథా లోభస్తస్మాదేతత్త్రయం త్యజేత్ ॥- ॥
వరప్రదానం రాజ్యాం చ పుత్రజన్మ చ భారత ।
శత్రోశ్చ మోక్షణం కృచ్ఛ్రాత్త్రీణి చైకం చ తత్సమమ్ ॥- ॥
భక్తం చ బజమానం చ తవాస్మీతి వాదినమ్ ।
త్రీనేతాన్ శరణం ప్రాప్తాన్విషమేఽపి న సంత్యజేత్ ॥- ॥
చత్వారి రాజ్ఞా తు మహాబలేన
వర్జ్యాన్యాహుః పండితస్తాని విద్యాత్ ।
అల్పప్రజ్ఞైః సహ మంత్రం న కుర్యాన్
న దీర్ఘసూత్రైరలసైశ్చారణైశ్చ ॥ 58॥
చత్వారి తే తాత గృహే వసంతు
శ్రియాభిజుష్టస్య గృహస్థ ధర్మే ।
వృద్ధో జ్ఞాతిరవసన్నః కులీనః
సఖా దరిద్రో భగినీ చానపత్యా ॥ 59॥
చత్వార్యాహ మహారాజ సద్యస్కాని బృహస్పతిః ।
పృచ్ఛతే త్రిదశేంద్రాయ తానీమాని నిబోధ మే ॥ 60॥
దేవతానాం చ సంకల్పమనుభావం చ ధీమతామ్ ।
వినయం కృతవిద్యానాం వినాశం పాపకర్మణామ్ ॥ 61॥
చత్వారి కర్మాణ్యభయంకరాణి
భయం ప్రయచ్ఛంత్యయథాకృతాని ।
మానాగ్నిహోత్రం ఉత మానమౌనం
మానేనాధీతముత మానయజ్ఞః ॥- ॥
పంచాగ్నయో మనుష్యేణ పరిచర్యాః ప్రయత్నతః ।
పితా మాతాగ్నిరాత్మా చ గురుశ్చ భరతర్షభ ॥ 62॥
పంచైవ పూజయँల్లోకే యశః ప్రాప్నోతి కేవలమ్ ।
దేవాన్పితౄన్మనుష్యాంశ్చ భిక్షూనతిథిపంచమాన్ ॥ 63॥
పంచ త్వానుగమిష్యంతి యత్ర యత్ర గమిష్యసి ।
మిత్రాణ్యమిత్రా మధ్యస్థా ఉపజీవ్యోపజీవినః ॥ 64॥
పంచేంద్రియస్య మర్త్యస్య ఛిద్రం చేదేకమింద్రియమ్ ।
తతోఽస్య స్రవతి ప్రజ్ఞా దృతేః పాదాదివోదకమ్ ॥ 65॥
షడ్దోషాః పురుషేణేహ హాతవ్యా భూతిమిచ్ఛతా ।
నిద్రా తంద్రీ భయం క్రోధ ఆలస్యం దీర్ఘసూత్రతా ॥ 66॥
షడిమాన్పురుషో జహ్యాద్భిన్నాం నావమివార్ణవే ।
అప్రవక్తారమాచార్యమనధీయానమృత్విజమ్ ॥ 67॥
అరక్షితారం రాజానం భార్యాం చాప్రియ వాదినీమ్ ।
గ్రామకారం చ గోపాలం వనకామం చ నాపితమ్ ॥ 68॥
షడేవ తు గుణాః పుంసా న హాతవ్యాః కదాచన ।
సత్యం దానమనాలస్యమనసూయా క్షమా ధృతిః ॥ 69॥
అర్థాగమో నిత్యమరోగితా చ
ప్రియా చ భార్యా ప్రియవాదినీ చ ।
వశ్యశ్చ పుత్రోఽర్థకరీ చ విద్యా
షట్ జీవలోకస్య సుఖాని రాజన్ ॥- ॥
షణ్ణామాత్మని నిత్యానామైశ్వర్యం యోఽధిగచ్ఛతి ।
న స పాపైః కుతోఽనర్థైర్యుజ్యతే విజితేంద్రియః ॥ 70॥
షడిమే షట్సు జీవంతి సప్తమో నోపలభ్యతే ।
చోరాః ప్రమత్తే జీవంతి వ్యాధితేషు చికిత్సకాః ॥ 71॥
ప్రమదాః కామయానేషు యజమానేషు యాజకాః ।
రాజా వివదమానేషు నిత్యం మూర్ఖేషు పండితాః ॥ 72॥
షడిమాని వినశ్యంతి ముహూర్తమనవేక్షణాత్ ।
గావః సేవా కృషిర్భార్యా విద్యా వృషలసంగతిః ॥- ॥
షడేతే హ్యవమన్యంతే నిత్యం పూర్వోపకారిణమ్ ।
ఆచార్యం శిక్షితా శిష్యాః కృతదారశ్చ మాతరమ్ ॥- ॥
నారిం విగతకామస్తు కృతార్థాశ్చ ప్రయోజకమ్ ।
నావం నిస్తీర్ణకాంతారా నాతురాశ్చ చికిత్సకమ్ ॥- ॥
ఆరోగ్యమానృణ్యమవిప్రవాసః
సద్భిర్మనుష్యైః సహ సంప్రయోగః ।
స్వప్రత్యయా వృత్తిరభీతవాసః
షట్ జీవలోకస్య సుఖాని రాజన్ ॥- ॥
ఈర్షుర్ఘృణీ నసంతుష్టః క్రోధనో నిత్యశంకితః ।
పరభాగ్యోపజీవీ చ షడేతే నిత్యదుఃఖితాః ॥- ॥
సప్త దోషాః సదా రాజ్ఞా హాతవ్యా వ్యసనోదయాః ।
ప్రాయశో యైర్వినశ్యంతి కృతమూలాశ్చ పార్థివాః ॥ 73॥
స్త్రియోఽక్షా మృగయా పానం వాక్పారుష్యం చ పంచమమ్ ।
మహచ్చ దండపారుష్యమర్థదూషణమేవ చ ॥ 74॥
అష్టౌ పూర్వనిమిత్తాని నరస్య వినశిష్యతః ।
బ్రాహ్మణాన్ప్రథమం ద్వేష్టి బ్రాహ్మణైశ్చ విరుధ్యతే ॥ 75॥
బ్రాహ్మణ స్వాని చాదత్తే బ్రాహ్మణాంశ్చ జిఘాంసతి ।
రమతే నిందయా చైషాం ప్రశంసాం నాభినందతి ॥ 76॥
నైతాన్స్మరతి కృత్యేషు యాచితశ్చాభ్యసూయతి ।
ఏతాందోషాన్నరః ప్రాజ్ఞో బుద్ధ్యా బుద్ధ్వా వివర్జయేత్ ॥ 77॥
అష్టావిమాని హర్షస్య నవ నీతాని భారత ।
వర్తమానాని దృశ్యంతే తాన్యేవ సుసుఖాన్యపి ॥ 78॥
సమాగమశ్చ సఖిభిర్మహాంశ్చైవ ధనాగమః ।
పుత్రేణ చ పరిష్వంగః సన్నిపాతశ్చ మైథునే ॥ 79॥
సమయే చ ప్రియాలాపః స్వయూథేషు చ సన్నతిః ।
అభిప్రేతస్య లాభశ్చ పూజా చ జనసంసది ॥ 80॥
అష్టౌ గుణాః పురుషం దీపయంతి
ప్రజ్ఞా చ కౌల్యం చ దమః శ్రుతం చ ।
పరాక్రమశ్చాబహుభాషితా చ
దానం యథాశక్తి కృతజ్ఞతా చ ॥- ॥
నవద్వారమిదం వేశ్మ త్రిస్థూణం పంచ సాక్షికమ్ ।
క్షేత్రజ్ఞాధిష్ఠితం విద్వాన్యో వేద స పరః కవిః ॥ 81॥
దశ ధర్మం న జానంతి ధృతరాష్ట్ర నిబోధ తాన్ ।
మత్తః ప్రమత్త ఉన్మత్తః శ్రాంతః క్రుద్ధో బుభుక్షితః ॥ 82॥
త్వరమాణశ్చ భీరుశ్చ లుబ్ధః కామీ చ తే దశ ।
తస్మాదేతేషు భావేషు న ప్రసజ్జేత పండితః ॥ 83॥
అత్రైవోదాహరంతీమమితిహాసం పురాతనమ్ ।
పుత్రార్థమసురేంద్రేణ గీతం చైవ సుధన్వనా ॥ 84॥
యః కామమన్యూ ప్రజహాతి రాజా
పాత్రే ప్రతిష్ఠాపయతే ధనం చ ।
విశేషవిచ్ఛ్రుతవాన్క్షిప్రకారీ
తం సర్వలోకః కురుతే ప్రమాణమ్ ॥ 85॥
జానాతి విశ్వాసయితుం మనుష్యాన్
విజ్ఞాత దోషేషు దధాతి దండమ్ ।
జానాతి మాత్రాం చ తథా క్షమాం చ
తం తాదృశం శ్రీర్జుషతే సమగ్రా ॥ 86॥
సుదుర్బలం నావజానాతి కంచిద్-
యుక్తో రిపుం సేవతే బుద్ధిపూర్వమ్ ।
న విగ్రహం రోచయతే బలస్థైః
కాలే చ యో విక్రమతే స ధీరః ॥ 87॥
ప్రాప్యాపదం న వ్యథతే కదా చిద్
ఉద్యోగమన్విచ్ఛతి చాప్రమత్తః ।
దుఃఖం చ కాలే సహతే జితాత్మా
ధురంధరస్తస్య జితాః సపత్నాః ॥ 88॥
అనర్థకం విప్ర వాసం గృహేభ్యః
పాపైః సంధిం పరదారాభిమర్శమ్ ।
దంభం స్తైన్యం పైశునం మద్య పానం
న సేవతే యః స సుఖీ సదైవ ॥ 89॥
న సంరంభేణారభతేఽర్థవర్గం
ఆకారితః శంసతి తథ్యమేవ ।
న మాత్రార్థే రోచయతే వివాదం
నాపూజితః కుప్యతి చాప్యమూఢః ॥ 90॥
న యోఽభ్యసూయత్యనుకంపతే చ
న దుర్బలః ప్రాతిభావ్యం కరోతి ।
నాత్యాహ కిం చిత్క్షమతే వివాదం
సర్వత్ర తాదృగ్లభతే ప్రశంసామ్ ॥ 91॥
యో నోద్ధతం కురుతే జాతు వేషం
న పౌరుషేణాపి వికత్థతేఽన్యాన్ ।
న మూర్చ్ఛితః కటుకాన్యాహ కిం చిత్
ప్రియం సదా తం కురుతే జనోఽపి ॥ 92॥
న వైరముద్దీపయతి ప్రశాంతం
న దర్మమారోహతి నాస్తమేతి ।
న దుర్గతోఽస్మీతి కరోతి మన్యుం
తమార్య శీలం పరమాహురగ్ర్యమ్ ॥ 93॥
న స్వే సుఖే వై కురుతే ప్రహర్షం
నాన్యస్య దుఃఖే భవతి ప్రతీతః ।
దత్త్వా న పశ్చాత్కురుతేఽనుతాపం
న కత్థతే సత్పురుషార్య శీలః ॥ 94॥
దేశాచారాన్సమయాంజాతిధర్మాన్
బుభూషతే యస్తు పరావరజ్ఞః ।
స తత్ర తత్రాధిగతః సదైవ
మహాజనస్యాధిపత్యం కరోతి ॥ 95॥
దంభం మోహం మత్సరం పాపకృత్యం
రాజద్విష్టం పైశునం పూగవైరమ్ ।
మత్తోన్మత్తైర్దుర్జనైశ్చాపి వాదం
యః ప్రజ్ఞావాన్వర్జయేత్స ప్రధానః ॥ 96॥
దమం శౌచం దైవతం మంగలాని
ప్రాయశ్చిత్తం వివిధాँల్లోకవాదాన్ ।
ఏతాని యః కురుతే నైత్యకాని
తస్యోత్థానం దేవతా రాధయంతి ॥ 97॥
సమైర్వివాహం కురుతే న హీనైః
సమైః సఖ్యం వ్యవహారం కథాశ్చ ।
గుణైర్విశిష్టాంశ్చ పురో దధాతి
విపశ్చితస్తస్య నయాః సునీతాః ॥ 98॥
మితం భుంక్తే సంవిభజ్యాశ్రితేభ్యో
మితం స్వపిత్యమితం కర్మకృత్వా ।
దదాత్యమిత్రేష్వపి యాచితః సం-
స్తమాత్మవంతం ప్రజహాత్యనర్థాః ॥ 99॥
చికీర్షితం విప్రకృతం చ యస్య
నాన్యే జనాః కర్మ జానంతి కిం చిత్ ।
మంత్రే గుప్తే సమ్యగనుష్ఠితే చ
స్వల్పో నాస్య వ్యథతే కశ్చిదర్థః ॥ 100॥
యః సర్వభూతప్రశమే నివిష్టః
సత్యో మృదుర్దానకృచ్ఛుద్ధ భావః ।
అతీవ సంజ్ఞాయతే జ్ఞాతిమధ్యే
మహామణిర్జాత్య ఇవ ప్రసన్నః ॥ 101॥
య ఆత్మనాపత్రపతే భృశం నరః
స సర్వలోకస్య గురుర్భవత్యుత ।
అనంత తేజాః సుమనాః సమాహితః
స్వతేజసా సూర్య ఇవావభాసతే ॥ 102॥
వనే జాతాః శాపదగ్ధస్య రాజ్ఞః
పాండోః పుత్రాః పంచ పంచేంద్ర కల్పాః ।
త్వయైవ బాలా వర్ధితాః శిక్షితాశ్చ
తవాదేశం పాలయంత్యాంబికేయ ॥ 103॥
ప్రదాయైషాముచితం తాత రాజ్యం
సుఖీ పుత్రైః సహితో మోదమానః ।
న దేవానాం నాపి చ మానుషాణాం
భవిష్యసి త్వం తర్కణీయో నరేంద్ర ॥ 104॥
॥ ఇతి శ్రీమహాభారతే ఉద్యోగపర్వణి ప్రజాగరపర్వణి
విదురనీతివాక్యే త్రయస్త్రింశోఽధ్యాయః ॥ 33 ॥
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు
What is విదుర నీతి - ఉద్యోగ పర్వం, అధ్యాయః 33?
విదుర నీతి - ఉద్యోగ పర్వం, అధ్యాయః 33 is a devotional text available on Bhakti Granth in the selected language or script.
Which language or script is this version in?
This edition is published in Telugu. Use the language selector to view another available edition.
Can I read విదుర నీతి - ఉద్యోగ పర్వం, అధ్యాయః 33 online?
Yes. The imported text is available directly on this page for online reading and recitation.
Can I download విదుర నీతి - ఉద్యోగ పర్వం, అధ్యాయః 33 as a PDF?
If a verified PDF resource was found on the source page, a PDF download button is automatically connected to this page.
How can I share this page?
Use Copy Link, WhatsApp or Facebook in the sticky sharing bar provided by the Bhakti Granth theme.
Are there related devotional texts on Bhakti Granth?
Yes. The Bhakti Granth theme automatically connects texts through language and topic relationships to strengthen navigation and topical coverage.