సరస్వతీ స్తోత్రం (యాజ్ఞవల్క్య కృతం)

నారాయణ ఉవాచ ।
వాగ్దేవతాయాః స్తవనం శ్రూయతాం సర్వకామదమ్ ।
మహామునిర్యాజ్ఞవల్క్యో యేన తుష్టావ తాం పురా ॥ 1 ॥

గురుశాపాచ్చ స మునిర్హతవిద్యో బభూవ హ ।
తదా జగామ దుఃఖార్తో రవిస్థానం చ పుణ్యదమ్ ॥ 2 ॥

సంప్రాప్యతపసా సూర్యం కోణార్కే దృష్టిగోచరే ।
తుష్టావ సూర్యం శోకేన రురోద చ పునః పునః ॥ 3 ॥

సూర్యస్తం పాఠయామాస వేదవేదాంగమీశ్వరః ।
ఉవాచ స్తుహి వాగ్దేవీం భక్త్యా చ స్మృతిహేతవే ॥ 4 ॥

తమిత్యుక్త్వా దీననాథో హ్యంతర్ధానం జగామ సః ।
మునిః స్నాత్వా చ తుష్టావ భక్తినమ్రాత్మకంధరః ॥ 5 ॥

యాజ్ఞవల్క్య ఉవాచ ।
కృపాం కురు జగన్మాతర్మామేవం హతతేజసమ్ ।
గురుశాపాత్స్మృతిభ్రష్టం విద్యాహీనం చ దుఃఖితమ్ ॥ 6 ॥

జ్ఞానం దేహి స్మృతిం దేహి విద్యాం విద్యాధిదేవతే ।
ప్రతిష్ఠాం కవితాం దేహి శక్తిం శిష్యప్రబోధికామ్ ॥ 7 ॥

గ్రంథనిర్మితిశక్తిం చ సచ్ఛిష్యం సుప్రతిష్ఠితమ్ ।
ప్రతిభాం సత్సభాయాం చ విచారక్షమతాం శుభామ్ ॥ 8 ॥

లుప్తాం సర్వాం దైవవశాన్నవం కురు పునః పునః ।
యథాంకురం జనయతి భగవాన్యోగమాయయా ॥ 9 ॥

బ్రహ్మస్వరూపా పరమా జ్యోతిరూపా సనాతనీ ।
సర్వవిద్యాధిదేవీ యా తస్యై వాణ్యై నమో నమః ॥ 10 ॥

యయా వినా జగత్సర్వం శశ్వజ్జీవన్మృతం సదా ।
జ్ఞానాధిదేవీ యా తస్యై సరస్వత్యై నమో నమః ॥ 11 ॥

యయా వినా జగత్సర్వం మూకమున్మత్తవత్సదా ।
వాగధిష్ఠాతృదేవీ యా తస్యై వాణ్యై నమో నమః ॥ 12 ॥

హిమచందనకుందేందుకుముదాంభోజసన్నిభా ।
వర్ణాధిదేవీ యా తస్యై చాక్షరాయై నమో నమః ॥ 13 ॥

విసర్గ బిందుమాత్రాణాం యదధిష్ఠానమేవ చ ।
ఇత్థం త్వం గీయసే సద్భిర్భారత్యై తే నమో నమః ॥ 14 ॥

యయా వినాఽత్ర సంఖ్యాకృత్సంఖ్యాం కర్తుం న శక్నుతే ।
కాలసంఖ్యాస్వరూపా యా తస్యై దేవ్యై నమో నమః ॥ 15 ॥

వ్యాఖ్యాస్వరూపా యా దేవీ వ్యాఖ్యాధిష్ఠాతృదేవతా ।
భ్రమసిద్ధాంతరూపా యా తస్యై దేవ్యై నమో నమః ॥ 16 ॥

స్మృతిశక్తిర్జ్ఞానశక్తిర్బుద్ధిశక్తిస్వరూపిణీ ।
ప్రతిభా కల్పనాశక్తిర్యా చ తస్యై నమో నమః ॥ 17 ॥

సనత్కుమారో బ్రహ్మాణం జ్ఞానం పప్రచ్ఛ యత్ర వై ।
బభూవ జడవత్సోఽపి సిద్ధాంతం కర్తుమక్షమః ॥ 18 ॥

తదాజగామ భగవానాత్మా శ్రీకృష్ణ ఈశ్వరః ।
ఉవాచ సత్తమం స్తోత్రం వాణ్యా ఇతి విధిం తదా ॥ 19 ॥

స చ తుష్టావ తాం బ్రహ్మా చాజ్ఞయా పరమాత్మనః ।
చకార తత్ప్రసాదేన తదా సిద్ధాంతముత్తమమ్ ॥ 20 ॥

యదాప్యనంతం పప్రచ్ఛ జ్ఞానమేకం వసుంధరా ।
బభూవ మూకవత్సోఽపి సిద్ధాంతం కర్తుమక్షమః ॥ 21 ॥

తదా త్వాం చ స తుష్టావ సంత్రస్తః కశ్యపాజ్ఞయా ।
తతశ్చకార సిద్ధాంతం నిర్మలం భ్రమభంజనమ్ ॥ 22 ॥

వ్యాసః పురాణసూత్రం చ సమపృచ్ఛత వాల్మికిమ్ ।
మౌనీభూతః స సస్మార త్వామేవ జగదంబికామ్ ॥ 23 ॥

తదా చకార సిద్ధాంతం త్వద్వరేణ మునీశ్వరః ।
స ప్రాప నిర్మలం జ్ఞానం ప్రమాదధ్వంసకారణమ్ ॥ 24 ॥

పురాణ సూత్రం శ్రుత్వా స వ్యాసః కృష్ణకలోద్భవః ।
త్వాం సిషేవే చ దధ్యౌ చ శతవర్షం చ పుష్కరే ॥ 25 ॥

తదా త్వత్తో వరం ప్రాప్య స కవీంద్రో బభూవ హ ।
తదా వేదవిభాగం చ పురాణాని చకార హ ॥ 26 ॥

యదా మహేంద్రే పప్రచ్ఛ తత్త్వజ్ఞానం శివా శివమ్ ।
క్షణం త్వామేవ సంచింత్య తస్యై జ్ఞానం దధౌ విభుః ॥ 27 ॥

పప్రచ్ఛ శబ్దశాస్త్రం చ మహేంద్రశ్చ బృహస్పతిమ్ ।
దివ్యం వర్షసహస్రం చ స త్వాం దధ్యౌ చ పుష్కరే ॥ 28 ॥

తదా త్వత్తో వరం ప్రాప్య దివ్యం వర్షసహస్రకమ్ ।
ఉవాచ శబ్దశాస్త్రం చ తదర్థం చ సురేశ్వరమ్ ॥ 29 ॥

అధ్యాపితాశ్చ యైః శిష్యాః యైరధీతం మునీశ్వరైః ।
తే చ త్వాం పరిసంచింత్య ప్రవర్తంతే సురేశ్వరి ॥ 30 ॥

త్వం సంస్తుతా పూజితా చ మునీంద్రమనుమానవైః ।
దైత్యేంద్రైశ్చ సురైశ్చాపి బ్రహ్మవిష్ణుశివాదిభిః ॥ 31 ॥

జడీభూతః సహస్రాస్యః పంచవక్త్రశ్చతుర్ముఖః ।
యాం స్తోతుం కిమహం స్తౌమి తామేకాస్యేన మానవః ॥ 32 ॥

ఇత్యుక్త్వా యాజ్ఞవల్క్యశ్చ భక్తినమ్రాత్మకంధరః ।
ప్రణనామ నిరాహారో రురోద చ ముహుర్ముహుః ॥ 33 ॥

తదా జ్యోతిస్స్వరూపా సా తేనాదృష్టాప్యువాచ తమ్ ।
సుకవీంద్రో భవేత్యుక్త్వా వైకుంఠం చ జగామ హ ॥ 34 ॥

యాజ్ఞవల్క్య కృతం వాణీస్తోత్రం యః సంయతః పఠేత్ ।
స కవీంద్రో మహావాగ్మీ బృహస్పతి సమో భవేత్ ॥ 35 ॥

మహామూర్ఖశ్చ దుర్మేధా వర్షమేకం చ యః పఠేత్ ।
స పండితశ్చ మేధావీ సుకవిశ్చ భవేద్ధ్రువమ్ ॥ 35 ॥

ఇతి శ్రీ బ్రహ్మవైవర్తే మహాపురాణే ప్రకృతి ఖండే నారద నారాయణ సంవాదే యాజ్ఞవల్క్యోక్త వాణీ స్తవనం నామ పంచమోఽధ్యాయః ॥