വിദുര നീതി – ഉദ്യോഗ പർവമ്, അധ്യായഃ 36
॥ ഇതി ശ്രീമഹാഭാരതേ ഉദ്യോഗപർവണി പ്രജാഗരപർവണി
വിദുരഹിതവാക്യേ ഷട്ത്രിംശോഽധ്യായഃ ॥
വിദുര ഉവാച ।
അത്രൈവോദാഹരംതീമമിതിഹാസം പുരാതനമ് ।
ആത്രേയസ്യ ച സംവാദം സാധ്യാനാം ചേതി നഃ ശ്രുതമ് ॥ 1॥
ചരംതം ഹംസരൂപേണ മഹര്ഷിം സംശിതവ്രതമ് ।
സാധ്യാ ദേവാ മഹാപ്രാജ്ഞം പര്യപൃച്ഛംത വൈ പുരാ ॥ 2॥
സാധ്യാ ഊചുഃ ।
സാധ്യാ ദേവാ വയ്മസ്മോ മഹര്ഷേ
ദൃഷ്ട്വാ ഭവംതം ന ശക്നുമോഽനുമാതുമ് ।
ശ്രുതേന ധീരോ ബുദ്ധിമാംസ്ത്വം മതോ നഃ
കാവ്യാം വാചം വക്തുമര്ഹസ്യുദാരാമ് ॥ 3॥
ഹംസ ഉവാച ।
ഏതത്കാര്യമമരാഃ സംശ്രുതം മേ
ധൃതിഃ ശമഃ സത്യധര്മാനുവൃത്തിഃ ।
ഗ്രംഥിം വിനീയ ഹൃദയസ്യ സർവം
പ്രിയാപ്രിയേ ചാത്മവശം നയീത ॥ 4॥
ആക്രുശ്യമാനോ നാക്രോശേന്മന്യുരേവ തിതിക്ഷിതഃ ।
ആക്രോഷ്ടാരം നിര്ദഹതി സുകൃതം ചാസ്യ വിംദതി ॥ 5॥
നാക്രോശീ സ്യാന്നാവമാനീ പരസ്യ
മിത്രദ്രോഹീ നോത നീചോപസേവീ ।
ന ചാതിമാനീ ന ച ഹീനവൃത്തോ
രൂക്ഷാം വാചം രുശതീം വര്ജയീത ॥ 6॥
മര്മാണ്യസ്ഥീനി ഹൃദയം തഥാസൂന്
ഘോരാ വാചോ നിര്ദഹംതീഹ പുംസാമ് ।
തസ്മാദ്വാചം രുശതീം രൂക്ഷരൂപാം
ധര്മാരാമോ നിത്യശോ വര്ജയീത ॥ 7॥
അരും തുരം പരുഷം രൂക്ഷവാചം
വാക്കംടകൈർവിതുദംതം മനുഷ്യാന് ।
വിദ്യാദലക്ഷ്മീകതമം ജനാനാം
മുഖേ നിബദ്ധാം നിരൃതിം വഹംതമ് ॥ 8॥
പരശ്ചേദേനമധിവിധ്യേത ബാണൈര്
ഭൃശം സുതീക്ഷ്ണൈരനലാര്ക ദീപ്തൈഃ ।
വിരിച്യമാനോഽപ്യതിരിച്യമാനോ
വിദ്യാത്കവിഃ സുകൃതം മേ ദധാതി ॥ 9॥
യദി സംതം സേവതേ യദ്യസംതം
തപസ്വിനം യദി വാ സ്തേനമേവ ।
വാസോ യഥാ രംഗ വശം പ്രയാതി
തഥാ സ തേഷാം വശമഭ്യുപൈതി ॥ 10॥
വാദം തു യോ ന പ്രവദേന്ന വാദയേദ്
യോ നാഹതഃ പ്രതിഹന്യാന്ന ഘാതയേത് ।
യോ ഹംതുകാമസ്യ ന പാപമിച്ഛേത്
തസ്മൈ ദേവാഃ സ്പൃഹയംത്യാഗതായ ॥ 11॥
അവ്യാഹൃതം വ്യാഹൃതാച്ഛ്രേയ ആഹുഃ
സത്യം വദേദ്വ്യാഹൃതം തദ്ദ്വിതീയമ് ।
പ്രിയംവദേദ്വ്യാഹൃതം തത്തൃതീയം
ധര്മ്യം വദേദ്വ്യാഹൃതം തച്ചതുര്ഥമ് ॥ 12॥
യാദൃശൈഃ സംവിവദതേ യാദൃശാംശ് ചോപസേവതേ ।
യാദൃഗിച്ഛേച്ച ഭവിതും താദൃഗ്ഭവതി പൂരുഷഃ ॥ 13॥
യതോ യതോ നിവര്തതേ തതസ്തതോ വിമുച്യതേ ।
നിവര്തനാദ്ധി സർവതോ ന വേത്തി ദുഃഖമണ്വപി ॥ 14॥
ന ജീയതേ നോത ജിഗീഷതേഽന്യാന്
ന വൈരക്കൃച്ചാപ്രതിഘാതകശ് ച ।
നിംദാ പ്രശംസാസു സമസ്വഭാവോ
ന ശോചതേ ഹൃഷ്യതി നൈവ ചായമ് ॥ 15॥
ഭാവമിച്ഛതി സർവസ്യ നാഭാവേ കുരുതേ മതിമ് ।
സത്യവാദീ മൃദുര്ദാംതോ യഃ സ ഉത്തമപൂരുഷഃ ॥ 16॥
നാനര്ഥകം സാംത്വയതി പ്രതിജ്ഞായ ദദാതി ച ।
രാദ്ധാപരാദ്ധേ ജാനാതി യഃ സ മധ്യമപൂരുഷഃ ॥ 17॥
ദുഃശാസനസ്തൂപഹംതാ ന ശാസ്താ
നാവര്തതേ മന്യുവശാത്കൃതഘ്നഃ ।
ന കസ്യ ചിന്മിത്രമഥോ ദുരാത്മാ
കലാശ്ചൈതാ അധമസ്യേഹ പുംസഃ ॥ 18॥
ന ശ്രദ്ദധാതി കല്യാണം പരേഭ്യോഽപ്യാത്മശംകിതഃ ।
നിരാകരോതി മിത്രാണി യോ വൈ സോഽധമ പൂരുഷഃ ॥ 19॥
ഉത്തമാനേവ സേവേത പ്രാപ്തേ കാലേ തു മധ്യമാന് ।
അധമാംസ്തു ന സേവേത യ ഇച്ഛേച്ഛ്രേയ ആത്മനഃ ॥ 20॥
പ്രാപ്നോതി വൈ വിത്തമസദ്ബലേന
നിത്യോത്ഥാനാത്പ്രജ്ഞയാ പൌരുഷേണ ।
ന ത്വേവ സമ്യഗ്ലഭതേ പ്രശംസാം
ന വൃത്തമാപ്നോതി മഹാകുലാനാമ് ॥ 21॥
ധൃതരാഷ്ട്ര ഉവാച ।
മഹാകുലാനാം സ്പൃഹയംതി ദേവാ
ധര്മാര്ഥവൃദ്ധാശ്ച ബഹുശ്രുതാശ് ച ।
പൃച്ഛാമി ത്വാം വിദുര പ്രശ്നമേതം
ഭവംതി വൈ കാനി മഹാകുലാനി ॥ 22॥
വിദുര ഉവാച ।
തമോ ദമോ ബ്രഹ്മവിത്ത്വം വിതാനാഃ
പുണ്യാ വിവാഹാഃ സതതാന്ന ദാനമ് ।
യേഷ്വേവൈതേ സപ്തഗുണാ ഭവംതി
സമ്യഗ്വൃത്താസ്താനി മഹാകുലാനി ॥ 23॥
യേഷാം ന വൃത്തം വ്യഥതേ ന യോനിര്
വൃത്തപ്രസാദേന ചരംതി ധര്മമ് ।
യേ കീര്തിമിച്ഛംതി കുലേ വിശിഷ്ടാം
ത്യക്താനൃതാസ്താനി മഹാകുലാനി ॥ 24॥
അനിജ്യയാവിവാഹൈര്ശ്ച വേദസ്യോത്സാദനേന ച ।
കുലാന്യകുലതാം യാംതി ധര്മസ്യാതിക്രമേണ ച ॥ 25॥
ദേവ ദ്രവ്യവിനാശേന ബ്രഹ്മ സ്വഹരണേന ച ।
കുലാന്യകുലതാം യാംതി ബ്രാഹ്മണാതിക്രമേണ ച ॥ 26॥
ബ്രാഹ്മണാനാം പരിഭവാത്പരിവാദാച്ച ഭാരത ।
കുലാന്യകുലതാം യാംതി ന്യാസാപഹരണേന ച ॥ 27॥
കുലാനി സമുപേതാനി ഗോഭിഃ പുരുഷതോഽശ്വതഃ ।
കുലസംഖ്യാം ന ഗച്ഛംതി യാനി ഹീനാനി വൃത്തതഃ ॥ 28॥
വൃത്തതസ്ത്വവിഹീനാനി കുലാന്യല്പധനാന്യപി ।
കുലസംഖ്യാം തു ഗച്ഛംതി കര്ഷംതി ച മയദ്യശഃ ॥ 29॥
മാ നഃ കുലേ വൈരകൃത്കശ് ചിദസ്തു
രാജാമാത്യോ മാ പരസ്വാപഹാരീ ।
മിത്രദ്രോഹീ നൈകൃതികോഽനൃതീ വാ
പൂർവാശീ വാ പിതൃദേവാതിഥിഭ്യഃ ॥ 30॥
യശ്ച നോ ബ്രാഹ്മണം ഹന്യാദ്യശ്ച നോ ബ്രാഹ്മണാംദ്വിഷേത് ।
ന നഃ സ സമിതിം ഗച്ഛേദ്യശ്ച നോ നിർവപേത്കൃഷിമ് ॥ 31॥
തൃണാനി ഭൂമിരുദകം വാക്ചതുര്ഥീ ച സൂനൃതാ ।
സതാമേതാനി ഗേഹേഷു നോച്ഛിദ്യംതേ കദാ ചന ॥ 32॥
ശ്രദ്ധയാ പരയാ രാജന്നുപനീതാനി സത്കൃതിമ് ।
പ്രവൃത്താനി മഹാപ്രാജ്ഞ ധര്മിണാം പുണ്യകര്മണാമ് ॥ 33॥
സൂക്ഷ്മോഽപി ഭാരം നൃപതേ സ്യംദനോ വൈ
ശക്തോ വോഢും ന തഥാന്യേ മഹീജാഃ ।
ഏവം യുക്താ ഭാരസഹാ ഭവംതി
മഹാകുലീനാ ന തഥാന്യേ മനുഷ്യാഃ ॥ 34॥
ന തന്മിത്രം യസ്യ കോപാദ്ബിഭേതി
യദ്വാ മിത്രം ശംകിതേനോപചര്യമ് ।
യസ്മിന്മിത്രേ പിതരീവാശ്വസീത
തദ്വൈ മിത്രം സംഗതാനീതരാണി ॥ 35॥
യദി ചേദപ്യസംബംധോ മിത്രഭാവേന വര്തതേ ।
സ ഏവ ബംധുസ്തന്മിത്രം സാ ഗതിസ്തത്പരായണമ് ॥ 36॥
ചലചിത്തസ്യ വൈ പുംസോ വൃദ്ധാനനുപസേവതഃ ।
പാരിപ്ലവമതേര്നിത്യമധ്രുവോ മിത്ര സംഗ്രഹഃ ॥ 37॥
ചലചിത്തമനാത്മാനമിംദ്രിയാണാം വശാനുഗമ് ।
അര്ഥാഃ സമതിവര്തംതേ ഹംസാഃ ശുഷ്കം സരോ യഥാ ॥ 38॥
അകസ്മാദേവ കുപ്യംതി പ്രസീദംത്യനിമിത്തതഃ ।
ശീലമേതദസാധൂനാമഭ്രം പാരിപ്ലവം യഥാ ॥ 39॥
സത്കൃതാശ്ച കൃതാര്ഥാശ്ച മിത്രാണാം ന ഭവംതി യേ ।
താന്മൃതാനപി ക്രവ്യാദാഃ കൃതഘ്നാന്നോപഭുംജതേ ॥ 40॥
അര്ഥയേദേവ മിത്രാണി സതി വാസതി വാ ധനേ ।
നാനര്ഥയന്വിജാനാതി മിത്രാണാം സാരഫല്ഗുതാമ് ॥ 41॥
സംതാപാദ്ഭ്രശ്യതേ രൂപം സംതാപാദ്ഭ്രശ്യതേ ബലമ് ।
സംതാപാദ്ഭ്രശ്യതേ ജ്ഞാനം സംതാപാദ്വ്യാധിമൃച്ഛതി ॥ 42॥
അനവാപ്യം ച ശോകേന ശരീരം ചോപതപ്യതേ ।
അമിത്രാശ്ച പ്രഹൃഷ്യംതി മാ സ്മ ശോകേ മനഃ കൃഥാഃ ॥ 43॥
പുനര്നരോ മ്രിയതേ ജായതേ ച
പുനര്നരോ ഹീയതേ വര്ധതേ പുനഃ ।
പുനര്നരോ യാചതി യാച്യതേ ച
പുനര്നരഃ ശോചതി ശോച്യതേ പുനഃ ॥ 44॥
സുഖം ച ദുഃഖം ച ഭവാഭവൌ ച
ലാഭാലാഭൌ മരണം ജീവിതം ച ।
പര്യായശഃ സർവമിഹ സ്പൃശംതി
തസ്മാദ്ധീരോ നൈവ ഹൃഷ്യേന്ന ശോചേത് ॥ 45॥
ചലാനി ഹീമാനി ഷഡിംദ്രിയാണി
തേഷാം യദ്യദ്വര്തതേ യത്ര യത്ര ।
തതസ്തതഃ സ്രവതേ ബുദ്ധിരസ്യ
ഛിദ്രോദ കുംഭാദിവ നിത്യമംഭഃ ॥ 46॥
ധൃതരാഷ്ട്ര ഉവാച ।
തനുരുച്ഛഃ ശിഖീ രാജാ മിഥ്യോപചരിതോ മയാ ।
മംദാനാം മമ പുത്രാണാം യുദ്ധേനാംതം കരിഷ്യതി ॥ 47॥
നിത്യോദ്വിഗ്നമിദം സർവം നിത്യോദ്വിഗ്നമിദം മനഃ ।
യത്തത്പദമനുദ്വിഗ്നം തന്മേ വദ മഹാമതേ ॥ 48॥
വിദുര ഉവാച ।
നാന്യത്ര വിദ്യാ തപസോര്നാന്യത്രേംദ്രിയ നിഗ്രഹാത് ।
നാന്യത്ര ലോഭസംത്യാഗാച്ഛാംതിം പശ്യാമ തേഽനഘ ॥ 49॥
ബുദ്ധ്യാ ഭയം പ്രണുദതി തപസാ വിംദതേ മഹത് ।
ഗുരുശുശ്രൂഷയാ ജ്ഞാനം ശാംതിം ത്യാഗേന വിംദതി ॥ 50॥
അനാശ്രിതാ ദാനപുണ്യം വേദ പുണ്യമനാശ്രിതാഃ ।
രാഗദ്വേഷവിനിര്മുക്താ വിചരംതീഹ മോക്ഷിണഃ ॥ 51॥
സ്വധീതസ്യ സുയുദ്ധസ്യ സുകൃതസ്യ ച കര്മണഃ ।
തപസശ്ച സുതപ്തസ്യ തസ്യാംതേ സുഖമേധതേ ॥ 52॥
സ്വാസ്തീര്ണാനി ശയനാനി പ്രപന്നാ
ന വൈ ഭിന്നാ ജാതു നിദ്രാം ലഭംതേ ।
ന സ്ത്രീഷു രാജന്രതിമാപ്നുവംതി
ന മാഗധൈഃ സ്തൂയമാനാ ന സൂതൈഃ ॥ 53॥
ന വൈ ഭിന്നാ ജാതു ചരംതി ധര്മം
ന വൈ സുഖം പ്രാപ്നുവംതീഹ ഭിന്നാഃ ।
ന വൈ ഭിന്നാ ഗൌരവം മാനയംതി
ന വൈ ഭിന്നാഃ പ്രശമം രോചയംതി ॥ 54॥
ന വൈ തേഷാം സ്വദതേ പഥ്യമുക്തം
യോഗക്ഷേമം കല്പതേ നോത തേഷാമ് ।
ഭിന്നാനാം വൈ മനുജേംദ്ര പരായണം
ന വിദ്യതേ കിം ചിദന്യദ്വിനാശാത് ॥ 55॥
സംഭാവ്യം ഗോഷു സംപന്നം സംഭാവ്യം ബ്രാഹ്മണേ തപഃ ।
സംഭാവ്യം സ്ത്രീഷു ചാപല്യം സംഭാവ്യം ജ്ഞാതിതോ ഭയമ് ॥ 56॥
തംതവോഽപ്യായതാ നിത്യം തംതവോ ബഹുലാഃ സമാഃ ।
ബഹൂന്ബഹുത്വാദായാസാന്സഹംതീത്യുപമാ സതാമ് ॥ 57॥
ധൂമായംതേ വ്യപേതാനി ജ്വലംതി സഹിതാനി ച ।
ധൃതരാഷ്ട്രോല്മുകാനീവ ജ്ഞാതയോ ഭരതര്ഷഭ ॥ 58॥
ബ്രാഹ്മണേഷു ച യേ ശൂരാഃ സ്ത്രീഷു ജ്ഞാതിഷു ഗോഷു ച ।
വൃംതാദിവ ഫലം പക്വം ധൃതരാഷ്ട്ര പതംതി തേ ॥ 59॥
മഹാനപ്യേകജോ വൃക്ഷോ ബലവാന്സുപ്രതിഷ്ഠിതഃ ।
പ്രസഹ്യ ഏവ വാതേന ശാഖാ സ്കംധം വിമര്ദിതുമ് ॥ 60॥
അഥ യേ സഹിതാ വൃക്ഷാഃ സംഘശഃ സുപ്രതിഷ്ഠിതാഃ ।
തേ ഹി ശീഘ്രതമാന്വാതാന്സഹംതേഽന്യോന്യസംശ്രയാത് ॥ 61॥
ഏവം മനുഷ്യമപ്യേകം ഗുണൈരപി സമന്വിതമ് ।
ശക്യം ദ്വിഷംതോ മന്യംതേ വായുര്ദ്രുമമിവൌകജമ് ॥ 62॥
അന്യോന്യസമുപഷ്ടംഭാദന്യോന്യാപാശ്രയേണ ച ।
ജ്ഞാതയഃ സംപ്രവര്ധംതേ സരസീവോത്പലാന്യുത ॥ 63॥
അവധ്യാ ബ്രാഹ്മണാ ഗാവോ സ്ത്രിയോ ബാലാശ്ച ജ്ഞാതയഃ ।
യേഷാം ചാന്നാനി ഭുംജീത യേ ച സ്യുഃ ശരണാഗതാഃ ॥ 64॥
ന മനുഷ്യേ ഗുണഃ കശ്ചിദന്യോ ധനവതാം അപി ।
അനാതുരത്വാദ്ഭദ്രം തേ മൃതകല്പാ ഹി രോഗിണഃ ॥ 65॥
അവ്യാധിജം കടുകം ശീര്ഷ രോഗം
പാപാനുബംധം പരുഷം തീക്ഷ്ണമുഗ്രമ് ।
സതാം പേയം യന്ന പിബംത്യസംതോ
മന്യും മഹാരാജ പിബ പ്രശാമ്യ ॥ 66॥
രോഗാര്ദിതാ ന ഫലാന്യാദ്രിയംതേ
ന വൈ ലഭംതേ വിഷയേഷു തത്ത്വമ് ।
ദുഃഖോപേതാ രോഗിണോ നിത്യമേവ
ന ബുധ്യംതേ ധനഭോഗാന്ന സൌഖ്യമ് ॥ 67॥
പുരാ ഹ്യുക്തോ നാകരോസ്ത്വം വചോ മേ
ദ്യൂതേ ജിതാം ദ്രൌപദീം പ്രേക്ഷ്യ രാജന് ।
ദുര്യോധനം വാരയേത്യക്ഷവത്യാം
കിതവത്വം പംഡിതാ വര്ജയംതി ॥ 68॥
ന തദ്ബലം യന്മൃദുനാ വിരുധ്യതേ
മിശ്രോ ധര്മസ്തരസാ സേവിതവ്യഃ ।
പ്രധ്വംസിനീ ക്രൂരസമാഹിതാ ശ്രീര്
മൃദുപ്രൌഢാ ഗച്ഛതി പുത്രപൌത്രാന് ॥ 69॥
ധാര്തരാഷ്ട്രാഃ പാംഡവാന്പാലയംതു
പാംഡോഃ സുതാസ്തവ പുത്രാംശ്ച പാംതു ।
ഏകാരിമിത്രാഃ കുരവോ ഹ്യേകമംത്രാ
ജീവംതു രാജന്സുഖിനഃ സമൃദ്ധാഃ ॥ 70॥
മേഢീഭൂതഃ കൌരവാണാം ത്വമദ്യ
ത്വയ്യാധീനം കുരു കുലമാജമീഢ ।
പാര്ഥാന്ബാലാന്വനവാസ പ്രതപ്താന്
ഗോപായസ്വ സ്വം യശസ്താത രക്ഷന് ॥ 71॥
സംധത്സ്വ ത്വം കൌരവാന്പാംഡുപുത്രൈര്
മാ തേഽംതരം രിപവഃ പ്രാര്ഥയംതു ।
സത്യേ സ്ഥിതാസ്തേ നരദേവ സർവേ
ദുര്യോധനം സ്ഥാപയ ത്വം നരേംദ്ര ॥ 72॥
॥ ഇതി ശ്രീമഹാഭാരതേ ഉദ്യോഗപർവണി പ്രജാഗരപർവണി
വിദുരഹിതവാക്യേ ഷട്ത്രിംശോഽധ്യായഃ ॥ 36॥
പതിവായി ചോദിക്കുന്ന ചോദ്യങ്ങൾ
What is വിദുര നീതി - ഉദ്യോഗ പർവമ്, അധ്യായഃ 36?
വിദുര നീതി - ഉദ്യോഗ പർവമ്, അധ്യായഃ 36 is a devotional text available on Bhakti Granth in the selected language or script.
Which language or script is this version in?
This edition is published in Malayalam. Use the language selector to view another available edition.
Can I read വിദുര നീതി - ഉദ്യോഗ പർവമ്, അധ്യായഃ 36 online?
Yes. The imported text is available directly on this page for online reading and recitation.
Can I download വിദുര നീതി - ഉദ്യോഗ പർവമ്, അധ്യായഃ 36 as a PDF?
If a verified PDF resource was found on the source page, a PDF download button is automatically connected to this page.
How can I share this page?
Use Copy Link, WhatsApp or Facebook in the sticky sharing bar provided by the Bhakti Granth theme.
Are there related devotional texts on Bhakti Granth?
Yes. The Bhakti Granth theme automatically connects texts through language and topic relationships to strengthen navigation and topical coverage.