ਚਾਣਕ੍ਯ ਨੀਤਿ – ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੋ਽ਧ੍ਯਾਯਃ

ਸਾਨਂਦਂ ਸਦਨਂ ਸੁਤਾਸ੍ਤੁ ਸੁਧਿਯਃ ਕਾਂਤਾ ਪ੍ਰਿਯਾਲਾਪਿਨੀ
ਇਚ੍ਛਾਪੂਰ੍ਤਿਧਨਂ ਸ੍ਵਯੋਸ਼ਿਤਿ ਰਤਿਃ ਸ੍ਵਾਜ੍ਞਾਪਰਾਃ ਸੇਵਕਾਃ ।
ਆਤਿਥ੍ਯਂ ਸ਼ਿਵਪੂਜਨਂ ਪ੍ਰਤਿਦਿਨਂ ਮਿਸ਼੍ਟਾਨ੍ਨਪਾਨਂ ਗ੍ਰੁਰੁਇਹੇ
ਸਾਧੋਃ ਸਂਗਮੁਪਾਸਤੇ ਚ ਸਤਤਂ ਧਨ੍ਯੋ ਗ੍ਰੁਰੁਇਹਸ੍ਥਾਸ਼੍ਰਮਃ ॥ 01 ॥

ਆਰ੍ਤੇਸ਼ੁ ਵਿਪ੍ਰੇਸ਼ੁ ਦਯਾਨ੍ਵਿਤਸ਼੍ਚ
ਯਚ੍ਛ੍ਰਦ੍ਧਯਾ ਸ੍ਵਲ੍ਪਮੁਪੈਤਿ ਦਾਨਮ੍ ।
ਅਨਂਤਪਾਰਮੁਪੈਤਿ ਰਾਜਨ੍
ਯਦ੍ਦੀਯਤੇ ਤਨ੍ਨ ਲਭੇਦ੍ਦ੍ਵਿਜੇਭ੍ਯਃ ॥ 02 ॥

ਦਾਕ੍ਸ਼ਿਣ੍ਯਂ ਸ੍ਵਜਨੇ ਦਯਾ ਪਰਜਨੇ ਸ਼ਾਠ੍ਯਂ ਸਦਾ ਦੁਰ੍ਜਨੇ
ਪ੍ਰੀਤਿਃ ਸਾਧੁਜਨੇ ਸ੍ਮਯਃ ਖਲਜਨੇ ਵਿਦ੍ਵਜ੍ਜਨੇ ਚਾਰ੍ਜਵਮ੍ ।
ਸ਼ੌਰ੍ਯਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਜਨੇ ਕ੍ਸ਼ਮਾ ਗੁਰੁਜਨੇ ਨਾਰੀਜਨੇ ਧੂਰ੍ਤਤਾ
ਇਤ੍ਥਂ ਯੇ ਪੁਰੁਸ਼ਾ ਕਲਾਸੁ ਕੁਸ਼ਲਾਸ੍ਤੇਸ਼੍ਵੇਵ ਲੋਕਸ੍ਥਿਤਿਃ ॥ 03 ॥

ਹਸ੍ਤੌ ਦਾਨਵਿਵਰ੍ਜਿਤੌ ਸ਼੍ਰੁਤਿਪੁਟੌ ਸਾਰਸ੍ਵਤਦ੍ਰੋਹਿਣੌ
ਨੇਤ੍ਰੇ ਸਾਧੁਵਿਲੋਕਨੇਨ ਰਹਿਤੇ ਪਾਦੌ ਨ ਤੀਰ੍ਥਂ ਗਤੌ ।
ਅਨ੍ਯਾਯਾਰ੍ਜਿਤਵਿਤ੍ਤਪੂਰ੍ਣਮੁਦਰਂ ਗਰ੍ਵੇਣ ਤੁਂਗਂ ਸ਼ਿਰੋ
ਰੇ ਰੇ ਜਂਬੁਕ ਮੁਂਚ ਮੁਂਚ ਸਹਸਾ ਨੀਚਂ ਸੁਨਿਂਦ੍ਯਂ ਵਪੁਃ ॥ 04 ॥

ਯੇਸ਼ਾਂ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਯਸ਼ੋਦਾਸੁਤਪਦਕਮਲੇ ਨਾਸ੍ਤਿ ਭਕ੍ਤਿਰ੍ਨਰਾਣਾਂ
ਯੇਸ਼ਾਮਾਭੀਰਕਨ੍ਯਾਪ੍ਰਿਯਗੁਣਕਥਨੇ ਨਾਨੁਰਕ੍ਤਾ ਰਸਜ੍ਞਾ ।
ਯੇਸ਼ਾਂ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਣਲੀਲਾਲਲਿਤਰਸਕਥਾਸਾਦਰੌ ਨੈਵ ਕਰ੍ਣੌ
ਧਿਕ੍ ਤਾਨ੍ ਧਿਕ੍ ਤਾਨ੍ ਧਿਗੇਤਾਨ੍ ਕਥਯਤਿ ਸਤਤਂ ਕੀਰ੍ਤਨਸ੍ਥੋ ਮ੍ਰੁਰੁਇਦਂਗਃ ॥ 05 ॥

ਪਤ੍ਰਂ ਨੈਵ ਯਦਾ ਕਰੀਲਵਿਟਪੇ ਦੋਸ਼ੋ ਵਸਂਤਸ੍ਯ ਕਿਂ
ਨੋਲੂਕੋ਽ਪ੍ਯਵਲੋਕਤੇ ਯਦਿ ਦਿਵਾ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯ ਕਿਂ ਦੂਸ਼ਣਮ੍ ।
ਵਰ੍ਸ਼ਾ ਨੈਵ ਪਤਂਤਿ ਚਾਤਕਮੁਖੇ ਮੇਘਸ੍ਯ ਕਿਂ ਦੂਸ਼ਣਂ
ਯਤ੍ਪੂਰ੍ਵਂ ਵਿਧਿਨਾ ਲਲਾਟਲਿਖਿਤਂ ਤਨ੍ਮਾਰ੍ਜਿਤੁਂ ਕਃ ਕ੍ਸ਼ਮਃ ॥ 06 ॥

ਸਤ੍ਸਂਗਾਦ੍ਭਵਤਿ ਹਿ ਸਾਧੁਨਾ ਖਲਾਨਾਂ
ਸਾਧੂਨਾਂ ਨ ਹਿ ਖਲਸਂਗਤਃ ਖਲਤ੍ਵਮ੍ ।
ਆਮੋਦਂ ਕੁਸੁਮਭਵਂ ਮ੍ਰੁਰੁਇਦੇਵ ਧਤ੍ਤੇ
ਮ੍ਰੁਰੁਇਦ੍ਗਂਧਂ ਨਹਿ ਕੁਸੁਮਾਨਿ ਧਾਰਯਂਤਿ ॥ 07 ॥

ਸਾਧੂਨਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਤੀਰ੍ਥਭੂਤਾ ਹਿ ਸਾਧਵਃ ।
ਕਾਲੇਨ ਫਲਤੇ ਤੀਰ੍ਥਂ ਸਦ੍ਯਃ ਸਾਧੁਸਮਾਗਮਃ ॥ 08 ॥

ਵਿਪ੍ਰਾਸ੍ਮਿਨ੍ਨਗਰੇ ਮਹਾਨ੍ਕਥਯ ਕਸ੍ਤਾਲਦ੍ਰੁਮਾਣਾਂ ਗਣਃ
ਕੋ ਦਾਤਾ ਰਜਕੋ ਦਦਾਤਿ ਵਸਨਂ ਪ੍ਰਾਤਰ੍ਗ੍ਰੁਰੁਇਹੀਤ੍ਵਾ ਨਿਸ਼ਿ ।
ਕੋ ਦਕ੍ਸ਼ਃ ਪਰਵਿਤ੍ਤਦਾਰਹਰਣੇ ਸਰ੍ਵੋ਽ਪਿ ਦਕ੍ਸ਼ੋ ਜਨਃ
ਕਸ੍ਮਾਜ੍ਜੀਵਸਿ ਹੇ ਸਖੇ ਵਿਸ਼ਕ੍ਰੁਰੁਇਮਿਨ੍ਯਾਯੇਨ ਜੀਵਾਮ੍ਯਹਮ੍ ॥ 09 ॥

ਨ ਵਿਪ੍ਰਪਾਦੋਦਕਕਰ੍ਦਮਾਣਿ
ਨ ਵੇਦਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਧ੍ਵਨਿਗਰ੍ਜਿਤਾਨਿ ।
ਸ੍ਵਾਹਾਸ੍ਵਧਾਕਾਰਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾਨਿ
ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਤੁਲ੍ਯਾਨਿ ਗ੍ਰੁਰੁਇਹਾਣਿ ਤਾਨਿ ॥ 10 ॥

ਸਤ੍ਯਂ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਜ੍ਞਾਨਂ ਧਰ੍ਮੋ ਭ੍ਰਾਤਾ ਦਯਾ ਸਖਾ ।
ਸ਼ਾਂਤਿਃ ਪਤ੍ਨੀ ਕ੍ਸ਼ਮਾ ਪੁਤ੍ਰਃ ਸ਼ਡੇਤੇ ਮਮ ਬਾਂਧਵਾਃ ॥ 11 ॥

ਅਨਿਤ੍ਯਾਨਿ ਸ਼ਰੀਰਾਣਿ ਵਿਭਵੋ ਨੈਵ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਃ ।
ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਂਨਿਹਿਤੋ ਮ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਯੁਃ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੋ ਧਰ੍ਮਸਂਗ੍ਰਹਃ ॥ 12 ॥

ਨਿਮਂਤ੍ਰੋਤ੍ਸਵਾ ਵਿਪ੍ਰਾ ਗਾਵੋ ਨਵਤ੍ਰੁਰੁਇਣੋਤ੍ਸਵਾਃ ।
ਪਤ੍ਯੁਤ੍ਸਾਹਯੁਤਾ ਭਾਰ੍ਯਾ ਅਹਂ ਕ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਣਚਰਣੋਤ੍ਸਵਃ ॥ 13 ॥

ਮਾਤ੍ਰੁਰੁਇਵਤ੍ਪਰਦਾਰੇਸ਼ੁ ਪਰਦ੍ਰਵ੍ਯੇਸ਼ੁ ਲੋਸ਼੍ਟ੍ਰਵਤ੍ ।
ਆਤ੍ਮਵਤ੍ਸਰ੍ਵਭੂਤੇਸ਼ੁ ਯਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਸ ਪਂਡਿਤਃ ॥ 14 ॥

ਧਰ੍ਮੇ ਤਤ੍ਪਰਤਾ ਮੁਖੇ ਮਧੁਰਤਾ ਦਾਨੇ ਸਮੁਤ੍ਸਾਹਤਾ
ਮਿਤ੍ਰੇ਽ਵਂਚਕਤਾ ਗੁਰੌ ਵਿਨਯਤਾ ਚਿਤ੍ਤੇ਽ਤਿਮਭੀਰਤਾ ।
ਆਚਾਰੇ ਸ਼ੁਚਿਤਾ ਗੁਣੇ ਰਸਿਕਤਾ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇਸ਼ੁ ਵਿਜ੍ਞਾਨਤਾ
ਰੂਪੇ ਸੁਂਦਰਤਾ ਸ਼ਿਵੇ ਭਜਨਤਾ ਤ੍ਵਯ੍ਯਸ੍ਤਿ ਭੋ ਰਾਘਵ ॥ 15 ॥

ਕਾਸ਼੍ਠਂ ਕਲ੍ਪਤਰੁਃ ਸੁਮੇਰੁਚਲਸ਼੍ਚਿਂਤਾਮਣਿਃ ਪ੍ਰਸ੍ਤਰਃ
ਸੂਰ੍ਯਾਸ੍ਤੀਵ੍ਰਕਰਃ ਸ਼ਸ਼ੀ ਕ੍ਸ਼ਯਕਰਃ ਕ੍ਸ਼ਾਰੋ ਹਿ ਵਾਰਾਂ ਨਿਧਿਃ ।
ਕਾਮੋ ਨਸ਼੍ਟਤਨੁਰ੍ਵਲਿਰ੍ਦਿਤਿਸੁਤੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪਸ਼ੁਃ ਕਾਮਗੌ-
ਰ੍ਨੈਤਾਂਸ੍ਤੇ ਤੁਲਯਾਮਿ ਭੋ ਰਘੁਪਤੇ ਕਸ੍ਯੋਪਮਾ ਦੀਯਤੇ ॥ 16 ॥

ਵਿਦ੍ਯਾ ਮਿਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਵਾਸੇ ਚ ਭਾਰ੍ਯਾ ਮਿਤ੍ਰਂ ਗ੍ਰੁਰੁਇਹੇਸ਼ੁ ਚ ।
ਵ੍ਯਾਧਿਤਸ੍ਯੌਸ਼ਧਂ ਮਿਤ੍ਰਂ ਧਰ੍ਮੋ ਮਿਤ੍ਰਂ ਮ੍ਰੁਰੁਇਤਸ੍ਯ ਚ ॥ 17 ॥

ਵਿਨਯਂ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰੇਭ੍ਯਃ ਪਂਡਿਤੇਭ੍ਯਃ ਸੁਭਾਸ਼ਿਤਮ੍ ।
ਅਨ੍ਰੁਰੁਇਤਂ ਦ੍ਯੂਤਕਾਰੇਭ੍ਯਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਭ੍ਯਃ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ੇਤ ਕੈਤਵਮ੍ ॥ 18 ॥

ਅਨਾਲੋਕ੍ਯ ਵ੍ਯਯਂ ਕਰ੍ਤਾ ਅਨਾਥਃ ਕਲਹਪ੍ਰਿਯਃ ।
ਆਤੁਰਃ ਸਰ੍ਵਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇਸ਼ੁ ਨਰਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ ॥ 19 ॥

ਨਾਹਾਰਂ ਚਿਂਤਯੇਤ੍ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੋ ਧਰ੍ਮਮੇਕਂ ਹਿ ਚਿਂਤਯੇਤ੍ ।
ਆਹਾਰੋ ਹਿ ਮਨੁਸ਼੍ਯਾਣਾਂ ਜਨ੍ਮਨਾ ਸਹ ਜਾਯਤੇ ॥ 20 ॥

ਧਨਧਾਨ੍ਯਪ੍ਰਯੋਗੇਸ਼ੁ ਵਿਦ੍ਯਾਸਂਗ੍ਰਹਣੇ ਤਥਾ ।
ਆਹਾਰੇ ਵ੍ਯਵਹਾਰੇ ਚ ਤ੍ਯਕ੍ਤਲਜ੍ਜਃ ਸੁਖੀ ਭਵੇਤ੍ ॥ 21 ॥

ਜਲਬਿਂਦੁਨਿਪਾਤੇਨ ਕ੍ਰਮਸ਼ਃ ਪੂਰ੍ਯਤੇ ਘਟਃ ।
ਸ ਹੇਤੁਃ ਸਰ੍ਵਵਿਦ੍ਯਾਨਾਂ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਚ ਧਨਸ੍ਯ ਚ ॥ 22 ॥

ਵਯਸਃ ਪਰਿਣਾਮੇ਽ਪਿ ਯਃ ਖਲਃ ਖਲ ਏਵ ਸਃ ।
ਸਂਪਕ੍ਵਮਪਿ ਮਾਧੁਰ੍ਯਂ ਨੋਪਯਾਤੀਂਦ੍ਰਵਾਰੁਣਮ੍ ॥ 23 ॥