ਵਿਦੁਰ ਨੀਤਿ – ਉਦ੍ਯੋਗ ਪਰ੍ਵਮ੍, ਅਧ੍ਯਾਯਃ 33
॥ ਅਥ ਸ਼੍ਰੀਮਹਾਭਾਰਤੇ ਉਦ੍ਯੋਗਪਰ੍ਵਣਿ ਪ੍ਰਜਾਗਰਪਰ੍ਵਣਿ ਵਿਦੁਰਨੀਤਿਵਾਕ੍ਯੇ ਤ੍ਰਯਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ ॥
ਵੈਸ਼ਂਪਾਯਨ ਉਵਾਚ ।
ਦ੍ਵਾਃਸ੍ਥਂ ਪ੍ਰਾਹ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞੋ ਧ੍ਰੁਰੁਇਤਰਾਸ਼੍ਟ੍ਰੋ ਮਹੀਪਤਿਃ ।
ਵਿਦੁਰਂ ਦ੍ਰਸ਼੍ਟੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਤਮਿਹਾਨਯ ਮਾਚਿਰਮ੍ ॥ 1॥
ਪ੍ਰਹਿਤੋ ਧ੍ਰੁਰੁਇਤਰਾਸ਼੍ਟ੍ਰੇਣ ਦੂਤਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਤਾਰਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।
ਈਸ਼੍ਵਰਸ੍ਤ੍ਵਾਂ ਮਹਾਰਾਜੋ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਦਿਦ੍ਰੁਰੁਇਕ੍ਸ਼ਤਿ ॥ 2॥
ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਵਿਦੁਰਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਰਾਜਨਿਵੇਸ਼ਨਮ੍ ।
ਅਬ੍ਰਵੀਦ੍ਧ੍ਰੁਰੁਇਤਰਾਸ਼੍ਟ੍ਰਾਯ ਦ੍ਵਾਃਸ੍ਥ ਮਾਂ ਪ੍ਰਤਿਵੇਦਯ ॥ 3॥
ਦ੍ਵਾਃਸ੍ਥ ਉਵਾਚ ।
ਵਿਦੁਰੋਯਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ ਤਵ ਸ਼ਾਸਨਾਤ੍ ।
ਦ੍ਰਸ਼੍ਟੁਮਿਚ੍ਛਤਿ ਤੇ ਪਾਦੌ ਕਿਂ ਕਰੋਤੁ ਪ੍ਰਸ਼ਾਧਿ ਮਾਮ੍ ॥ 4॥
ਧ੍ਰੁਰੁਇਤਰਾਸ਼੍ਟ੍ਰ ਉਵਾਚ ।
ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞਂ ਵਿਦੁਰਂ ਦੀਰ੍ਘਦਰ੍ਸ਼ਿਨਮ੍ ।
ਅਹਂ ਹਿ ਵਿਦੁਰਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਨਾਕਾਲ੍ਯੋ ਜਾਤੁ ਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ॥ 5॥
ਦ੍ਵਾਃਸ੍ਥ ਉਵਾਚ ।
ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਾਂਤਃ ਪੁਰਂ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਤਰ੍ਮਹਾਰਾਜਸ੍ਯ ਧੀਮਤਃ ।
ਨ ਹਿ ਤੇ ਦਰ੍ਸ਼ਨੇਕਾਲ੍ਯੋ ਜਾਤੁ ਰਾਜਾ ਬ੍ਰਵੀਤਿ ਮਾਮ੍ ॥ 6॥
ਵੈਸ਼ਂਪਾਯਨ ਉਵਾਚ ।
ਤਤਃ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਵਿਦੁਰੋ ਧ੍ਰੁਰੁਇਤਰਾਸ਼੍ਟ੍ਰ ਨਿਵੇਸ਼ਨਮ੍ ।
ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ਪ੍ਰਾਂਜਲਿਰ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਚਿਂਤਯਾਨਂ ਨਰਾਧਿਪਮ੍ ॥ 7॥
ਵਿਦੁਰੋਹਂ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸ੍ਤਵ ਸ਼ਾਸਨਾਤ੍ ।
ਯਦਿ ਕਿਂ ਚਨ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮਯਮਸ੍ਮਿ ਪ੍ਰਸ਼ਾਧਿ ਮਾਮ੍ ॥ 8॥
ਧ੍ਰੁਰੁਇਤਰਸ਼੍ਤ੍ਰ ਉਵਾਚ ।
ਸਂਜਯੋ ਵਿਦੁਰ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਗਰ੍ਹਯਿਤ੍ਵਾ ਚ ਮਾਂ ਗਤਃ ।
ਅਜਾਤਸ਼ਤ੍ਰੋਃ ਸ਼੍ਵੋ ਵਾਕ੍ਯਂ ਸਭਾਮਧ੍ਯੇ ਸ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਤਿ ॥ 9॥
ਤਸ੍ਯਾਦ੍ਯ ਕੁਰੁਵੀਰਸ੍ਯ ਨ ਵਿਜ੍ਞਾਤਂ ਵਚੋ ਮਯਾ ।
ਤਨ੍ਮੇ ਦਹਤਿ ਗਾਤ੍ਰਾਣਿ ਤਦਕਾਰ੍ਸ਼ੀਤ੍ਪ੍ਰਜਾਗਰਮ੍ ॥ 10॥
ਜਾਗ੍ਰਤੋ ਦਹ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰੇਯੋ ਯਦਿਹ ਪਸ਼੍ਯਸਿ ।
ਤਦ੍ਬ੍ਰੂਹਿ ਤ੍ਵਂ ਹਿ ਨਸ੍ਤਾਤ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕੁਸ਼ਲੋ ਹ੍ਯਸਿ ॥ 11॥
ਯਤਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ ਸਂਜਯਃ ਪਾਂਡਵੇਭ੍ਯੋ
ਨ ਮੇ ਯਥਾਵਨ੍ਮਨਸਃ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤਿਃ ।
ਸਵੇਂਦ੍ਰਿਯਾਣ੍ਯਪ੍ਰਕ੍ਰੁਰੁਇਤਿਂ ਗਤਾਨਿ
ਕਿਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਤੀਤ੍ਯੇਵ ਹਿ ਮੇਦ੍ਯ ਚਿਂਤਾ ॥ 12॥
ਤਨ੍ਮੇ ਬ੍ਰੂਹਿ ਵਿਦੁਰ ਤ੍ਵਂ ਯਥਾਵਨ੍
ਮਨੀਸ਼ਿਤਂ ਸਰ੍ਵਮਜਾਤਸ਼ਤ੍ਰੋਃ ।
ਯਥਾ ਚ ਨਸ੍ਤਾਤ ਹਿਤਂ ਭਵੇਚ੍ਚ
ਪ੍ਰਜਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਾਃ ਸੁਖਿਤਾ ਭਵੇਯੁਃ ॥- ॥
ਵਿਦੁਰ ਉਵਾਚ ।
ਅਭਿਯੁਕ੍ਤਂ ਬਲਵਤਾ ਦੁਰ੍ਬਲਂ ਹੀਨਸਾਧਨਮ੍ ।
ਹ੍ਰੁਰੁਇਤਸ੍ਵਂ ਕਾਮਿਨਂ ਚੋਰਮਾਵਿਸ਼ਂਤਿ ਪ੍ਰਜਾਗਰਾਃ ॥ 13॥
ਕਚ੍ਚਿਦੇਤੈਰ੍ਮਹਾਦੋਸ਼ੈਰ੍ਨ ਸ੍ਪ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਟੋਸਿ ਨਰਾਧਿਪ ।
ਕਚ੍ਚਿਨ੍ਨ ਪਰਵਿਤ੍ਤੇਸ਼ੁ ਗ੍ਰੁਰੁਇਧ੍ਯਨ੍ਵਿਪਰਿਤਪ੍ਯਸੇ ॥ 14॥
ਧ੍ਰੁਰੁਇਤਰਾਸ਼੍ਟ੍ਰ ਉਵਾਚ ।
ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਤੇ ਧਰ੍ਮ੍ਯਂ ਪਰਂ ਨੈਃਸ਼੍ਰੇਯਸਂ ਵਚਃ ।
ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਰਾਜਰ੍ਸ਼ਿਵਂਸ਼ੇ ਹਿ ਤ੍ਵਮੇਕਃ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਸਮ੍ਮਤਃ ॥ 15॥
ਵਿਦੁਰ ਉਵਾਚ ।
ਰਜਾ ਲਕ੍ਸ਼ਣਸਂਪਨ੍ਨਸ੍ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਸ੍ਯਾਧਿਪੋ ਭਵੇਤ੍ ।
ਪ੍ਰੇਸ਼੍ਯਸ੍ਤੇ ਪ੍ਰੇਸ਼ਿਤਸ਼੍ਚੈਵ ਧ੍ਰੁਰੁਇਤਰਾਸ਼੍ਟ੍ਰ ਯੁਧਿਸ਼੍ਠਿਰਃ ॥- ॥
ਵਿਪਰੀਤਤਰਸ਼੍ਚ ਤ੍ਵਂ ਭਾਗਧੇਯੇ ਨ ਸਮ੍ਮਤਃ ।
ਅਰ੍ਚਿਸ਼ਾਂ ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ਯਾਚ੍ਚੈਵ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਧਰ੍ਮਕੋਵਿਦਃ ॥- ॥
ਆਨ੍ਰੁਰੁਇਸ਼ਂਸ੍ਯਾਦਨੁਕ੍ਰੋਸ਼ਾਦ੍ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਸਤ੍ਯਾਤ੍ਪਰਾਕ੍ਰਮਾਤ੍ ।
ਗੁਰੁਤ੍ਵਾਤ੍ਤ੍ਵਯਿ ਸਂਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਬਹੂਨ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਾਂਸ੍ਤਿਤਿਕ੍ਸ਼ਤੇ ॥- ॥
ਦੁਰ੍ਯੋਧਨੇ ਸੌਬਲੇ ਚ ਕਰ੍ਣੇ ਦੁਃਸ਼ਾਸਨੇ ਤਥਾ ।
ਏਤੇਸ਼੍ਵੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਮਾਧਾਯ ਕਥਂ ਤ੍ਵਂ ਭੂਤਿਮਿਚ੍ਛਸਿ ॥- ॥
ਏਕਸ੍ਮਾਤ੍ਵ੍ਰੁਰੁਇਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਯਜ੍ਞਪਤ੍ਰਾਣਿ ਰਾਜਨ੍
ਸ੍ਰੁਕ੍ਚ ਦ੍ਰੌਣੀ ਪੇਠਨੀਪੀਡਨੇ ਚ ।
ਏਤਸ੍ਮਾਦ੍ਰਾਜਨ੍ਬ੍ਰੁਵਤੋ ਮੇ ਨਿਬੋਧ
ਏਕਸ੍ਮਾਦ੍ਵੈ ਜਾਯਤੇਸਚ੍ਚ ਸਚ੍ਚ ॥- ॥
ਆਤ੍ਮਜ੍ਞਾਨਂ ਸਮਾਰਂਭਸ੍ਤਿਤਿਕ੍ਸ਼ਾ ਧਰ੍ਮਨਿਤ੍ਯਤਾ ।
ਯਮਰ੍ਥਾਨ੍ਨਾਪਕਰ੍ਸ਼ਂਤਿ ਸ ਵੈ ਪਣ੍ਦਿਤ ਉਚ੍ਯਤੇ ॥- ॥
ਨਿਸ਼ੇਵਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾਨਿ ਨਿਂਦਿਤਾਨਿ ਨ ਸੇਵਤੇ ।
ਅਨਾਸ੍ਤਿਕਃ ਸ਼੍ਰਦ੍ਦਧਾਨ ਏਤਤ੍ਪਂਡਿਤ ਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ॥ 16॥
ਕ੍ਰੋਧੋ ਹਰ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਦਰ੍ਪਸ਼੍ਚ ਹ੍ਰੀਸ੍ਤਂਭੋ ਮਾਨ੍ਯਮਾਨਿਤਾ ।
ਯਮਰ੍ਥਾਨ੍ਨਾਪਕਰ੍ਸ਼ਂਤਿ ਸ ਵੈ ਪਂਡਿਤ ਉਚ੍ਯਤੇ ॥ 17॥
ਯਸ੍ਯ ਕ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਯਂ ਨ ਜਾਨਂਤਿ ਮਂਤ੍ਰਂ ਵਾ ਮਂਤ੍ਰਿਤਂ ਪਰੇ ।
ਕ੍ਰੁਰੁਇਤਮੇਵਾਸ੍ਯ ਜਾਨਂਤਿ ਸ ਵੈ ਪਂਡਿਤ ਉਚ੍ਯਤੇ ॥ 18॥
ਯਸ੍ਯ ਕ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਯਂ ਨ ਵਿਘ੍ਨਂਤਿ ਸ਼ੀਤਮੁਸ਼੍ਣਂ ਭਯਂ ਰਤਿਃ ।
ਸਮ੍ਰੁਰੁਇਦ੍ਧਿਰਸਮ੍ਰੁਰੁਇਦ੍ਧਿਰ੍ਵਾ ਸ ਵੈ ਪਂਡਿਤ ਉਚ੍ਯਤੇ ॥ 19॥
ਯਸ੍ਯ ਸਂਸਾਰਿਣੀ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਾਵਨੁਵਰ੍ਤਤੇ ।
ਕਾਮਾਦਰ੍ਥਂ ਵ੍ਰੁਰੁਇਣੀਤੇ ਯਃ ਸ ਵੈ ਪਂਡਿਤ ਉਚ੍ਯਤੇ ॥ 20॥
ਯਥਾਸ਼ਕ੍ਤਿ ਚਿਕੀਰ੍ਸ਼ਂਤਿ ਯਥਾਸ਼ਕ੍ਤਿ ਚ ਕੁਰ੍ਵਤੇ ।
ਨ ਕਿਂ ਚਿਦਵਮਨ੍ਯਂਤੇ ਪਂਡਿਤਾ ਭਰਤਰ੍ਸ਼ਭ ॥ 21॥
ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਵਿਜਾਨਾਤਿ ਚਿਰਂ ਸ਼੍ਰੁਰੁਇਣੋਤਿ
ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਚਾਰ੍ਥਂ ਭਜਤੇ ਨ ਕਾਮਾਤ੍ ।
ਨਾਸਂਪ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਟੋ ਵ੍ਯੌਪਯੁਂਕ੍ਤੇ ਪਰਾਰ੍ਥੇ
ਤਤ੍ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਨਂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਪਂਡਿਤਸ੍ਯ ॥ 22॥
ਨਾਪ੍ਰਾਪ੍ਯਮਭਿਵਾਂਛਂਤਿ ਨਸ਼੍ਟਂ ਨੇਚ੍ਛਂਤਿ ਸ਼ੋਚਿਤੁਮ੍ ।
ਆਪਤ੍ਸੁ ਚ ਨ ਮੁਹ੍ਯਂਤਿ ਨਰਾਃ ਪਂਡਿਤ ਬੁਦ੍ਧਯਃ ॥ 23॥
ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਯ ਯਃ ਪ੍ਰਕ੍ਰਮਤੇ ਨਾਂਤਰ੍ਵਸਤਿ ਕਰ੍ਮਣਃ ।
ਅਵਂਧ੍ਯ ਕਾਲੋ ਵਸ਼੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਸ ਵੈ ਪਂਡਿਤ ਉਚ੍ਯਤੇ ॥ 24॥
ਆਰ੍ਯ ਕਰ੍ਮਣਿ ਰਾਜ੍ਯਂਤੇ ਭੂਤਿਕਰ੍ਮਾਣਿ ਕੁਰ੍ਵਤੇ ।
ਹਿਤਂ ਚ ਨਾਭ੍ਯਸੂਯਂਤਿ ਪਂਡਿਤਾ ਭਰਤਰ੍ਸ਼ਭ ॥ 25॥
ਨ ਹ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਯਤ੍ਯਾਤ੍ਮਸਮ੍ਮਾਨੇ ਨਾਵਮਾਨੇਨ ਤਪ੍ਯਤੇ ।
ਗਾਂਗੋ ਹ੍ਰਦ ਇਵਾਕ੍ਸ਼ੋਭ੍ਯੋ ਯਃ ਸ ਪਂਡਿਤ ਉਚ੍ਯਤੇ ॥ 26॥
ਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਯੋਗਜ੍ਞਃ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਣਾਮ੍ ।
ਉਪਾਯਜ੍ਞੋ ਮਨੁਸ਼੍ਯਾਣਾਂ ਨਰਃ ਪਂਡਿਤ ਉਚ੍ਯਤੇ ॥ 27॥
ਪ੍ਰਵ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਤ ਵਾਕ੍ਚਿਤ੍ਰਕਥ ਊਹਵਾਨ੍ਪ੍ਰਤਿਭਾਨਵਾਨ੍ ।
ਆਸ਼ੁ ਗ੍ਰਂਥਸ੍ਯ ਵਕ੍ਤਾ ਚ ਸ ਵੈ ਪਂਡਿਤ ਉਚ੍ਯਤੇ ॥ 28॥
ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਨੁਗਂ ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਚੈਵ ਸ਼੍ਰੁਤਾਨੁਗਾ ।
ਅਸਂਭਿਨ੍ਨਾਰ੍ਯ ਮਰ੍ਯਾਦਃ ਪਂਡਿਤਾਖ੍ਯਾਂ ਲਭੇਤ ਸਃ ॥ 29॥
ਅਰ੍ਥਂ ਮਹਾਂਤਮਾਸਦ੍ਯ ਵਿਦ੍ਯਾਮੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਮੇਵ ਚ ।
ਵਿਚਰਤ੍ਯਸਮੁਨ੍ਨਦ੍ਧੋ ਯਸ੍ਯ ਪਂਡਿਤ ਉਚ੍ਯਤੇ ॥- ॥
ਅਸ਼੍ਰੁਤਸ਼੍ਚ ਸਮੁਨ੍ਨਦ੍ਧੋ ਦਰਿਦ੍ਰਸ਼੍ਚ ਮਹਾਮਨਾਃ ।
ਅਰ੍ਥਾਂਸ਼੍ਚਾਕਰ੍ਮਣਾ ਪ੍ਰੇਪ੍ਸੁਰ੍ਮੂਢ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ ਬੁਧੈਃ ॥ 30॥
ਸ੍ਵਮਰ੍ਥਂ ਯਃ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਪਰਾਰ੍ਥਮਨੁਤਿਸ਼੍ਠਤਿ ।
ਮਿਥ੍ਯਾ ਚਰਤਿ ਮਿਤ੍ਰਾਰ੍ਥੇ ਯਸ਼੍ਚ ਮੂਢਃ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ ॥ 31॥
ਅਕਾਮਾਂ ਕਾਮਯਤਿ ਯਃ ਕਾਮਯਾਨਾਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜੇਤ੍ ।
ਬਲਵਂਤਂ ਚ ਯੋ ਦ੍ਵੇਸ਼੍ਟਿ ਤਮਾਹੁਰ੍ਮੂਢਚੇਤਸਮ੍ ॥- ॥
ਅਕਾਮਾਨ੍ਕਾਮਯਤਿ ਯਃ ਕਾਮਯਾਨਾਨ੍ਪਰਿਦ੍ਵਿਸ਼ਨ੍ ।
ਬਲਵਂਤਂ ਚ ਯੋ ਦ੍ਵੇਸ਼੍ਟਿ ਤਮਾਹੁਰ੍ਮੂਢਚੇਤਸਮ੍ ॥ 32॥
ਅਮਿਤ੍ਰਂ ਕੁਰੁਤੇ ਮਿਤ੍ਰਂ ਮਿਤ੍ਰਂ ਦ੍ਵੇਸ਼੍ਟਿ ਹਿਨਸ੍ਤਿ ਚ ।
ਕਰ੍ਮ ਚਾਰਭਤੇ ਦੁਸ਼੍ਟਂ ਤਮਾਹੁਰ੍ਮੂਢਚੇਤਸਮ੍ ॥ 33॥
ਸਂਸਾਰਯਤਿ ਕ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਯਾਨਿ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਵਿਚਿਕਿਤ੍ਸਤੇ ।
ਚਿਰਂ ਕਰੋਤਿ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਾਰ੍ਥੇ ਸ ਮੂਢੋ ਭਰਤਰ੍ਸ਼ਭ ॥ 34॥
ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਪਿਤ੍ਰੁਰੁਇਭ੍ਯੋ ਨ ਦਦਾਤਿ ਦੈਵਤਾਨਿ ਨਾਰ੍ਚਤਿ ।
ਸੁਹ੍ਰੁਰੁਇਨ੍ਮਿਤ੍ਰਂ ਨ ਲਭਤੇ ਤਮਾਹੁਰ੍ਮੂਢਚੇਤਸਮ੍ ॥- ॥
ਅਨਾਹੂਤਃ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਤਿ ਅਪ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਟੋ ਬਹੁ ਭਾਸ਼ਤੇ ।
ਵਿਸ਼੍ਵਸਤ੍ਯਪ੍ਰਮਤ੍ਤੇਸ਼ੁ ਮੂਢ ਚੇਤਾ ਨਰਾਧਮਃ ॥ 35॥
ਪਰਂ ਕ੍ਸ਼ਿਪਤਿ ਦੋਸ਼ੇਣ ਵਰ੍ਤਮਾਨਃ ਸ੍ਵਯਂ ਤਥਾ ।
ਯਸ਼੍ਚ ਕ੍ਰੁਧ੍ਯਤ੍ਯਨੀਸ਼ਃ ਸਨ੍ਸ ਚ ਮੂਢਤਮੋ ਨਰਃ ॥ 36॥
ਆਤ੍ਮਨੋ ਬਲਮਾਜ੍ਞਾਯ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਪਰਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ ।
ਅਲਭ੍ਯਮਿਚ੍ਛਨ੍ਨੈਸ਼੍ਕਰ੍ਮ੍ਯਾਨ੍ਮੂਢ ਬੁਦ੍ਧਿਰਿਹੋਚ੍ਯਤੇ ॥ 37॥
ਅਸ਼ਿਸ਼੍ਯਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤਿ ਯੋ ਰਾਜਨ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸ਼ੂਨ੍ਯਮੁਪਾਸਤੇ ।
ਕਦਰ੍ਯਂ ਭਜਤੇ ਯਸ਼੍ਚ ਤਮਾਹੁਰ੍ਮੂਢਚੇਤਸਮ੍ ॥ 38॥
ਅਰ੍ਥਂ ਮਹਾਂਤਮਾਸਾਦ੍ਯ ਵਿਦ੍ਯਾਮੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਮੇਵ ਵਾ ।
ਵਿਚਰਤ੍ਯਸਮੁਨ੍ਨਦ੍ਧੋ ਯਃ ਸ ਪਂਡਿਤ ਉਚ੍ਯਤੇ ॥ 39॥
ਏਕਃ ਸਂਪਨ੍ਨਮਸ਼੍ਨਾਤਿ ਵਸ੍ਤੇ ਵਾਸਸ਼੍ਚ ਸ਼ੋਭਨਮ੍ ।
ਯੋਸਂਵਿਭਜ੍ਯ ਭ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਯੇਭ੍ਯਃ ਕੋ ਨ੍ਰੁਰੁਇਸ਼ਂਸਤਰਸ੍ਤਤਃ ॥ 40॥
ਏਕਃ ਪਾਪਾਨਿ ਕੁਰੁਤੇ ਫਲਂ ਭੁਂਕ੍ਤੇ ਮਹਾਜਨਃ ।
ਭੋਕ੍ਤਾਰੋ ਵਿਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਂਤੇ ਕਰ੍ਤਾ ਦੋਸ਼ੇਣ ਲਿਪ੍ਯਤੇ ॥ 41॥
ਏਕਂ ਹਨ੍ਯਾਨ੍ਨ ਵਾਹਨ੍ਯਾਦਿਸ਼ੁਰ੍ਮੁਕ੍ਤੋ ਧਨੁਸ਼੍ਮਤਾ ।
ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਬੁਦ੍ਧਿਮਤੋਤ੍ਸ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਟਾ ਹਨ੍ਯਾਦ੍ਰਾਸ਼੍ਟ੍ਰਂ ਸਰਾਜਕਮ੍ ॥ 42॥
ਏਕਯਾ ਦ੍ਵੇ ਵਿਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਯ ਤ੍ਰੀਂਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭਿਰ੍ਵਸ਼ੇ ਕੁਰੁ ।
ਪਂਚ ਜਿਤ੍ਵਾ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਸ਼ਟ੍ਸਪ੍ਤ ਹਿਤ੍ਵਾ ਸੁਖੀ ਭਵ ॥ 43॥
ਏਕਂ ਵਿਸ਼ਰਸੋ ਹਂਤਿ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣੈਕਸ਼੍ਚ ਵਧ੍ਯਤੇ ।
ਸਰਾਸ਼੍ਟ੍ਰਂ ਸ ਪ੍ਰਜਂ ਹਂਤਿ ਰਾਜਾਨਂ ਮਂਤ੍ਰਵਿਸ੍ਰਵਃ ॥ 44॥
ਏਕਃ ਸ੍ਵਾਦੁ ਨ ਭੁਂਜੀਤ ਏਕਸ਼੍ਚਾਰ੍ਥਾਨ੍ਨ ਚਿਂਤਯੇਤ੍ ।
ਏਕੋ ਨ ਗਚ੍ਛੇਦਧ੍ਵਾਨਂ ਨੈਕਃ ਸੁਪ੍ਤੇਸ਼ੁ ਜਾਗ੍ਰੁਰੁਇਯਾਤ੍ ॥ 45॥
ਏਕਮੇਵਾਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਤਦ੍ਯਦ੍ਰਾਜਨ੍ਨਾਵਬੁਧ੍ਯਸੇ ।
ਸਤ੍ਯਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਸ੍ਯ ਸੋਪਾਨਂ ਪਾਰਾਵਾਰਸ੍ਯ ਨੌਰਿਵ ॥ 46॥
ਏਕਃ ਕ੍ਸ਼ਮਾਵਤਾਂ ਦੋਸ਼ੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋ ਨੋਪਲਭ੍ਯਤੇ ।
ਯਦੇਨਂ ਕ੍ਸ਼ਮਯਾ ਯੁਕ੍ਤਮਸ਼ਕ੍ਤਂ ਮਨ੍ਯਤੇ ਜਨਃ ॥ 47॥
ਸੋਸ੍ਯ ਦੋਸ਼ੋ ਨ ਮਂਤਵ੍ਯਃ ਕ੍ਸ਼ਮਾ ਹਿ ਪਰਮਂ ਬਲਮ੍ ।
ਕ੍ਸ਼ਮਾ ਗੁਣੋ ਹ੍ਯਸ਼ਕ੍ਤਾਨਾਂ ਸ਼ਕ੍ਤਾਨਾਂ ਭੂਸ਼ਣਂ ਤਥਾ ॥- ॥
ਕ੍ਸ਼ਮਾ ਵਸ਼ੀਕ੍ਰੁਰੁਇਤਿਰ੍ਲੋਕੇ ਕ੍ਸ਼ਮਯਾ ਕਿਂ ਨ ਸਾਧ੍ਯਤੇ ।
ਸ਼ਾਂਤਿਸ਼ਂਖਃ ਕਰੇ ਯਸ੍ਯ ਕਿਂ ਕਰਿਸ਼੍ਯਤਿ ਦੁਰ੍ਜਨਃ ॥- ॥
ਅਤ੍ਰੁਰੁਇਣੇ ਪਤਿਤੋ ਵਹ੍ਨਿਃ ਸ੍ਵਯਮੇਵੋਪਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ।
ਅਕ੍ਸ਼ਮਾਵਾਨ੍ਪਰਂ ਦੋਸ਼ੈਰਾਤ੍ਮਾਨਂ ਚੈਵ ਯੋਜਯੇਤ੍ ॥- ॥
ਏਕੋ ਧਰ੍ਮਃ ਪਰਂ ਸ਼੍ਰੇਯਃ ਕ੍ਸ਼ਮੈਕਾ ਸ਼ਾਂਤਿਰੁਤ੍ਤਮਾ ।
ਵਿਦ੍ਯੈਕਾ ਪਰਮਾ ਦ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਟਿਰਹਿਂਸੈਕਾ ਸੁਖਾਵਹਾ ॥ 48॥
ਦ੍ਵਾਵਿਮੌ ਗ੍ਰਸਤੇ ਭੂਮਿਃ ਸਰ੍ਪੋ ਬਿਲਸ਼ਯਾਨਿਵ ।
ਰਾਜਾਨਂ ਚਾਵਿਰੋਦ੍ਧਾਰਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਚਾਪ੍ਰਵਾਸਿਨਮ੍ ॥ 49॥
ਦ੍ਵੇ ਕਰ੍ਮਣੀ ਨਰਃ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨਸ੍ਮਿँਲ੍ਲੋਕੇ ਵਿਰੋਚਤੇ ।
ਅਬ੍ਰੁਵਨ੍ਪਰੁਸ਼ਂ ਕਿਂ ਚਿਦਸਤੋ ਨਾਰ੍ਥਯਂਸ੍ਤਥਾ ॥ 50॥
ਦ੍ਵਾਵਿਮੌ ਪੁਰੁਸ਼ਵ੍ਯਾਘ੍ਰ ਪਰਪ੍ਰਤ੍ਯਯ ਕਾਰਿਣੌ ।
ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ਕਾਮਿਤ ਕਾਮਿਨ੍ਯੋ ਲੋਕਃ ਪੂਜਿਤ ਪੂਜਕਃ ॥ 51॥
ਦ੍ਵਾਵਿਮੌ ਕਂਟਕੌ ਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣੌ ਸ਼ਰੀਰਪਰਿਸ਼ੋਸ਼ਣੌ ।
ਯਸ਼੍ਚਾਧਨਃ ਕਾਮਯਤੇ ਯਸ਼੍ਚ ਕੁਪ੍ਯਤ੍ਯਨੀਸ਼੍ਵਰਃ ॥ 52॥
ਦ੍ਵਾਵੇਵ ਨ ਵਿਰਾਜੇਤੇ ਵਿਪਰੀਤੇਨ ਕਰ੍ਮਣਾ ।
ਗ੍ਰੁਰੁਇਹਸ੍ਥਸ਼੍ਚ ਨਿਰਾਰਂਭਃ ਕਾਰ੍ਯਵਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਕਃ ॥- ॥
ਦ੍ਵਾਵਿਮੌ ਪੁਰੁਸ਼ੌ ਰਾਜਨ੍ਸ੍ਵਰ੍ਗਸ੍ਯ ਪਰਿ ਤਿਸ਼੍ਠਤਃ ।
ਪ੍ਰਭੁਸ਼੍ਚ ਕ੍ਸ਼ਮਯਾ ਯੁਕ੍ਤੋ ਦਰਿਦ੍ਰਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਦਾਨਵਾਨ੍ ॥ 53॥
ਨ੍ਯਾਯਾਗਤਸ੍ਯ ਦ੍ਰਵ੍ਯਸ੍ਯ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯੌ ਦ੍ਵਾਵਤਿਕ੍ਰਮੌ ।
ਅਪਾਤ੍ਰੇ ਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਪਾਤ੍ਰੇ ਚਾਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨਮ੍ ॥ 54॥
ਦ੍ਵਾਵਂਭਸਿ ਨਿਵੇਸ਼੍ਟਵ੍ਯੌ ਗਲੇ ਬਦ੍ਧ੍ਵਾ ਦ੍ਰੁਰੁਇਢਂ ਸ਼ਿਲਾਮ੍ ।
ਧਨਵਂਤਮਦਾਤਾਰਂ ਦਰਿਦ੍ਰਂ ਚਾਤਪਸ੍ਵਿਨਮ੍ ॥- ॥
ਦ੍ਵਾਵਿਮੌ ਪੁਰੁਸ਼ਵ੍ਯਾਘ੍ਰ ਸੁਰ੍ਯਮਂਡਲਭੇਦਿਨੌ ।
ਪਰਿਵ੍ਰਾਡ੍ਯੋਗਯੁਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਰਣੇ ਚਾਭਿਮੁਖੋ ਹਤਃ ॥- ॥
ਤ੍ਰਯੋ ਨ੍ਯਾਯਾ ਮਨੁਸ਼੍ਯਾਣਾਂ ਸ਼੍ਰੂਯਂਤੇ ਭਰਤਰ੍ਸ਼ਭ ।
ਕਨੀਯਾਨ੍ਮਧ੍ਯਮਃ ਸ਼੍ਰੇਸ਼੍ਠ ਇਤਿ ਵੇਦਵਿਦੋ ਵਿਦੁਃ ॥ 55॥
ਤ੍ਰਿਵਿਧਾਃ ਪੁਰੁਸ਼ਾ ਰਾਜਨ੍ਨੁਤ੍ਤਮਾਧਮਮਧ੍ਯਮਾਃ ।
ਨਿਯੋਜਯੇਦ੍ਯਥਾਵਤ੍ਤਾਂਸ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧੇਸ਼੍ਵੇਵ ਕਰ੍ਮਸੁ ॥ 56॥
ਤ੍ਰਯ ਏਵਾਧਨਾ ਰਾਜਨ੍ਭਾਰ੍ਯਾ ਦਾਸਸ੍ਤਥਾ ਸੁਤਃ ।
ਯਤ੍ਤੇ ਸਮਧਿਗਚ੍ਛਂਤਿ ਯਸ੍ਯ ਤੇ ਤਸ੍ਯ ਤਦ੍ਧਨਮ੍ ॥ 57॥
ਹਰਣਂ ਚ ਪਰਸ੍ਵਾਨਾਂ ਪਰਦਾਰਾਭਿਮਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ ।
ਸੁਹ੍ਰੁਰੁਇਦਸ਼੍ਚ ਪਰਿਤ੍ਯਾਗਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਦੋਸ਼ਾ ਕ੍ਸ਼ਯਾਵਹਃ ॥- ॥
ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਨਰਕਸ੍ਯੇਦਂ ਦ੍ਵਾਰਂ ਨਾਸ਼ਨਮਾਤ੍ਮਨਃ ।
ਕਾਮਃ ਕ੍ਰੋਧਸ੍ਤਥਾ ਲੋਭਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦੇਤਤ੍ਤ੍ਰਯਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍ ॥- ॥
ਵਰਪ੍ਰਦਾਨਂ ਰਾਜ੍ਯਾਂ ਚ ਪੁਤ੍ਰਜਨ੍ਮ ਚ ਭਾਰਤ ।
ਸ਼ਤ੍ਰੋਸ਼੍ਚ ਮੋਕ੍ਸ਼ਣਂ ਕ੍ਰੁਰੁਇਚ੍ਛ੍ਰਾਤ੍ਤ੍ਰੀਣਿ ਚੈਕਂ ਚ ਤਤ੍ਸਮਮ੍ ॥- ॥
ਭਕ੍ਤਂ ਚ ਬਜਮਾਨਂ ਚ ਤਵਾਸ੍ਮੀਤਿ ਵਾਦਿਨਮ੍ ।
ਤ੍ਰੀਨੇਤਾਨ੍ ਸ਼ਰਣਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਨ੍ਵਿਸ਼ਮੇਪਿ ਨ ਸਂਤ੍ਯਜੇਤ੍ ॥- ॥
ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਰਾਜ੍ਞਾ ਤੁ ਮਹਾਬਲੇਨ
ਵਰ੍ਜ੍ਯਾਨ੍ਯਾਹੁਃ ਪਂਡਿਤਸ੍ਤਾਨਿ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ ।
ਅਲ੍ਪਪ੍ਰਜ੍ਞੈਃ ਸਹ ਮਂਤ੍ਰਂ ਨ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍
ਨ ਦੀਰ੍ਘਸੂਤ੍ਰੈਰਲਸੈਸ਼੍ਚਾਰਣੈਸ਼੍ਚ ॥ 58॥
ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਤੇ ਤਾਤ ਗ੍ਰੁਰੁਇਹੇ ਵਸਂਤੁ
ਸ਼੍ਰਿਯਾਭਿਜੁਸ਼੍ਟਸ੍ਯ ਗ੍ਰੁਰੁਇਹਸ੍ਥ ਧਰ੍ਮੇ ।
ਵ੍ਰੁਰੁਇਦ੍ਧੋ ਜ੍ਞਾਤਿਰਵਸਨ੍ਨਃ ਕੁਲੀਨਃ
ਸਖਾ ਦਰਿਦ੍ਰੋ ਭਗਿਨੀ ਚਾਨਪਤ੍ਯਾ ॥ 59॥
ਚਤ੍ਵਾਰ੍ਯਾਹ ਮਹਾਰਾਜ ਸਦ੍ਯਸ੍ਕਾਨਿ ਬ੍ਰੁਰੁਇਹਸ੍ਪਤਿਃ ।
ਪ੍ਰੁਰੁਇਚ੍ਛਤੇ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ੇਂਦ੍ਰਾਯ ਤਾਨੀਮਾਨਿ ਨਿਬੋਧ ਮੇ ॥ 60॥
ਦੇਵਤਾਨਾਂ ਚ ਸਂਕਲ੍ਪਮਨੁਭਾਵਂ ਚ ਧੀਮਤਾਮ੍ ।
ਵਿਨਯਂ ਕ੍ਰੁਰੁਇਤਵਿਦ੍ਯਾਨਾਂ ਵਿਨਾਸ਼ਂ ਪਾਪਕਰ੍ਮਣਾਮ੍ ॥ 61॥
ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਕਰ੍ਮਾਣ੍ਯਭਯਂਕਰਾਣਿ
ਭਯਂ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਂਤ੍ਯਯਥਾਕ੍ਰੁਰੁਇਤਾਨਿ ।
ਮਾਨਾਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਂ ਉਤ ਮਾਨਮੌਨਂ
ਮਾਨੇਨਾਧੀਤਮੁਤ ਮਾਨਯਜ੍ਞਃ ॥- ॥
ਪਂਚਾਗ੍ਨਯੋ ਮਨੁਸ਼੍ਯੇਣ ਪਰਿਚਰ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ ।
ਪਿਤਾ ਮਾਤਾਗ੍ਨਿਰਾਤ੍ਮਾ ਚ ਗੁਰੁਸ਼੍ਚ ਭਰਤਰ੍ਸ਼ਭ ॥ 62॥
ਪਂਚੈਵ ਪੂਜਯँਲ੍ਲੋਕੇ ਯਸ਼ਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਕੇਵਲਮ੍ ।
ਦੇਵਾਨ੍ਪਿਤ੍ਰੁਰੁਈਨ੍ਮਨੁਸ਼੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਭਿਕ੍ਸ਼ੂਨਤਿਥਿਪਂਚਮਾਨ੍ ॥ 63॥
ਪਂਚ ਤ੍ਵਾਨੁਗਮਿਸ਼੍ਯਂਤਿ ਯਤ੍ਰ ਯਤ੍ਰ ਗਮਿਸ਼੍ਯਸਿ ।
ਮਿਤ੍ਰਾਣ੍ਯਮਿਤ੍ਰਾ ਮਧ੍ਯਸ੍ਥਾ ਉਪਜੀਵ੍ਯੋਪਜੀਵਿਨਃ ॥ 64॥
ਪਂਚੇਂਦ੍ਰਿਯਸ੍ਯ ਮਰ੍ਤ੍ਯਸ੍ਯ ਛਿਦ੍ਰਂ ਚੇਦੇਕਮਿਂਦ੍ਰਿਯਮ੍ ।
ਤਤੋਸ੍ਯ ਸ੍ਰਵਤਿ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਦ੍ਰੁਰੁਇਤੇਃ ਪਾਦਾਦਿਵੋਦਕਮ੍ ॥ 65॥
ਸ਼ਡ੍ਦੋਸ਼ਾਃ ਪੁਰੁਸ਼ੇਣੇਹ ਹਾਤਵ੍ਯਾ ਭੂਤਿਮਿਚ੍ਛਤਾ ।
ਨਿਦ੍ਰਾ ਤਂਦ੍ਰੀ ਭਯਂ ਕ੍ਰੋਧ ਆਲਸ੍ਯਂ ਦੀਰ੍ਘਸੂਤ੍ਰਤਾ ॥ 66॥
ਸ਼ਡਿਮਾਨ੍ਪੁਰੁਸ਼ੋ ਜਹ੍ਯਾਦ੍ਭਿਨ੍ਨਾਂ ਨਾਵਮਿਵਾਰ੍ਣਵੇ ।
ਅਪ੍ਰਵਕ੍ਤਾਰਮਾਚਾਰ੍ਯਮਨਧੀਯਾਨਮ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਵਿਜਮ੍ ॥ 67॥
ਅਰਕ੍ਸ਼ਿਤਾਰਂ ਰਾਜਾਨਂ ਭਾਰ੍ਯਾਂ ਚਾਪ੍ਰਿਯ ਵਾਦਿਨੀਮ੍ ।
ਗ੍ਰਾਮਕਾਰਂ ਚ ਗੋਪਾਲਂ ਵਨਕਾਮਂ ਚ ਨਾਪਿਤਮ੍ ॥ 68॥
ਸ਼ਡੇਵ ਤੁ ਗੁਣਾਃ ਪੁਂਸਾ ਨ ਹਾਤਵ੍ਯਾਃ ਕਦਾਚਨ ।
ਸਤ੍ਯਂ ਦਾਨਮਨਾਲਸ੍ਯਮਨਸੂਯਾ ਕ੍ਸ਼ਮਾ ਧ੍ਰੁਰੁਇਤਿਃ ॥ 69॥
ਅਰ੍ਥਾਗਮੋ ਨਿਤ੍ਯਮਰੋਗਿਤਾ ਚ
ਪ੍ਰਿਯਾ ਚ ਭਾਰ੍ਯਾ ਪ੍ਰਿਯਵਾਦਿਨੀ ਚ ।
ਵਸ਼੍ਯਸ਼੍ਚ ਪੁਤ੍ਰੋਰ੍ਥਕਰੀ ਚ ਵਿਦ੍ਯਾ
ਸ਼ਟ੍ ਜੀਵਲੋਕਸ੍ਯ ਸੁਖਾਨਿ ਰਾਜਨ੍ ॥- ॥
ਸ਼ਣ੍ਣਾਮਾਤ੍ਮਨਿ ਨਿਤ੍ਯਾਨਾਮੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਂ ਯੋਧਿਗਚ੍ਛਤਿ ।
ਨ ਸ ਪਾਪੈਃ ਕੁਤੋਨਰ੍ਥੈਰ੍ਯੁਜ੍ਯਤੇ ਵਿਜਿਤੇਂਦ੍ਰਿਯਃ ॥ 70॥
ਸ਼ਡਿਮੇ ਸ਼ਟ੍ਸੁ ਜੀਵਂਤਿ ਸਪ੍ਤਮੋ ਨੋਪਲਭ੍ਯਤੇ ।
ਚੋਰਾਃ ਪ੍ਰਮਤ੍ਤੇ ਜੀਵਂਤਿ ਵ੍ਯਾਧਿਤੇਸ਼ੁ ਚਿਕਿਤ੍ਸਕਾਃ ॥ 71॥
ਪ੍ਰਮਦਾਃ ਕਾਮਯਾਨੇਸ਼ੁ ਯਜਮਾਨੇਸ਼ੁ ਯਾਜਕਾਃ ।
ਰਾਜਾ ਵਿਵਦਮਾਨੇਸ਼ੁ ਨਿਤ੍ਯਂ ਮੂਰ੍ਖੇਸ਼ੁ ਪਂਡਿਤਾਃ ॥ 72॥
ਸ਼ਡਿਮਾਨਿ ਵਿਨਸ਼੍ਯਂਤਿ ਮੁਹੂਰ੍ਤਮਨਵੇਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ ।
ਗਾਵਃ ਸੇਵਾ ਕ੍ਰੁਰੁਇਸ਼ਿਰ੍ਭਾਰ੍ਯਾ ਵਿਦ੍ਯਾ ਵ੍ਰੁਰੁਇਸ਼ਲਸਂਗਤਿਃ ॥- ॥
ਸ਼ਡੇਤੇ ਹ੍ਯਵਮਨ੍ਯਂਤੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪੂਰ੍ਵੋਪਕਾਰਿਣਮ੍ ।
ਆਚਾਰ੍ਯਂ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਿਤਾ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯਾਃ ਕ੍ਰੁਰੁਇਤਦਾਰਸ਼੍ਚ ਮਾਤਰਮ੍ ॥- ॥
ਨਾਰਿਂ ਵਿਗਤਕਾਮਸ੍ਤੁ ਕ੍ਰੁਰੁਇਤਾਰ੍ਥਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਯੋਜਕਮ੍ ।
ਨਾਵਂ ਨਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਕਾਂਤਾਰਾ ਨਾਤੁਰਾਸ਼੍ਚ ਚਿਕਿਤ੍ਸਕਮ੍ ॥- ॥
ਆਰੋਗ੍ਯਮਾਨ੍ਰੁਰੁਇਣ੍ਯਮਵਿਪ੍ਰਵਾਸਃ
ਸਦ੍ਭਿਰ੍ਮਨੁਸ਼੍ਯੈਃ ਸਹ ਸਂਪ੍ਰਯੋਗਃ ।
ਸ੍ਵਪ੍ਰਤ੍ਯਯਾ ਵ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਤਿਰਭੀਤਵਾਸਃ
ਸ਼ਟ੍ ਜੀਵਲੋਕਸ੍ਯ ਸੁਖਾਨਿ ਰਾਜਨ੍ ॥- ॥
ਈਰ੍ਸ਼ੁਰ੍ਘ੍ਰੁਰੁਇਣੀ ਨਸਂਤੁਸ਼੍ਟਃ ਕ੍ਰੋਧਨੋ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਂਕਿਤਃ ।
ਪਰਭਾਗ੍ਯੋਪਜੀਵੀ ਚ ਸ਼ਡੇਤੇ ਨਿਤ੍ਯਦੁਃਖਿਤਾਃ ॥- ॥
ਸਪ੍ਤ ਦੋਸ਼ਾਃ ਸਦਾ ਰਾਜ੍ਞਾ ਹਾਤਵ੍ਯਾ ਵ੍ਯਸਨੋਦਯਾਃ ।
ਪ੍ਰਾਯਸ਼ੋ ਯੈਰ੍ਵਿਨਸ਼੍ਯਂਤਿ ਕ੍ਰੁਰੁਇਤਮੂਲਾਸ਼੍ਚ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਃ ॥ 73॥
ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋਕ੍ਸ਼ਾ ਮ੍ਰੁਰੁਇਗਯਾ ਪਾਨਂ ਵਾਕ੍ਪਾਰੁਸ਼੍ਯਂ ਚ ਪਂਚਮਮ੍ ।
ਮਹਚ੍ਚ ਦਂਡਪਾਰੁਸ਼੍ਯਮਰ੍ਥਦੂਸ਼ਣਮੇਵ ਚ ॥ 74॥
ਅਸ਼੍ਟੌ ਪੂਰ੍ਵਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨਿ ਨਰਸ੍ਯ ਵਿਨਸ਼ਿਸ਼੍ਯਤਃ ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨ੍ਪ੍ਰਥਮਂ ਦ੍ਵੇਸ਼੍ਟਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੈਸ਼੍ਚ ਵਿਰੁਧ੍ਯਤੇ ॥ 75॥
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ ਸ੍ਵਾਨਿ ਚਾਦਤ੍ਤੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਂਸ਼੍ਚ ਜਿਘਾਂਸਤਿ ।
ਰਮਤੇ ਨਿਂਦਯਾ ਚੈਸ਼ਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਂਸਾਂ ਨਾਭਿਨਂਦਤਿ ॥ 76॥
ਨੈਤਾਨ੍ਸ੍ਮਰਤਿ ਕ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਯੇਸ਼ੁ ਯਾਚਿਤਸ਼੍ਚਾਭ੍ਯਸੂਯਤਿ ।
ਏਤਾਂਦੋਸ਼ਾਨ੍ਨਰਃ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੋ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ ॥ 77॥
ਅਸ਼੍ਟਾਵਿਮਾਨਿ ਹਰ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਨਵ ਨੀਤਾਨਿ ਭਾਰਤ ।
ਵਰ੍ਤਮਾਨਾਨਿ ਦ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਯਂਤੇ ਤਾਨ੍ਯੇਵ ਸੁਸੁਖਾਨ੍ਯਪਿ ॥ 78॥
ਸਮਾਗਮਸ਼੍ਚ ਸਖਿਭਿਰ੍ਮਹਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਧਨਾਗਮਃ ।
ਪੁਤ੍ਰੇਣ ਚ ਪਰਿਸ਼੍ਵਂਗਃ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਸ਼੍ਚ ਮੈਥੁਨੇ ॥ 79॥
ਸਮਯੇ ਚ ਪ੍ਰਿਯਾਲਾਪਃ ਸ੍ਵਯੂਥੇਸ਼ੁ ਚ ਸਨ੍ਨਤਿਃ ।
ਅਭਿਪ੍ਰੇਤਸ੍ਯ ਲਾਭਸ਼੍ਚ ਪੂਜਾ ਚ ਜਨਸਂਸਦਿ ॥ 80॥
ਅਸ਼੍ਟੌ ਗੁਣਾਃ ਪੁਰੁਸ਼ਂ ਦੀਪਯਂਤਿ
ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਚ ਕੌਲ੍ਯਂ ਚ ਦਮਃ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਚ ।
ਪਰਾਕ੍ਰਮਸ਼੍ਚਾਬਹੁਭਾਸ਼ਿਤਾ ਚ
ਦਾਨਂ ਯਥਾਸ਼ਕ੍ਤਿ ਕ੍ਰੁਰੁਇਤਜ੍ਞਤਾ ਚ ॥- ॥
ਨਵਦ੍ਵਾਰਮਿਦਂ ਵੇਸ਼੍ਮ ਤ੍ਰਿਸ੍ਥੂਣਂ ਪਂਚ ਸਾਕ੍ਸ਼ਿਕਮ੍ ।
ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਾਧਿਸ਼੍ਠਿਤਂ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ਯੋ ਵੇਦ ਸ ਪਰਃ ਕਵਿਃ ॥ 81॥
ਦਸ਼ ਧਰ੍ਮਂ ਨ ਜਾਨਂਤਿ ਧ੍ਰੁਰੁਇਤਰਾਸ਼੍ਟ੍ਰ ਨਿਬੋਧ ਤਾਨ੍ ।
ਮਤ੍ਤਃ ਪ੍ਰਮਤ੍ਤ ਉਨ੍ਮਤ੍ਤਃ ਸ਼੍ਰਾਂਤਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋ ਬੁਭੁਕ੍ਸ਼ਿਤਃ ॥ 82॥
ਤ੍ਵਰਮਾਣਸ਼੍ਚ ਭੀਰੁਸ਼੍ਚ ਲੁਬ੍ਧਃ ਕਾਮੀ ਚ ਤੇ ਦਸ਼ ।
ਤਸ੍ਮਾਦੇਤੇਸ਼ੁ ਭਾਵੇਸ਼ੁ ਨ ਪ੍ਰਸਜ੍ਜੇਤ ਪਂਡਿਤਃ ॥ 83॥
ਅਤ੍ਰੈਵੋਦਾਹਰਂਤੀਮਮਿਤਿਹਾਸਂ ਪੁਰਾਤਨਮ੍ ।
ਪੁਤ੍ਰਾਰ੍ਥਮਸੁਰੇਂਦ੍ਰੇਣ ਗੀਤਂ ਚੈਵ ਸੁਧਨ੍ਵਨਾ ॥ 84॥
ਯਃ ਕਾਮਮਨ੍ਯੂ ਪ੍ਰਜਹਾਤਿ ਰਾਜਾ
ਪਾਤ੍ਰੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਠਾਪਯਤੇ ਧਨਂ ਚ ।
ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਵਿਚ੍ਛ੍ਰੁਤਵਾਨ੍ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਕਾਰੀ
ਤਂ ਸਰ੍ਵਲੋਕਃ ਕੁਰੁਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਮ੍ ॥ 85॥
ਜਾਨਾਤਿ ਵਿਸ਼੍ਵਾਸਯਿਤੁਂ ਮਨੁਸ਼੍ਯਾਨ੍
ਵਿਜ੍ਞਾਤ ਦੋਸ਼ੇਸ਼ੁ ਦਧਾਤਿ ਦਂਡਮ੍ ।
ਜਾਨਾਤਿ ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਚ ਤਥਾ ਕ੍ਸ਼ਮਾਂ ਚ
ਤਂ ਤਾਦ੍ਰੁਰੁਇਸ਼ਂ ਸ਼੍ਰੀਰ੍ਜੁਸ਼ਤੇ ਸਮਗ੍ਰਾ ॥ 86॥
ਸੁਦੁਰ੍ਬਲਂ ਨਾਵਜਾਨਾਤਿ ਕਂਚਿਦ੍-
ਯੁਕ੍ਤੋ ਰਿਪੁਂ ਸੇਵਤੇ ਬੁਦ੍ਧਿਪੂਰ੍ਵਮ੍ ।
ਨ ਵਿਗ੍ਰਹਂ ਰੋਚਯਤੇ ਬਲਸ੍ਥੈਃ
ਕਾਲੇ ਚ ਯੋ ਵਿਕ੍ਰਮਤੇ ਸ ਧੀਰਃ ॥ 87॥
ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਾਪਦਂ ਨ ਵ੍ਯਥਤੇ ਕਦਾ ਚਿਦ੍
ਉਦ੍ਯੋਗਮਨ੍ਵਿਚ੍ਛਤਿ ਚਾਪ੍ਰਮਤ੍ਤਃ ।
ਦੁਃਖਂ ਚ ਕਾਲੇ ਸਹਤੇ ਜਿਤਾਤ੍ਮਾ
ਧੁਰਂਧਰਸ੍ਤਸ੍ਯ ਜਿਤਾਃ ਸਪਤ੍ਨਾਃ ॥ 88॥
ਅਨਰ੍ਥਕਂ ਵਿਪ੍ਰ ਵਾਸਂ ਗ੍ਰੁਰੁਇਹੇਭ੍ਯਃ
ਪਾਪੈਃ ਸਂਧਿਂ ਪਰਦਾਰਾਭਿਮਰ੍ਸ਼ਮ੍ ।
ਦਂਭਂ ਸ੍ਤੈਨ੍ਯਂ ਪੈਸ਼ੁਨਂ ਮਦ੍ਯ ਪਾਨਂ
ਨ ਸੇਵਤੇ ਯਃ ਸ ਸੁਖੀ ਸਦੈਵ ॥ 89॥
ਨ ਸਂਰਂਭੇਣਾਰਭਤੇਰ੍ਥਵਰ੍ਗਮ੍
ਆਕਾਰਿਤਃ ਸ਼ਂਸਤਿ ਤਥ੍ਯਮੇਵ ।
ਨ ਮਾਤ੍ਰਾਰ੍ਥੇ ਰੋਚਯਤੇ ਵਿਵਾਦਂ
ਨਾਪੂਜਿਤਃ ਕੁਪ੍ਯਤਿ ਚਾਪ੍ਯਮੂਢਃ ॥ 90॥
ਨ ਯੋਭ੍ਯਸੂਯਤ੍ਯਨੁਕਂਪਤੇ ਚ
ਨ ਦੁਰ੍ਬਲਃ ਪ੍ਰਾਤਿਭਾਵ੍ਯਂ ਕਰੋਤਿ ।
ਨਾਤ੍ਯਾਹ ਕਿਂ ਚਿਤ੍ਕ੍ਸ਼ਮਤੇ ਵਿਵਾਦਂ
ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਤਾਦ੍ਰੁਰੁਇਗ੍ਲਭਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਂਸਾਮ੍ ॥ 91॥
ਯੋ ਨੋਦ੍ਧਤਂ ਕੁਰੁਤੇ ਜਾਤੁ ਵੇਸ਼ਂ
ਨ ਪੌਰੁਸ਼ੇਣਾਪਿ ਵਿਕਤ੍ਥਤੇਨ੍ਯਾਨ੍ ।
ਨ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਃ ਕਟੁਕਾਨ੍ਯਾਹ ਕਿਂ ਚਿਤ੍
ਪ੍ਰਿਯਂ ਸਦਾ ਤਂ ਕੁਰੁਤੇ ਜਨੋਪਿ ॥ 92॥
ਨ ਵੈਰਮੁਦ੍ਦੀਪਯਤਿ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤਂ
ਨ ਦਰ੍ਮਮਾਰੋਹਤਿ ਨਾਸ੍ਤਮੇਤਿ ।
ਨ ਦੁਰ੍ਗਤੋਸ੍ਮੀਤਿ ਕਰੋਤਿ ਮਨ੍ਯੁਂ
ਤਮਾਰ੍ਯ ਸ਼ੀਲਂ ਪਰਮਾਹੁਰਗ੍ਰ੍ਯਮ੍ ॥ 93॥
ਨ ਸ੍ਵੇ ਸੁਖੇ ਵੈ ਕੁਰੁਤੇ ਪ੍ਰਹਰ੍ਸ਼ਂ
ਨਾਨ੍ਯਸ੍ਯ ਦੁਃਖੇ ਭਵਤਿ ਪ੍ਰਤੀਤਃ ।
ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਨ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਕੁਰੁਤੇਨੁਤਾਪਂ
ਨ ਕਤ੍ਥਤੇ ਸਤ੍ਪੁਰੁਸ਼ਾਰ੍ਯ ਸ਼ੀਲਃ ॥ 94॥
ਦੇਸ਼ਾਚਾਰਾਨ੍ਸਮਯਾਂਜਾਤਿਧਰ੍ਮਾਨ੍
ਬੁਭੂਸ਼ਤੇ ਯਸ੍ਤੁ ਪਰਾਵਰਜ੍ਞਃ ।
ਸ ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰਾਧਿਗਤਃ ਸਦੈਵ
ਮਹਾਜਨਸ੍ਯਾਧਿਪਤ੍ਯਂ ਕਰੋਤਿ ॥ 95॥
ਦਂਭਂ ਮੋਹਂ ਮਤ੍ਸਰਂ ਪਾਪਕ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਯਂ
ਰਾਜਦ੍ਵਿਸ਼੍ਟਂ ਪੈਸ਼ੁਨਂ ਪੂਗਵੈਰਮ੍ ।
ਮਤ੍ਤੋਨ੍ਮਤ੍ਤੈਰ੍ਦੁਰ੍ਜਨੈਸ਼੍ਚਾਪਿ ਵਾਦਂ
ਯਃ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਵਾਨ੍ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ਸ ਪ੍ਰਧਾਨਃ ॥ 96॥
ਦਮਂ ਸ਼ੌਚਂ ਦੈਵਤਂ ਮਂਗਲਾਨਿ
ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਵਿਧਾँਲ੍ਲੋਕਵਾਦਾਨ੍ ।
ਏਤਾਨਿ ਯਃ ਕੁਰੁਤੇ ਨੈਤ੍ਯਕਾਨਿ
ਤਸ੍ਯੋਤ੍ਥਾਨਂ ਦੇਵਤਾ ਰਾਧਯਂਤਿ ॥ 97॥
ਸਮੈਰ੍ਵਿਵਾਹਂ ਕੁਰੁਤੇ ਨ ਹੀਨੈਃ
ਸਮੈਃ ਸਖ੍ਯਂ ਵ੍ਯਵਹਾਰਂ ਕਥਾਸ਼੍ਚ ।
ਗੁਣੈਰ੍ਵਿਸ਼ਿਸ਼੍ਟਾਂਸ਼੍ਚ ਪੁਰੋ ਦਧਾਤਿ
ਵਿਪਸ਼੍ਚਿਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਨਯਾਃ ਸੁਨੀਤਾਃ ॥ 98॥
ਮਿਤਂ ਭੁਂਕ੍ਤੇ ਸਂਵਿਭਜ੍ਯਾਸ਼੍ਰਿਤੇਭ੍ਯੋ
ਮਿਤਂ ਸ੍ਵਪਿਤ੍ਯਮਿਤਂ ਕਰ੍ਮਕ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਵਾ ।
ਦਦਾਤ੍ਯਮਿਤ੍ਰੇਸ਼੍ਵਪਿ ਯਾਚਿਤਃ ਸਂ-
ਸ੍ਤਮਾਤ੍ਮਵਂਤਂ ਪ੍ਰਜਹਾਤ੍ਯਨਰ੍ਥਾਃ ॥ 99॥
ਚਿਕੀਰ੍ਸ਼ਿਤਂ ਵਿਪ੍ਰਕ੍ਰੁਰੁਇਤਂ ਚ ਯਸ੍ਯ
ਨਾਨ੍ਯੇ ਜਨਾਃ ਕਰ੍ਮ ਜਾਨਂਤਿ ਕਿਂ ਚਿਤ੍ ।
ਮਂਤ੍ਰੇ ਗੁਪ੍ਤੇ ਸਮ੍ਯਗਨੁਸ਼੍ਠਿਤੇ ਚ
ਸ੍ਵਲ੍ਪੋ ਨਾਸ੍ਯ ਵ੍ਯਥਤੇ ਕਸ਼੍ਚਿਦਰ੍ਥਃ ॥ 100॥
ਯਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਪ੍ਰਸ਼ਮੇ ਨਿਵਿਸ਼੍ਟਃ
ਸਤ੍ਯੋ ਮ੍ਰੁਰੁਇਦੁਰ੍ਦਾਨਕ੍ਰੁਰੁਇਚ੍ਛੁਦ੍ਧ ਭਾਵਃ ।
ਅਤੀਵ ਸਂਜ੍ਞਾਯਤੇ ਜ੍ਞਾਤਿਮਧ੍ਯੇ
ਮਹਾਮਣਿਰ੍ਜਾਤ੍ਯ ਇਵ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਃ ॥ 101॥
ਯ ਆਤ੍ਮਨਾਪਤ੍ਰਪਤੇ ਭ੍ਰੁਰੁਇਸ਼ਂ ਨਰਃ
ਸ ਸਰ੍ਵਲੋਕਸ੍ਯ ਗੁਰੁਰ੍ਭਵਤ੍ਯੁਤ ।
ਅਨਂਤ ਤੇਜਾਃ ਸੁਮਨਾਃ ਸਮਾਹਿਤਃ
ਸ੍ਵਤੇਜਸਾ ਸੂਰ੍ਯ ਇਵਾਵਭਾਸਤੇ ॥ 102॥
ਵਨੇ ਜਾਤਾਃ ਸ਼ਾਪਦਗ੍ਧਸ੍ਯ ਰਾਜ੍ਞਃ
ਪਾਂਡੋਃ ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਪਂਚ ਪਂਚੇਂਦ੍ਰ ਕਲ੍ਪਾਃ ।
ਤ੍ਵਯੈਵ ਬਾਲਾ ਵਰ੍ਧਿਤਾਃ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਿਤਾਸ਼੍ਚ
ਤਵਾਦੇਸ਼ਂ ਪਾਲਯਂਤ੍ਯਾਂਬਿਕੇਯ ॥ 103॥
ਪ੍ਰਦਾਯੈਸ਼ਾਮੁਚਿਤਂ ਤਾਤ ਰਾਜ੍ਯਂ
ਸੁਖੀ ਪੁਤ੍ਰੈਃ ਸਹਿਤੋ ਮੋਦਮਾਨਃ ।
ਨ ਦੇਵਾਨਾਂ ਨਾਪਿ ਚ ਮਾਨੁਸ਼ਾਣਾਂ
ਭਵਿਸ਼੍ਯਸਿ ਤ੍ਵਂ ਤਰ੍ਕਣੀਯੋ ਨਰੇਂਦ੍ਰ ॥ 104॥
॥ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਹਾਭਾਰਤੇ ਉਦ੍ਯੋਗਪਰ੍ਵਣਿ ਪ੍ਰਜਾਗਰਪਰ੍ਵਣਿ
ਵਿਦੁਰਨੀਤਿਵਾਕ੍ਯੇ ਤ੍ਰਯਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ ॥ 33 ॥
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ
What is ਵਿਦੁਰ ਨੀਤਿ - ਉਦ੍ਯੋਗ ਪਰ੍ਵਮ੍, ਅਧ੍ਯਾਯਃ 33?
ਵਿਦੁਰ ਨੀਤਿ - ਉਦ੍ਯੋਗ ਪਰ੍ਵਮ੍, ਅਧ੍ਯਾਯਃ 33 is a devotional text available on Bhakti Granth in the selected language or script.
Which language or script is this version in?
This edition is published in Punjabi. Use the language selector to view another available edition.
Can I read ਵਿਦੁਰ ਨੀਤਿ - ਉਦ੍ਯੋਗ ਪਰ੍ਵਮ੍, ਅਧ੍ਯਾਯਃ 33 online?
Yes. The imported text is available directly on this page for online reading and recitation.
Can I download ਵਿਦੁਰ ਨੀਤਿ - ਉਦ੍ਯੋਗ ਪਰ੍ਵਮ੍, ਅਧ੍ਯਾਯਃ 33 as a PDF?
If a verified PDF resource was found on the source page, a PDF download button is automatically connected to this page.
How can I share this page?
Use Copy Link, WhatsApp or Facebook in the sticky sharing bar provided by the Bhakti Granth theme.
Are there related devotional texts on Bhakti Granth?
Yes. The Bhakti Granth theme automatically connects texts through language and topic relationships to strengthen navigation and topical coverage.