ശ്രീ ഹയഗ്രീവ സഹസ്ര നാമ സ്തോത്രമ്

॥ ശ്രീഃ ॥
ശുക്ലാംബരധരം വിഷ്ണും ശശിവര്ണം ചതുര്ഭുജം
പ്രസന്നവദനം ധ്യായേത്സർവവിഘ്നോപശാംതയേ ।
യസ്യ ദ്വിരദവക്രാദ്യാഃ പാരിഷദ്യാഃ പരശ്ശതം
വിഘ്നം നിഘ്നംതി സതതം വിഷ്വക്സേനം തമാശ്രയേ . ।

ശ്രീകാശ്യപഃ ।
താത മേ ശ്രീഹയഗ്രീവനാമ്നാം സാഹസ്രമുത്തമമ് ।
അധ്യേതും ജായതേ കാംക്ഷാ തത്പ്രസീദ മയി പ്രഭോ ॥ 1 ॥
ഇതിപൃഷ്ടസ്തതോവാച ബ്രഹ്മാ ലോക പിതാമഹഃ ।
ശ്രേയസാമപി ച ശ്രേയഃ കാശ്യപേഹ വിശാംപതേ ॥ 2 ॥
അമത്യാ വിഹിതം പാപം മൂലതോ ഹി വിനശ്യതി ।
രഹസ്യാനാം രഹസ്യം ച പാവനാനാം ച പാവനമ് ॥ 3 ॥
പ്രായശ്ചിത്തേ കൃതേ തസ്യ കര്താന നിരയീ ഭവേത് ।
കാമതസ്തു കൃതേ പാപേ പ്രായശ്ചിത്തശതേന ച ॥ 4 ॥
തന്ന നശ്യതി തത്കര്താ വ്യവഹാര്യസ്തു ജായതേ ।
ഏവം ദുരപനോദാനാം ബുദ്ധിപൂർവമഹാംഹസാമ് ॥ 5 ॥
ആവര്ജനകരാണാമപ്യംതേ നിഷ്കൃതിരീരിതാ ।
പ്രണമ്യ മാനവതയാ മംത്രരത്നാനുകീര്തനമ് ॥ 6 ॥
ഹംസനാമസഹസ്രസ്യപഠനം ശിരസാന്വഹമ് ।
പ്രണമ്യ ഭഗവദ്ഭക്തപാദോദക നിഷേവണമ് ॥ 7 ॥
തദേതത്ത്ത്രിതയം സർവപാപസംഘാതനാശനമ് ।
ഇതീദം പരമം ഗുഹ്യം ഹംസോ ഹയശിരാഹരിഃ ॥ 8 ॥
വേദോപദേശസമയേ മാം നിബോധ്യോപദിഷ്ടവാന ।
അനേന മംത്രരത്നേന മഹാശ്വശിരസോ ഹരേഃ ॥ 9 ॥
സഹസ്രനാമഭിസ്തുല്യാ നിഷ്കൃതിര്നേതരാംഹസാമ് ।
അനന്യഭഗവദ്ഭക്തപാദോദകനിഷേവണമ് ॥ 10 ॥
ഏതദ്ദ്വയോപദേശാംഗമാദൌ സ്വീകാര്യമിഷ്യതേ ।
ഇത്യുക്ത്വാഽനംതഗരുഡവിഷ്വക്സേനപദോദകമ് ॥ 11 ॥
ആദൌ മാം പ്രാശയന്നംതേ പരിശോഷ്യേകൃതാംഹസി ।
ആത്മനോ നാമസാഹസ്രം സര്ഷിച്ഛംദോഽധിദൈവതമ് ॥ 12 ॥
സന്യാസമുദ്രികാഭേദം മഹ്യം സാംഗമുപാദിശത് ।
യഥാവത്തദിദം വത്സ ദദ്യാം തേ ശൃണു തത്ത്വതഃ ॥ 13 ॥
യത്പ്രാപ്യാത്യംതികീ വൃത്ത്യാ നിവൃത്ത്യാ മോക്ഷമേഷ്യതി ।
ഹയാസ്യനാമസാഹസ്രസ്തോത്രരാജസ്യ വൈഭവമ് ॥ 14 ॥
ഋഷിശ്ശ്രീമാന് ഹയഗ്രീവോ വിദ്യാമൂര്തിസ്സ്വയം ഹരിഃ ।
ദേവതാ ച സ ഏവാസ്യ ഛംദോനുഷ്ടുബിതി ശ്രുതമ് ॥ 15 ॥
ഹംസോ ഹംസോഽഹമിത്യേതേ ബീജം ശക്തിസ്തുകീലകമ് ।
ഹംസീം ഹംസോഽഹമിത്യേതേ പ്രാജ്ഞപ്യാ മനവസ്ത്രയഃ ॥ 16 ॥
ഏകൈകസ്യ ദശാവൃത്തിരിതിസംഖ്യാവിധീയതേ ।
പ്രണവത്രയമംത്രം സ്യാത്കവചം ശ്രീശ്ശ്രിയോ ഭവേത് ॥ 17 ॥
ശ്രീവിഭൂഷണ ഇത്യേതദ്ധൃദയം പരികീര്തിതമ് ।
പരോരജാഃ പരം ബ്രഹ്മേത്യപി യോനിരുദാഹൃതാ ॥ 18 ॥
വിദ്യാമൂര്തിരിതി ധ്യാനം വിശ്വാത്മേതി ച ഗദ്യതേ ।
വിശ്വമംഗലനാമ്നോഽസ്യ വിനിയോഗോ യഥാരുചി ॥ 19 ॥
ഭ്രൂനേത്രാശ്രോത്രനാസാഹന്വോഷ്ഠതാലൂരദേ ക്രമാത് ।
ഷോഡശസ്വരവിന്യാസോ ദക്ഷിണാരംഭമിഷ്യതേ ॥ 20 ॥
ജിഹ്വാതലേഽപി തന്മൂലേ സ്വരാവംത്യൌ ച വിന്യസേത് ।
തദാ താലുദ്വയന്യാസസഖായോസ്തു പരിത്യജേത് ॥ 21 ॥
അയം ഹി വിദ്യാകാമാനാമാദ്യസ്ത്വന്യ ഫലൈഷിണാമ് ।
ദോഃപത്സക്ഥ്യംഗുലീശീര്ഷേ വര്ഗാന്കചടതാന്ന്യസേത് ॥ 22 ॥
പാര്ശ്വയോസ്തു വഫൌ പൃഷ്ടോദരയോസ്തു ബഭൌ ന്യസേത് ।
മകാരം ഹൃദയേ ന്യസ്യ ജീവേ വാ പംചവിംശകേ ॥ 23 ॥
നാഭിപായൂദരേ ഗുഹ്യേ യരലവാന്വിനിക്ഷിപേത് ।
ശഷൌ കുംഡലയോശ്ശീര്ഷം ഹാരേ ച കടിസൂത്രകേ ॥ 24 ॥
സഹൌ ഹൃദബ്ജേ ഹര്ദേ ച ലമാപാദശിഖേ ന്യസേത് ।
ക്ഷംച ശീര്ഷാദി പാദാംതം മാതൃകാന്യാസ ഏഷ തു ॥ 25 ॥

അസ്യ ശ്രീഹയഗ്രീവസഹസ്രനാമ സ്തോത്രമഹാമംത്രസ്യ ശ്രീഹയഗ്രീവ ഋഷിഃ ।
അനുഷ്ടുപ് ഛംദഃ . ശ്രീഹയഗ്രീവ പരമാത്മാ ദേവതാ . ഹംസ ഇതി ബീജമ് ।
ഹംസോഹമിതി ശക്തിഃ . ഹംസാം ഹംസീമിതി കീലകമ് . ഓം ഓം ഓമിത്യസ്ത്രമ് ।
ശ്രീഃ ശ്രിയഃ ഇതി കവചമ് . ശ്രീവിഭൂഷണ ഇതി ഹൃദയമ് ।
പരോരജാഃ പരം ബ്രഹ്മേതി യോനിഃ . വിദ്യാമൂര്തിർവിശ്വാത്മാ ഇതി ധ്യാനമ് ।

ഹംസാമംഗുഷ്ഠാഭ്യാം നമഃ . ഹംസീം തര്ജനീഭ്യാം നമഃ ।
ഹംസൂം മധ്യമാഭ്യാം നമഃ . ഹംസോം അനാമികാഭ്യാം നമഃ ।
ഹംസൌം കനിഷ്ഠികാഭ്യാം നമഃ . ഹംസഃ കരതലകരപൃഷ്ഠാഭ്യാം നമഃ ।
ഏവം ഹൃദയാദിന്യാസഃ . ।

ഹംസാം ജ്ഞാനായ ഹൃദയായ നമഃ . ഹംസീം ഐശ്വര്യായ ശിരസേ സ്വാഹാ ।
ഹംസൂം ശക്തയൈ ശിഖായൈ വഷട് . ഹംസോം ബലായ കവചായ ഹുമ് ।
ഹംസൌം തേജസേ നേത്രാഭ്യാം വൌഷട് ।
ഹംസഃ വീര്യായാസ്ത്രായ ഫട് ഓമിതി ദിഗ്ബംധഃ . ।

അഥ മാതൃകാന്യാസഃ ।
ഓം അം ആം ഭ്രുവോഃ . ഇം ഈം നേത്രയോഃ . ഉം ഊം ശ്രോത്രയോഃ . ഋം ൠം നാസികയോഃ ।
ലൃം ലൄം കപോലയോഃ . ഏം ഐം ഓഷ്ഠയോഃ . ഓം ഓം ദംതപംക്ത്യോഃ ।
അം ജിഹ്വാതലേ . അഃ ജിഹ്വാമൂലേ ।
കവര്ഗം ദക്ഷിണേ ബാഹൂമൂലേ കൂര്പരേ മണിബംധേ കരതലേ ഹസ്താഗ്രേ ।
ചവര്ഗം വാമേ ബാഹൂമൂലേ കൂര്പരേ മണിബംധേ കരതലേ ഹസ്താഗ്രേ ।
ടവര്ഗം ദക്ഷിണേ പാദമൂലേ ജാനുനി പാദപാര്ഷ്ണൌ പാദതലേ പാദാഗ്രേ ।
തവര്ഗം വാമേ പാദമൂലേ ജാനുനി പാദപാര്ഷ്ണൌ പാദതലേ പാദാഗ്രേ ।
പഫൌ പാര്ശ്വയോഃ . ബഭൌ പൃഷ്ഠോദരയോഃ . മം ഹൃദി ।
യം രം ലം വം നാഭൌ പായൌ ഉദരേ ഗുഹ്യേ . ശഷൌ ഹസ്തയോഃ ।
സഹൌ ശീര്ഷേ കട്യാമ് . ലക്ഷൌ ഹൃദബ്ജേ ഹാര്ദേ ഉതി മാതൃകാന്യാസഃ . ।

അഥ ധ്യാനമ് . ।
വിദ്യാമൂര്തിമഖംഡചംദ്രവലയശ്വേതാരവിംദസ്ഥിതം
ഹൃദ്യാഭം സ്ഫടികാദ്രിനിര്മലതനും വിദ്യോതമാനംശ്രിയാ ।
വാമാംകസ്ഥിതവല്ലഭാം പ്രതി സദാവ്യാഖ്യാംതമാമ്നായവാ-
ഗര്ഥാനാദിമപൂരുഷം ഹയമുഖം ധ്യായാമി ഹംസാത്മകമ് ॥ 1 ॥
വിശ്വാത്മാ വിശദപ്രഭാപ്രതിലസദ്വാഗ്ദേവതാമംഡലോ
ദേവോ ദക്ഷിണപാണിയുഗ്മവിലസദ്ബോധാംകചക്രായുധഃ ।
വാമോദഗ്രകരേ ദരം തദിതരേണാശ്ലിഷ്യ ദോഷ്ണാ രമാം
ഹസ്താഗ്രേ ധൃതപുസ്തകസ്സ ദയതാം ഹംസോ ഹിരണ്യച്ഛദഃ ॥ 2 ॥

അഥ സഹസ്രനാമസ്തോത്രപ്രാരംഭഃ ।
ഓം – ശ്രീം ഹംസോ ഹമൈ മോം ക്ലീം ശ്രീശ്ശ്രിയശ്ശ്രീവിഭൂഷണഃ ।
പരോരജാഃ പരം ബ്രഹ്മ ഭൂര്ഭുവസ്സുവരാദിമഃ ॥ 1 ॥
ഭാസ്വാന്ഭഗശ്ച ഭഗവാന്സ്വസ്തിസ്വാഹാ നമസ്സ്വധാ ।
ശ്രൌഷഡ്വൌഷഢലം ഹും ഫട് ഹും ഹ്രീം ക്രോം ഹ്ലൌം യഥാ തഥാ ॥ 2 ॥
കര്കഗ്രീവഃ കലാനാഥഃ കാമദഃ കരുണാകരഃ ।
കമലാധ്യുഷിതോത്സംഗഃ ക്ഷയേ കാലീവശാനുഗഃ ॥ 3 ॥
നിഷച്ഛോപനിഷച്ചാഥ നീചൈരുച്ചൈസ്സമം സഹ ।
ശശ്വദ്യുഗപദഹ്വായ ശനൈരേകോ ബഹുധ്രുവഃ ॥ 4 ॥
ഭൂതഭൃദ്ഭൂരിദസ്സാക്ഷീ ഭൂതാദിഃ പുണ്യകീര്തനഃ ।
ഭൂമാ ഭൂമിരധോന്നദ്ധഃ പുരുഹൂതഃ പുരുഷ്ടുതഃ ॥ 5 ॥
പ്രഫുല്ലപുംഡരീകാക്ഷഃ പരമേഷ്ഠീ പ്രഭാവനഃ ।
പ്രഭുര്ഭഗഃസതാം ബംധുര്ഭയധ്വംസീ ഭവാപനഃ ॥ 6 ॥
ഉദ്യന്നുരുശയാഹും കൃദുരുഗായ ഉരുക്രമഃ ।
ഉദാരസ്ത്രിയുഗസ്ത്ര്യാത്മാ നിദാനം നലയോ ഹരിഃ ॥ 7 ॥
ഹിരണ്യഗര്ഭോ ഹേമാംഗോ ഹിരണ്യശ്മശ്രുരീശിതാ ।
ഹിരണ്യകേശോ ഹിമഹാ ഹേമവാസാ ഹിതൈഷണഃ ॥ 8 ॥
ആദിത്യമംഡലാംതസ്ഥോ മോദമാനസ്സമൂഹനഃ ।
സർവാത്മാ ജഗദാധാരസ്സന്നിധിസ്സാരവാന്സ്വഭൂഃ ॥ 9 ॥
ഗോപതിര്ഗോഹിതോ ഗോമീ കേശവഃ കിന്നരേശ്വരഃ ।
മായീ മായാവികൃതികൃന്മഹേശാനോ മഹാമഹാഃ ॥ 10 ॥
മമാ മിമീ മുമൂ മൃമൄം മ്ലുമ്ലൂം മേമൈം തഥൈവ ച ।
മോമൌം ബിംദുർവിസര്ഗശ്ച ഹ്രസ്വോദീര്ഘഃ പ്ലുതസ്സ്വരഃ ॥ 11 ॥
ഉദാത്തശ്ചാനുദാത്തശ്ച സ്വരിതഃ പ്രചയസ്തഥാ ।
കം ഖം ഗം ഘം ംഅം ച ചം ഛം ജം ഝം ഞം ടം ഠമേവ ച ॥ 12 ॥
ഡം ഢം ണം തം ഥം ച ദം ച ധം നം പം ഫം ബമേവ ച
ഭം മം യം രം ലം ച വം ച ശം ഷം സം ഹം ലമേവ ച ॥ 13 ॥
ക്ഷം യമോം വ്യംജനോ ജിഹ്വാമൂലീയോഽര്ധവിസര്ഗവാന് ।
ഉപധ്മാനീയ ഇതി ച സംയുക്താക്ഷര ഏവ ച ॥ 14 ॥
പദം ക്രിയാ കാരകശ്ച നിപാതോ ഗതിരവ്യയഃ ।
സന്നിധിര്യോഗ്യതാഽകാംക്ഷാ പരസ്പരസമന്വയഃ ॥ 15 ॥
വാക്യം പദ്യം സംപ്രദായോ ഭാവശ്ശബ്ദാര്ഥലാലിതഃ ।
വ്യംജനാ ലക്ഷണാ ശക്തിഃ പാകോ രീതിരലംകൃതിഃ ॥ 16 ॥
ശയ്യാ ഫ്രൌഢധ്വനിസ്തദ്വത്കാവ്യം സര്ഗഃ ക്രിയാ രുചിഃ ।
നാനാരൂപപ്രബംധശ്ച യശഃ പുണ്യം മഹദ്ധനമ് ॥ 17 ॥
വ്യവഹാരപരിജ്ഞാനം ശിവേതരപരിക്ഷയഃ ।
സദഃ പരമനിർവാണം പ്രിയപഥ്യോപദേശകഃ ॥ 18 ॥
സംസ്കാരഃ പ്രതിഭാ ശിക്ഷാ ഗ്രഹണം ധാരണം ശ്രമഃ ।
ആസുതാസ്വാദിമാ ചിത്രം വിസ്താരശ്ചിത്രസംവിധിഃ ॥ 19 ॥
പുരാണമിതിഹാസശ്ച സ്മൃതിസൂത്രം ച സംഹിതാ ।
ആചാര ആത്മനാ തുഷ്ടിരാചാര്യാജ്ഞാനതിക്രമഃ ॥ 20 ॥
ശ്രീമാന്ശ്രീഗീഃശ്രിയഃ കാംതശ്ശ്രീനിധിശ്ശ്രീനികേതനഃ ।
ശ്രേയാന്ഹയാനനശ്രീദശ്ശ്രീമയശ്ശ്രിതവത്സലഃ ॥ 21 ॥
ഹംസശ്ശുചിഷദാദിത്യോ വസുശ്ചംദ്രോഽംതരിക്ഷസത് ।
ഹോതാ ച വേദിഷദ്യോനിരതിഥിര്ദ്രോണസദ്ധവിഃ ॥ 22 ॥
നൃഷന്മൃത്യുശ്ച വരസദമൃതം ചര്തസദ്വൃഷഃ ।
വ്യോമസദ്വിവിധസ്കോടശബ്ദാര്ഥവ്യംഗ്യവൈഭവഃ ॥ 23 ॥
അബ്ജാ രസസ്വാദുതമോ ഗോജാ ഗേയോ മനോഹരഃ ।
ഋതജാസ്സകലം ഭദ്രമദ്രിജാസ്ഥൈര്യമുത്തമമ് ॥ 24 ॥
ഋതം സമജ്ഞാത്വനൃതം ബൃഹത്സൂക്ഷ്മവശാനുഗഃ ।
സത്യം ജ്ഞാനമനംതം യത്തത്സദ്ബ്രഹ്മമയോഽച്യുതഃ ॥ 25 ॥
അഗ്രേഭവന്നഗോ നിത്യഃ പരമഃ പുരുഷോത്തമഃ ।
യോഗനിദ്രാപരസ്സ്വാമീ നിധ്യാനവരനിർവൃനഃ ॥ 26 ॥
രസോ രസ്യോ രസയിതാ രസവാന് രസികപ്രിയഃ ।
ആനംദോ നംദയന്സർവാനാനംദീ ഹയകംധരഃ ॥ 27 ॥
കാലഃ കാല്യശ്ച കാലാത്മാ കാലാഭ്യുത്ഥിതജാഗരഃ ।
കലാസാചിവ്യകൃത്കാംതാകഥിതവ്യാധികാര്യകഃ ॥ 28 ॥
ദൃംന്യംചനോദംചനോദ്യല്ലയസര്ഗോ ലഘുക്രിയഃ ।
വിദ്യാസഹായോ വാഗീശോ മാതൃകാമംഡലീകുതഃ ॥ 29 ॥
ഹിരണ്യം ഹംസമിഥുനമീശാനശ്ശക്തിമാന് ജയീ ।
ഗ്രഹമേഥീ ഗുണീ ശ്രീഭൂനീലാലീലൈകലാലസ ॥ 30 ॥
അംകേനോദൂഹ്യ വാഗ്ദേവീമാചാര്യകമുപാശ്രയഃ ।
വേദവേദാംതശാസ്ത്രാര്ഥതത്ത്വവ്യാഖ്യാനതത്പരഃ ॥ 31 ॥
ല്ഹൌം ഹ്ലം ഹം ഹം ഹയോ ഹം സൂം ഹംസാം ഹംസീം ഹസൂം ഹസൌമ് ।
ഹസൂം ഹം ഹരിണോ ഹാരീ ഹരികേശോ ഹരേഡിതഃ ॥ 32 ॥
സനാതനോ നിര്ബീജസ്സന്നവ്യക്തോ ഹൃദയേശയഃ ।
അക്ഷരഃ ക്ഷരജീവേശഃ ക്ഷമീ ക്ഷയകരോഽച്യുതഃ ॥ 33 ॥
കര്താകാരയിതാഽകാര്യം കാരണം പ്രകൃതിഃ കൃതിഃ ।
ക്ഷയക്ഷയമനാമാര്ഥോ വിഷ്ണുര്ജിഷ്ണുര്ജഗന്മയഃ ॥ 34 ॥
സംകുചന്വികചന്സ്ഥാണുനിർവികാരോ നിരാമയഃ ।
ശുദ്ധോ ബുദ്ധഃ പ്രബുദ്ധശ്ച സ്നിഗ്ധോ മുഗ്ധസ്സമുദ്ധതഃ ॥ 35 ॥
സംകല്പദോ ബഹുഭവത്സർവാത്മാ സർവനാമഭൃത് ।
സഹസ്രശീര്ഷസ്സർവജ്ഞസ്സഹസ്രാക്ഷസ്സഹസ്രപാത് ॥ 36 ॥
വ്യക്തോവിരാട്സ്വരാട്സമ്രാഡ്വിഷ്വഗ്രൂപവപുർവിധുഃ ।
മായാവീ പരമാനംദോ മാന്യോ മായാതിഗോ മഹാന് ॥ 37 ॥
വടപത്രശയോ ബാലോ ലലന്നാമ്നായസൂചകഃ ।
മുഖന്യസ്തകരഗ്രസ്തപാദാഗ്രപടലഃ പ്രഭുഃ ॥ 38 ॥
നൈദ്രീഹാസാശ്വസംഭൂതജ്ഞാജ്ഞസാത്വികതാമസഃ ।
മഹാര്ണവാംബുപര്യംകഃ പദ്മനാഭഃ പരാത്പരഃ ॥ 39 ॥
ബ്രഹ്മഭൂര്ബ്രഹ്മഭയഹൃദ്ധരിരോമുപദേശകൃത് ।
മധുകൈടഭനിര്മാതാ മത്തബ്രഹ്മമദാപഹഃ ॥ 40 ॥
വേധോവിലാസവാഗാനിര്ദയാസാരോ മൃഷാര്ഥദഃ ।
നാരായണാസ്ത്രനിര്മാതാമധുകൈടഭമര്ദനഃ ॥ 41 ॥
വേദകര്താ വേദഭര്താ വേദഹര്താ വിദാംവരഃ ।
പുംഖാനുപുംഖഹേഷാഢ്യഃ പൂര്ണഷാഡ്ഗുണ്യവിഗ്രഹഃ ॥ 42 ॥
ലാലാമൃതകണവ്യാജവാംതനിര്ദോഷവര്ണകഃ ।
ഉല്ലോലസ്വാനധീരോദ്യദുച്ചൈര്ഹലഹലധ്വനിഃ ॥ 43 ॥
കര്ണാദാരഭ്യ കല്ക്യാത്മാ കവിഃ ക്ഷീരാര്ണവോപമഃ ।
ശംഖ ചക്രഗദീ ഖഡ്ഗീ ശാരംഗീ നിര്ഭയമുദ്രകഃ ॥ 44 ॥
ചിന്മുദ്രാചിഹ്നിതോ ഹസ്തതലവിന്യസ്തപുസ്തകഃ ।
വിദ്യാനാമ്നീം ശ്രിയം ശിഷ്യാം വേദയന്നിജവൈഭവമ് ॥ 45 ॥
അഷ്ടാര്ണ്യമ്യോഽഷ്ടഭുജോവ്യഷ്ടിസൃഷ്ടികരഃ പിതാ ।
അഷ്ടൈശ്വര്യപ്രദോഹൃഷ്യദഷ്ടമൂര്തിപിതൃസ്തുതഃ ॥ 46 ॥
അനീതവേദപുരുഷോ വിധിവേദോപദേശകൃത് ।
വേദവേദാംഗവേദാംതപുരാണസ്മൃതിമൂര്തിമാന് ॥ 47 ॥
സർവകര്മസമാരാധ്യസ്സർവവേദമയോ വിഭുഃ ।
സർവാര്ഥതത്ത്വവ്യാഖ്യാതാ ചതുഷ്ഷഷ്ടികലാധിപഃ ॥ 48 ॥
ശുഭയുക്സുമുഖശ്ശുദ്ധസ്സുരൂപസ്സുഗതസ്സുധീഃ ।
സുവ്രതിസ്സംഹൃതിശ്ശൂരസ്സുതപാഃ സുഷ്ടുതിസ്സുഹൃത് ॥ 49 ॥
സുംദരസ്സുഭഗസ്സൌമ്യസ്സുഖദസ്സുഹൃദാം പ്രിയഃ ।
സുചരിത്രസ്സുഖതരശ്ശുദ്ധസത്വപ്രദായകഃ ॥ 50 ॥
രജസ്തമോഹരോ വീരോവിശ്വരക്ഷാധുരംധരഃ ।
നരനാരായണാകൃത്യാ ഗുരുശിഷ്യത്വമാസ്ഥിതഃ ॥ 51 ॥
പരാവരാത്മാ പ്രബലഃ പാവനഃ പാപനാശനഃ ।
ദയാഘനഃ ക്ഷമാസാരോ വാത്സല്യൈകവിഭൂഷണഃ ॥ 52 ॥
ആദികൂര്മോ ജഗദ്ഭര്താ മഹാപോത്രീ മഹീധരഃ ।
സ്തദ്ഭിത്സ്വാമീ ഹരിര്യക്ഷോ ഹിരണ്യരിപുരൈച്ഛികഃ ॥ 53 ॥
പ്രഹ്ലാദപാലകസ്സർവഭയഹര്താ പ്രിയംവദഃ ।
ശ്രീമുഖാലോകനസ്രംസത്ക്രൌംചകഃ കുഹകാംചനഃ ॥ 54 ॥
ഛത്രീ കമംഡലുധരോ വാമനോ വദതാം വരഃ ।
പിശുനാത്മാ ശനോദൃഷ്ടിലോപനോ ബലിമര്ദനഃ ॥ 55 ॥
ഉരുക്തമോ ബലിശിരോന്യസ്താംഘ്രിര്ബലിമര്ദനഃ ।
ജാമദഗ്ന്യഃ പരശുഭൃത്കൃത്തക്ഷത്ത്രകുലോത്തമഃ ॥ 56 ॥
രാമോഽഭിരാമശ്ശാംതാത്മാ ഹരകോദംഡഖംഡനഃ ।
ശരണാഗതസംത്രാതാ സർവായോധ്യകമുക്തിദഃ ॥ 57 ॥
സംകര്ഷണോമദോദഗ്രോ ബലവാന്മുസലായുധഃ ।
കൃഷ്ണാക്ലേശഹരഃ കൃഷ്ണോ മഹാവ്യസനശാംതിദഃ ॥ 58 ॥
അംഗാരിതോത്തരാഗര്ഭപ്രാണദഃ പാര്ഥസാരഥിഃ ।
ഗീതാചാര്യോ ധരാഭാരഹാരീ ഷട്പുരമര്ദനഃ ॥ 59 ॥
കല്കീ വിഷ്ണുയശസ്സൂനുഃ കലികാലുഷ്യനാശനഃ ।
സാധുദുഷ്കൃത്പരിത്രാണവിനാശവിഹിതോദയഃ ॥ 60 ॥
വൈകുംഠേ പരമേ തിഷ്ഠന് സുകുമാരയുവാകൃതിഃ ।
വിശ്വോദയസ്ഥിതിധ്വംസസംകല്പേന സ്വയം പ്രഭുഃ ॥ 61 ॥
മദനാനാം ച മദനോ മണികോടീരമാനിതഃ ।
മംദാരമാലികാപീഡോ മണികുംഡലമംഡിതഃ ॥ 62 ॥
സുസ്നിഗ്ധനീലകുടിലകുംതലഃ കോമലാകൃതിഃ ।
സുലലാടസ്സ്തുതിലകസ്സുഭ്രൂകസ്സുകപോലകഃ ॥ 63 ॥
സിദ്ധാസദസദാലോകസുധാസ്യംദീരദച്ഛദഃ ।
താരകാകോരകാകാരവിനിര്മിതരദച്ഛദഃ ॥ 64 ॥
സുധാവര്തിപരിസ്ഫൂര്തിശോഭമാനരദച്ഛദഃ ।
വിഷ്ടബ്ധോവിപുലഗ്രീവോനിഭൃതോച്ചൈശ്ശ്രവസ്ഥിതിഃ ॥ 65 ॥
സമാവൃത്താവദാതോരുമുക്താപ്രാലംബഭൂഷണഃ ।
രത്നാംഗദീ വജ്രനിഷ്കീ നീലരത്നാംകകംകണഃ ॥ 66 ॥
ഹരിന്മണിഗണാബദ്ധശൃംഖലാകംകണോര്മികഃ ।
സിതോപവീതസംശ്ലിഷ്യത്പദ്മാക്ഷമണിമാലികഃ ॥ 67 ॥
ശ്രീചൂര്ണവദ്ദ്വാദശോര്ധ്വപുംഡ്രരേഖാപരിഷ്കൃതഃ ।
പട്ടതംതുഗ്രഥനവത്പവിത്രനരശോഭിതഃ ॥ 68 ॥
പീനവക്ഷാമഹാസ്കംധോ വിപുലോരുകടീതടഃ ।
കൌസ്തുഭീ വനമാലീ ച കാംത്യാചംദ്രായുതോപമഃ ॥ 69 ॥
മംദാരമാലികാമോദീ മംജുവാഗമലച്ഛവിഃ ।
ദിവ്യഗംധോ ദിവ്യരസോ ദിവ്യതേജാ ദിവസ്പതിഃ ॥ 70 ॥
വാചാലോ വാക്പതിർവക്താ വ്യാഖ്യാതാ വാദിനാം പ്രിയഃ ।
ഭക്തഹൃന്മധുരോ വാദിജിഹ്വാഭദ്രാനനസ്ഥിതിഃ ॥ 71 ॥
സ്മൃതിസന്നിഹിതസ്സ്നിഗ്ധസ്സിദ്ധിദസിദ്ധിസന്നുതഃ ।
മൂലകംദോമുകുംദോഗ്ലൌസ്സ്വയംഭൂശംഭുരൈംദവഃ ॥ 72 ॥
ഇഷ്ടോ മനുര്യമഃ കാലകാല്യഃ കംബുകലാനിധിഃ ।
കല്യഃ കാമയിതാ ഭീമഃ കാതര്യഹരണഃ കൃതിഃ ॥ 73 ॥
സംപ്രിയഃ പക്കണസ്തര്കചര്ചാനിര്ധാരണാദയഃ ।
വ്യതിരേകോ വിവേകശ്ച പ്രവേകഃ പ്രക്രമഃ ക്രമഃ ॥ 74 ॥
പ്രമാണ പ്രതിഭൂഃ പ്രാജ്ഞഃ പ്രജ്ഞാപത്ഥ്യാചധാരണഃ ।
വിധിർവിധാതാ വ്യവധിരുദ്ഭവഃ പ്രഭവസ്ഥിതിഃ ॥ 75 ॥
വിഷയസ്സംശയഃ പൂർവഃ പക്ഷഃ കക്ഷ്യോപപാദകഃ ।
രാദ്ധാംതോ വിഹിതോ ന്യായഫലനിഷ്പത്തിരുദ്ഭവഃ ॥ 76 ॥
നാനാരൂപാണി തംത്രാണി വ്യവഹാര്യോ വ്യവസ്ഥിതിഃ ।
സർവസാധാരണോ ദേവസ്സാധ്വസാധുഹിതേ രതഃ ॥ 77 ॥
സംധാ സനാതനോ ധര്മോ ധര്മൈരര്ച്യാ മഹാത്മഭിഃ ।
ഛംദോമയസ്ത്രിധാമാത്മാ സ്വച്ഛംദശ്ഛാംദസേഡിതഃ ॥ 78 ॥
യജ്ഞോ യജ്ഞാത്മകോ യഷ്ടാ യജ്ഞാംഗോഽപഘനോഹവിഃ ।
സമിദാജ്യം പുരോഡാശശ്ശാലാ സ്ഥാലീ സ്രുവസ്സ്രുചാ ॥ 79 ॥
പ്രാഗ്വംശോ ദേവയജനഃ പരിധിശ്ച പരിസ്തരഃ ।
വേദിർവിഹരണം ത്രേതാ പശുഃ പാശശ്ച സംസ്കൃതിഃ ॥ 80 ॥
വിധിര്മംത്രോഽര്ഥവാദശ്ച ദ്രവ്യമംഗം ച ദൈവതമ് ।
സ്തോത്രം ശസ്ത്രം സാമ ഗീതിരുദ്ഗീഥസ്സർവസാധനമ് ॥ 81 ॥
യാജ്യാ പുരോനുകാവ്യാ ച സാമിധേനീ സമൂഹനമ് ।
പ്രയോക്താരഃ പ്രയോഗശ്ച പ്രപംചഃ പ്രാശുഭാ ശ്രമഃ ॥ 82 ॥
ശ്രദ്ധാ പ്രധ്വംസനാ തുഷ്ടിഃ പുഷ്ടിഃ പുണ്യം പ്രതിര്ഭവഃ ।
സദസ്സദസ്യസംപാതഃ പ്രശ്നഃ പ്രതിവചസ്ഥിതിഃ ॥ 83 ॥
പ്രായശ്ചിത്തം പരിഷ്കാരോ ധൃതിര്നിർവഹണം ഫലമ് ।
നിയോഗോ ഭാവനാ ഭാവ്യം ഹിരണ്യം ദക്ഷിണാ നുതിഃ ॥ 84 ॥
ആശീരഭ്യുപപത്തിശ്ച തൃപ്തിസ്സ്വം ശര്മ കേവലമ ।
പുണ്യക്ഷയഃ പുനഃ പാതഭയം ശിക്ഷാശുഗര്ദനഃ ॥ 85 ॥
കാര്പണ്യം യാതനാം ചിംതാ നിർവേദശ്ച വിഹസ്തതാ ।
ദേഹഭൃത്കര്മസംപാതഃ കിംചിത്കര്മാനുകൂലകഃ ॥ 86 ॥
അഹേതുകതയാ പ്രേമ സാമ്മുഖ്യം ചാപ്യനുഗ്രഹഃ ।
ശുചിശ്ശ്രീമത്കുലജനോ നേതാ സത്ത്വാഭിമാനവാന് ॥ 87 ॥
അംതരായഹരഃ പിത്രോരദുഷ്ടാഹാരദായകഃ ।
ശുദ്ധാഹാരാനുരൂപാംഗപരിണാമവിധായകഃ ॥ 88 ॥
സ്രാവപാതാദിവിപദാം പരിഹര്താ പരായണഃ ।
ശിരഃപാണ്യാദിസംധാതാ ക്ഷേമകൃത്പ്രാണദഃ പ്രഭു ॥ 89 ॥
അനിര്ഘൃണശ്ചാവിഷമശ്ശക്തിത്രിതയദായകഃ ।
സ്വേച്ഛാപ്രസംഗസംപത്തിവ്യാജഹര്ഷവിശേഷവാന് ॥ 90 ॥
സംവിത്സംധായകസ്സർവജന്മക്ലേശസ്മൃതിപ്രദഃ ।
വിവകേശോകവൈരാഗ്യഭവഭീതിവിധായകഃ ॥ 91 ॥
ഗര്ഭസ്യാപ്യനുകൂലാദിനാസാംതാധ്യവസായദഃ ।
ശുഭവൈജനനോപേതസദനേഹോജനിപ്രദഃ ॥ 92 ॥
ഉത്തമായുഃപ്രദോ ബ്രഹ്മനിഷ്ഠാനുഗ്രഹകാരകഃ ।
സ്വദാസജനനിസ്തീര്ണതദ്വംശജപരംപരഃ ॥ 93 ॥
ശ്രീവൈഷ്ണവോത്പാദകൃതസ്വസ്തികാവനിമംഡലഃ ।
അധർവണോക്തൈകശതമൃത്യുദൂരക്രിയാപരഃ ॥ 94 ॥
ദയാദ്യഷ്ടഗുണാധാതാ തത്തത്സംസ്കൃതിസാധകഃ ।
മേധാവിധാതാ ശ്രദ്ധാകൃത് സൌസ്ഥ്യദോ ജാമിതാഹരഃ ॥ 95 ॥
വിഘ്നനുദ്വിജയീ ധാതാ ദേശകാലാനുകൂല്യകൃത് ।
വിനേതാ സത്പഥാനേതാ ദോഷഹൃച്ഛുഭദസ്സഖാ ॥ 96 ॥
ഹ്രീദോ ഭീദോ രുചികരോ വിശ്വോ വിശ്വഹിതേ രതഃ ।
പ്രമാദഹൃത്പ്രാപ്തകാരീ പ്രദ്യുമ്നോ ബലവത്തരഃ ॥ 97 ॥
സാംഗവേദസമായോക്താ സർവശാസ്ത്രാര്ഥവിത്തിദഃ ।
ബ്രഹ്മചര്യാംതരായഘ്നഃ പ്രിയകൃദ്ധിതകൃത്പരഃ ॥ 98 ॥
ചിത്തശുദ്ധിപ്രദശ്ഛിന്നാക്ഷചാപല്യഃ ക്ഷമാവഹഃ ।
ഇംദ്രിയാര്ഥാരതിച്ഛേത്താ വിദ്യൈകവ്യസനാവഹഃ ॥ 99 ॥
ആത്മാനുകൂല്യരുചികൃദഖിലാര്തിവിനാശകഃ ।
തിതീര്ഷുഹൃത്ത്വരാവേദീ ഗുരുസദ്ഭക്തിതേജസഃ ॥ 100 ॥
ഗുരുസംബംധഘടകോ ഗുരുവിശ്വാസവര്ധനഃ ।
ഗുരൂപാസനസംധാതാ ഗുരുപ്രേമപ്രവര്ധനഃ ॥ 101 ॥
ആചാര്യാഭിമതൈര്യോക്താ പംചസംസ്കൃതിഭാവനഃ ।
ഗുരൂക്തവൃത്തിനൈശ്ചല്യസംധാതാഽവഹിതസ്ഥിതിഃ ॥ 102 ॥
ആപന്നാഖിലരക്ഷാര്ഥമാചാര്യകമുപാശ്രിതഃ ।
ശാസ്ത്രപാണിപ്രദാനേന ഭവമഗ്നാന്സമുദ്ധരന് ॥ 103 ॥
പാംചകാലികധര്മേഷു നൈശ്ചല്യം പ്രതിപാദയന് ।
സ്വദാസാരാധനാദ്യര്ഥശുദ്ധദ്രവ്യപ്രദായകഃ ॥ 104 ॥
ന്യാസവിദ്യാവിനിർവോഢാ ന്യസ്താത്മഭരരക്ഷകഃ ।
സ്വകൈംകര്യൈകരുചിദസ്സ്വദാസ്യപ്രേമവര്ധനഃ ॥ 105 ॥
ആചാര്യാര്ഥാഖിലദ്രവ്യസംഭൃത്യര്പണരോചകഃ ।
ആചാര്യസ്യ സ്വസച്ഛിഷ്യോജ്ജീവനൈകരുചിപ്രദഃ ॥ 106 ॥
ആഗത്യയോജയനാസഹിതൈകകൃതിജാഗരഃ ।
ബ്രഹ്മവിദ്യാസമാസ്വാദസുഹിതഃ കൃതിസംസ്കൃതിഃ ॥ 107 ॥
സത്കാരേ വിഷധീദാതാ തരുണ്യാം ശവബുദ്ധിദഃ ।
സഭാംപ്രത്യായയന്വ്യാലീം സർവത്ര സമബുദ്ധിദഃ ॥ 108 ॥
സംഭാവിതാശേഷദോഷഹൃത്പുനര്ന്യാസരോചകഃ ।
മഹാവിശ്വാസസംധാതാ സ്ഥൈര്യദാതാ മദാപഹഃ ॥ 109 ॥
നാദവ്യാഖ്യാസ്വസിദ്ധാംതരക്ഷാഹേതുസ്വമംത്രദഃ ।
സ്വമംത്രജപസംസിദ്ധിജംഘാലകവിതോദയഃ ॥ 110 ॥
അദുഷ്ടഗുണവത്കാവ്യബംധവ്യാമുഗ്ധചേതനഃ ।
വ്യംഗ്യപ്രധാനരസവദ്ഗദ്യപദ്യാദിനിര്മിതിഃ ॥ 111 ॥
സ്വഭക്തസ്തുതിസംതുഷ്ടോ ഭൂയോഭക്തിപ്രദായകഃ ।
സാത്വികത്യാഗസംപന്നസത്കര്മകൃദതിപ്രിയഃ ॥ 112 ॥
നിരംതരാനുസ്മരണനിജദാസൈവാദാസ്യകൃത് ।
നിഷ്കാമവത്സലോ നൈച്യഭാവനേഷു വിനിർവിശന് ॥ 113 ॥
സർവഭൂതഭവദ്ഭാവം സംപശ്യത്സുസദാസ്ഥിതഃ ।
കരണത്രയസാരൂപ്യകല്യാണപതിസാദരഃ ॥ 114 ॥
കദാ കദേതി കൈംകര്യകാമിനാം ശേഷിതാംഭജന ।
പരവ്യൂഹാദിനിര്ദോഷശുഭാശ്രയപരിഗ്രഹഃ ॥ 115 ॥
ചംദ്രമംഡലമധ്യസ്യ ശ്വേതാംഭോരുഹവിഷ്ടരഃ ।
ജ്യോത്സ്നായമാനാംഗരുചിനിര്ധൂതാംതര്ബഹിസ്തമാഃ ॥ 116 ॥
ഭാവ്യോ ഭാവയിതാ ഭദ്രം പാരിജാതവനാലയഃ ।
ക്ഷീരാബ്ധിമധ്യമദ്വീപപാലകഃ പ്രപിതാമഹഃ ॥ 117 ॥
നിരംതരനമോവാകശുദ്ധയാജിഹദാശ്രയഃ ।
മുക്തിദശ്വേതമൃദ്രൂപശ്വേതദ്വീപവിഭാവനഃ ॥ 118 ॥
ഗരുഡാഹാരിതശ്വേതമൃത്പൂതയദുഭൂധരഃ ।
ഭദ്രാശ്വവര്ഷനിലയോ ഭയഹാരീ ശുഭാശ്രയഃ ॥ 119 ॥
ഭദ്രശ്രീവത്സഹാരാഢ്യഃ പംചരാത്രപ്രവര്തകഃ ।
ഭക്താത്മഭാവഭവനോ ഹാര്ദോഽംഗുഷ്ഠപ്രമാണവാന് ॥ 120 ॥
സ്വദാസസത്കൃതാകൃത്യേ തന്മിത്രാരിഷു യോജയന് ।
പ്രാണാനുത്ക്രാമയന്നൂരീകൃതപ്രാരബ്ധലോപനഃ ॥ 121 ॥
ലധ്വ്യൈവ ശിക്ഷയാപാപമശേഷമപി നിര്ണുദന് ।
ത്രിസ്ഥൂണക്ഷോഭതോ ഭൂതസൂക്ഷ്മ്യൈസ്സൂക്ഷ്മവപുസ്സൃജന് ॥ 122 ॥
നിരംകുശകൃപാപൂരോ നിത്യകല്യാണകാരകഃ ।
മൂര്ധന്യനാഡ്യാ സ്വാംദാസാന്ബ്രഹ്മരംധ്രാദുദംചയന് ॥ 123 ॥
ഉപാസനപരാന്സർവാന് പ്രാരബ്ധമനുഭാവയന് ।
സർവപ്രാരബ്ധദേഹാംതേഽപ്യംതിമസ്മരണം ദിശന് ॥ 124 ॥
പ്രപേയുഷാം ഭേജുഷാം ച യമദൃഷ്ടിമഭാവയന് ।
ദിവ്യദേഹപ്രദസ്സൂര്യം ദ്വാരയന്മോക്ഷമേയുഷാമ് ॥ 125 ॥
ആതിവാഹികസത്കാരാനധ്വന്യാപാദ്യ മാനയന് ।
സാർവാന്ക്രതുഭുജശ്ശശ്വത്പ്രാഭൃതാനി പ്രദാപയന് ॥ 126 ॥
ദുരംതമായാകാംതാരം ദ്രുതം യോഗേന് ലംഘയന് ।
സ്ഫായത്സുദര്ശവിവിധവീഥ്യംതേനാധ്വനാ നയന് ॥ 127 ॥
സീമാംതസിംധുവിരജാം യോഗേനോത്താരയന്വശീ ।
അമാനവസ്യ ദേവസ്യ കരം ശിരസി ധാരയന് ॥ 128 ॥
അനാദിവാസനാം ധൂന്വന് വൈകുംഠാപ്ത്യാ സലോകയന് ।
അഹേയമംഗലോദാരതനുദാനാത്സരൂപയന ॥ 129 ॥
സൂരിജുഷ്ടം സുഖൈകാംതം പരമം പദമാപയന് ।
അരാരണ്യാമൃതാംഭോധീ ദര്ശയന് ശ്രമനാശനഃ ॥ 130 ॥
ദിവ്യോദ്യാനസരോവാപീസരിന്മണിനഗാന്നയന ।
ഐരമ്മദാമൃതസരോഗമയന്സൂപബൃംഹണഃ ॥ 131 ॥
അശ്വത്ഥം സോമസവനം പ്രാപയന്വിഷ്ടരശ്രവാഃ ।
ദിവ്യാപ്സരസ്സമാനീതബ്രഹ്മാലംകാരദായകഃ ॥ 132 ॥
ദിവ്യവാസോഽംജനക്ഷൌമമാല്യൈസ്സ്വാന്ബഹുമാനയന് ।
സ്വീയാമയോധ്യാം നഗരീം സാദരം സംപ്രവേശയന് ॥ 133 ॥
ദാസാംദിവ്യരസാലോകഗംധാംസലശരീരയന് ।
സ്വദാസാന്സൂരിവര്ഗേണ സസ്നേഹം ബഹുമാനയന് ॥ 134 ॥
സൂരിസേവോദിതാനംദനൈച്യാന്സ്വാനതിശായയന് ।
വാചയന്സ്വാം നമോവീപ്സാം കുർവന്പ്രഹ്വാന്കൃതാംജലീന് ॥ 135 ॥
പ്രാകാരഗോപുരാരാമപ്രാസാദേഭ്യഃ പ്രണാമയന് ।
ഇംദ്രപ്രജാപതിദ്വാരപാലസമ്മാനമാപയന് ॥ 136 ॥
മാലികാംചന്മഹാരാജവീഥീമധ്യം നിവാസയന് ।
ശ്രീവൈകുംഠപുരംധ്രീഭിര്നാനാസത്കാരകാരകഃ ॥ 137 ॥
ദിവ്യം വിമാനം ഗമയന് ബ്രഹ്മകാംത്യാഭിപൂരയന് ।
മഹാനംദാത്മകശ്രീമന്മണിമംഡപമാപയന് ॥ 138 ॥
ഹൃഷ്യത്കുമുദചംഡാദ്യൈർവിഷ്വക്സേനാംതികം നയന് ।
സേനേശചോദിതാസ്ഥാനനായകോ ഹേതിനായകഃ ॥ 139 ॥
പ്രാപയംദിവ്യമാസ്ഥാനം വൈനതേയം പ്രണാമയന് ।
ശ്രീമത്സുംദരസൂരീംദ്രദിവ്യപംക്തിം പ്രണാമയന് ॥ 140 ॥
ഭാസ്വരാസനപര്യംകപ്രാപണേന കൃതാര്ഥയന് ।
പര്യംകവിദ്യാസംസിദ്ധസർവവൈഭവസംഗതഃ ॥ 141 ॥
സ്വാത്മാനമേവ ശ്രീകാംതം സാദരം ഭൂരി ദര്ശയന് ।
ശേഷതൈകരതിം ശേഷം ശയ്യാത്മാനം പ്രണാമയന് ॥ 142 ॥
അനംതാക്ഷിദ്വിസാഹസ്രസാദരാലോകപാത്രയന് ।
അകുമാരയുവാകാരം ശ്രീകാംതം സംപ്രണാമയന് ॥ 143 ॥
അതടാനംദതോ ഹേതോ രംചയന്കിലികിംചിതമ് ।
ദാസാനത്യുത്ഥിതമുഹുഃകൃതിസൃഷ്ടിപ്രസന്നഹൃത് ॥ 144 ॥
ശ്രീയാം പ്രാപസ്വയം താതം ജീവം പുത്രം പ്രഹര്ഷയന് ।
മജ്ജയന് സ്വമുഖാംഭോധൌ സ്വകാം കീര്തിരുചിം ദിശന് ॥ 145 ॥
ദയാര്ദ്രഗംഗാവലനാകൃതഹ്ലാദൈഃ കൃതാര്ഥയന് ।
പര്യംകാരോഹണപ്രഹ്വം സമം ലക്ഷ്മ്യോപപാദയന് ॥ 146 ॥
കസ്ത്വമിത്യനുയുംജാനോ ദാസോഽസ്മീത്യുക്തിവിസ്മിതഃ ।
അപൃഥക്ത്വപ്രകാരോഽസ്മി വാചാസ്വാശ്രിതവദ്ഭവന് ॥ 147 ॥
വിദുഷാം തത്ക്രതുനയാദ്ധയാസ്യവപുഷാഭവന് ।
വാസുദേവാത്മനാ ഭൂയോ ഭവന്വൈകുംഠനായകഃ ॥ 148 ॥
യഥാ തഥൈവ സ്വം രൂപം ജഗന്മോഹനമൂര്തിമാന് ।
ദ്വിമൂര്തീ ബഹുമൂര്തീശ്ച ആത്മനശ്ച പ്രകാശയന് ॥ 149 ॥
യുഗപത്സകലം സാക്ഷാത്സ്വതഃ കര്തും സമര്ഥയന് ।
കവീനാമാദിശന്നിത്യം മുക്താനാമാദിമഃ കവിഃ ॥ 150 ॥
ഷഡര്ണമനുനിഷ്ഠാനാം ശ്വേതദ്വീപസ്ഥിതിം ദിശന് ।
ദ്വാദശാക്ഷരനിഷ്ഠാനാം ലോകം സാംതാനികം ദിശന് ॥ 151 ॥
അഷ്ടാക്ഷരൈകനിഷ്ഠാനാം കാര്യം വൈകുംഠമര്പയന് ।
ശരണാഗതിനിഷ്ഠാനാം സാക്ഷാദ്വൈകുംഠമര്പയന് ॥ 152 ॥
സ്വമംത്രരാജനിഷ്ഠാനാം സ്വസ്മാര്ദാതേശയം ദിശന് ।
ശ്രിയാ ഗാഢോപഗൂഢാത്മാ ഭൂതധാത്രീരുചിം ദിശന് ॥ 153 ॥
നീലാവിഭൂതിവ്യാമുഗ്ധോ മഹാശ്വേതാശ്വമസ്തകഃ ।
ത്ര്യക്ഷസ്ത്രിപുരസംഹാരീ രുദ്രസ്സ്കംദോ വിനായകഃ ॥ 154 ॥
അജോ വിരിംചോ ദ്രുഹിണോ വ്യാപ്തമൂര്തിരമൂര്തികഃ ।
അസംഗോഽനന്യധീസംഗവിഹംഗോവൈരിഭംഗദഃ ॥ 155 ॥
സ്വാമീ സ്വം സ്വേന സംതുപ്യന് ശക്രസ്സർവാധികസ്യദഃ ।
സ്വയംജ്യോതിസ്സ്വയംവൈദ്യശ്ശൂരശ്ശൂരകുലോദ്ഭവഃ ॥ 156 ॥
വാസവോ വസുരണ്യോഗ്നിർവാസുദേവസ്സുഹൃദ്വസുഃ ।
ഭൂതോ ഭാവീ ഭവന്ഭവ്യോ വിഷ്ണുസ്ഥാനസ്സനാതനഃ ॥ 157 ॥
നിത്യാനുഭാവോ നേദീയാംദവീയാംദുർവിഭാവനഃ ।
സനത്കുമാരസ്സംധാതാ സുഗംധിസ്സുഖദര്ശനഃ ॥ 158 ॥
തീര്ഥം തിതിക്ഷുസ്തീര്ഥാംഘ്രിസ്തീര്ഥസ്വാദുശുഭശ്ശുചിഃ ।
തീര്ഥവദ്ദീധിതിസ്തിഗ്മതേജാസ്തീവ്രമനാമയഃ ॥ 159 ॥
ഈശാദ്യുപനിഷദ്വേദ്യഃ പംചോപനിഷദാത്മകഃ ।
ഈഡംതഃസ്ഥോഽപി ദൂരസ്ഥഃ കല്യാണതമരൂപവാന് ॥ 160 ॥
പ്രാണാനാം പ്രാണനഃ പൂര്ണജ്ഞാനൈരപി സുദുര്ഗ്രഹഃ ।
നാചികേതോപാസനാര്ച്യസ്ത്രിമാത്രപ്രണവോദിതഃ ॥ 161 ॥
ഭൂതയോനിശ്ച സർവജ്ഞോഽക്ഷരോഽക്ഷരപരാത്പരഃ ।
അകാരാദിപദജ്ഞേയവ്യൂഹതാരാര്ഥപൂരുഷഃ ॥ 162 ॥
മനോമയാമൃതോ നംദമയോ ദഹരരൂപദൃത് ।
ന്യാസവിദ്യാവേദ്യരൂപഃ ആദിത്യാംതര്ഹിരണ്മയഃ ॥ 163 ॥
ഇദംദ്ര ആത്മോദ്ഗീഥാദി പ്രതീകോ പാസനാന്വയീ ।
മധുവിദ്യോപാസനീയോ ഗായത്രീധ്യാനഗോചരഃ ॥ 164 ॥
ദിവ്യകൌക്ഷേയസജ്ജ്യോതിഃ ശാംഡില്യോപാസ്തിവീക്ഷിതഃ ।
സംവര്ഗവിദ്യാവേദ്യാത്മാ തത് ഷോഡശകലം പരമ് ॥ 165 ॥
ഉപകോസലവിദ്യേക്ഷ്യഃ പംചാഗ്ന്യാത്മശരീരകഃ ।
വൈശ്വാനരഃ സദഖേഭൂമാ ച ജഗത്കര്മാഽദിപൂരുഷഃ ॥ 166 ॥
മൂര്താമൂര്തബ്രഹ്മ സർവപ്രേഷ്ഠോഽന്യപ്രിയതാകരഃ ।
സർവാംതരശ്ചാപരോക്ഷശ്ചാംതര്യാമ്യമൃതോഽനഘഃ ॥ 167 ॥
അഹര്നാമാദിത്യരൂപശ്ചാഹന്നാമാക്ഷിസംശ്രിതഃ ।
സതുര്യഗായത്ര്യര്ഥശ്ച യഥോപാസ്ത്യാപ്യസദ്വപുഃ ॥ 168 ॥
ചംദ്രാദിസായുജ്യപൂർവമോക്ഷദന്യാസഗോചരഃ ।
ന്യാസനാശ്യാനഭ്യുപേതപ്രാരബ്ധാംശോ മഹാദയഃ ॥ 169 ॥
അവതാരരഹസ്യാദിജ്ഞാനിപ്രാരബ്ധനാശനഃ ।
സ്വേന സ്വാര്ഥം പരേണാപി കൃതേ ന്യാസേ ഫലപ്രദഃ ॥ 170 ॥
അസാഹസോഽനപായശ്രീസ്സഹായസ്സ ശ്രിയൈ വസന് ।
ശ്രീമാന്നാരായണോ വാസുദേവോഽവ്യാദ്വിഷ്ണുരുത്തമഃ ॥ 171 ॥

॥ ഓമ് ॥
ഇതീദം പരമം ഗുഹ്യം സർവപാപപ്രണാശനമ് ।
വാഗീശനാമസാഹസ്രം വത്സ തേഽഭിഹിതം മയാ ॥ 1 ॥
യ ഇദം ശൃണുയാദ്ഭക്ത്യാ ശ്രാവയേദ്വാ സ്വയം പഠത് ।
നാസൌ പ്രാപ്നോതി ദുരിതമിഹാമുത്ര ച കിംചന ॥ 2 ॥
തദിദം പ്രജപന് സ്വാമീ വിദ്യാധീശോ ഹയാനനഃ ।
ക്ഷത്രിയശ്ചേന്മഹാരുദ്രോ വിക്രമാക്രാംതസർവഭൂഃ ॥ 3 ॥
മഹോദാരോ മഹാകീര്തിര്മഹിതോ വിജയീ ഭവേത് ।
ഊരുജശ്ചേദുരുയശോധനധാന്യസമൃദ്ധിമാന് ॥ 4 ॥
അശേഷഭോഗസംഭൂതോ ധനാധിപസമോ ഭവേത് ।
ശൃണുയാദേവ വൃഷലസ്സ്വയം വിപ്രാത്സുപൂജിതാത് ॥ 5 ॥
മഹിമാനമവാപ്നോതി മഹിതൈശ്വര്യഭാജനമ് ।
ശ്രീമതോ ഹയശീര്ഷസ്യ നാമ്നാം സാഹസ്രമുത്തമമ് ॥ 6 ॥
ശൃണ്വന്പഠന്നപി നരസ്സർവാന്കാമാനവാപ്നുയാത് ।
ധര്മാര്ഥകാമസംതാനഭാഗ്യാരോഗ്യോത്തമായുഷാമ് ॥ 7 ॥
പ്രാപണേ പരമോ ഹേതുഃ സ്തവരാജോഽയമദ്ഭുതഃ ।
ഹയഗ്രീവേ പരാ ഭക്തിമുദ്വഹന് യ ഇമം പഠേത് ॥ 8 ॥
ത്രിസംധ്യം നിയതശ്ശുദ്ധസ്സോഽപവര്ഗായ കല്പതേ ।
ത്രിഃ പഠന്നാമസാഹസ്രം പ്രത്യഹം വാഗധീശിതുഃ ॥ 9 ॥
മഹതീം കീര്തിമാപ്നോതി നിസ്സീമാം പ്രേയസീം പ്രിയാമ് ।
വീര്യം ബലം പതിത്വം ച മേധാശ്രദ്ധാവലോന്നതീഃ ॥ 10 ॥
സാരസ്വതസമൃദ്ധിം ച ഭവ്യാന്ഭോഗ്യാന്നതാന്സുതാന് ।
അഭിരൂപാം വധൂം സാധ്വീം സുഹൃദശ്ച ഹിതൈഷിണഃ ॥ 11 ॥
ബ്രഹ്മവിദ്യാപ്രവചനൈഃ കാലക്ഷേപം ച സംതതമ് ।
ഹയഗ്രീവപദാംഭോജ സലിലസ്യാനുകൂലതഃ ॥ 12 ॥
ലഭേത നിര്മലം ശാംതോ ഹംസോപാസനതത്പരഃ ।
ശ്രീമത്പരമഹംസസ്യ ചിത്തോല്ലാസനസദ്വിധൌ ॥ 13 ॥
ഇദം തു നാമ്നാം സാഹസ്രമിഷ്ടസാധനമുത്തമമ് ।
പാപീ പാപാദ്വിമുക്തസ്സ്യാദ്രോഗീ രോഗാദ്വിമുച്യതേ ॥ 14 ॥
ബദ്ധോ ബംധാദ്വിമുച്യേത ഭീതേ ഭീതിർവിമുച്യതേ ।
മുക്തോ ദരിദ്രോ ദാരിദ്ര്യാദ്ഭവേത്പൂര്ണമനോരഥഃ ॥ 15 ॥
ആപന്ന ആപദാ മുക്തോ ഭവത്യേവ ന സംശയഃ ।
ഹംസാര്ചനപരോ നിത്യം ഹംസാര്ചനപരായണഃ ॥ 16 ॥
നിര്ധൂതകല്മഷോ നിത്യം ബ്രഹ്മസായുജ്യമാപ്നുയാത് ।
യേ ഭക്ത്യാ പരമേ ഹംസേ ശ്രിയാ മിഥുനിതാംഗിതേ ॥ 17 ॥
ജന്മവ്യാധിജരാനാശഭയഭാജോ ന തേ ജനാഃ ।
ആചാര്യാത്തദിദം സ്തോത്രമധിഗത്യ പഠേന്നരഃ ॥ 18 ॥
തസ്യേദം കല്പതേ സിദ്ധ്യൈ നാന്യഥാ വത്സ കാശ്യപ ।
ആചാര്യം ലക്ഷണൈര്യുക്തമന്യം വാഽത്മവിദുത്തമമ് ॥ 19 ॥
വൃത്വാചാര്യം സദാ ഭക്ത്യാ സിദ്ധ്യൈ തദിദമശ്നുയാത് ।
സ യാതി പരമാം വിദ്യാം ശകുനിബ്രഹ്മഹര്ഷണീമ് ॥ 20 ॥
ഹയാസ്യനാമസാഹസ്രസ്തുതിരംഹോവിനാശിനീ ।
പരമോ ഹംസ ഏവാദൌ പ്രണവം ബ്രഹ്മണേ ദിശത് ॥ 21 ॥
ഉപാദിശത്തതോ വേദാന് ശ്രീമാന ഹയശിരോ ഹരിഃ ।
തേനാസൌ സ്തവരാജോ ഹി ഹംസാഖ്യഹയഗോചരഃ ॥ 22 ॥
വിദ്യാസാമ്രാജ്യസംപത്തിമോക്ഷൈകഫലസാധനമ് ।
സർവവിത്സ്വാത്മഭാവേന പരമം പദമാപ്നുയാത് ॥ 23 ॥
ന തത്ര സംശയഃ കശ്ചിന്നിപുണം പരിപശ്യതി ।
തഥാപി സ്വാത്മനി പ്രേമസിംധുസംധുക്ഷണക്ഷമഃ. ॥ 24 ॥
ഇതീദം നാമസാഹസ്രം സംഗൃഹീതം തഥോത്തരമ് ।
ഏവം സംഗൃഹ്യ ദേവേന ഹയഗ്രീവേണ പാലനമ് ॥ 25 ॥
സ്തോത്രരത്നമിദം ദത്തം മഹ്യം തത് കഥിതം തവ ।
ഹംസനാമസഹസ്രസ്യ വൈഭവം പരമാദ്ഭുതമ് ॥ 26 ॥
വക്തും യഥാവത്കശ്ശക്തോ വര്ഷകോടിശതൈരപി ।
ഹയാസ്യഃ പരമോ ഹംസോ ഹരിര്നാരായണോഽവ്യയഃ ॥ 27 ॥
കാരണം ശരണം മൃത്യുരമൃതം ചാഖിലാത്മനാമ് ।
സത്യം സത്യം പുനസ്സത്യം ധ്യേയോ നാരായണോ ഹരിഃ ॥ 28 ॥
സമാനമധികം വേദാന്ന ദൈവം കേശവാത്പരമ് ।
തത്ത്വം വിജ്ഞാതുകാമാനാം പ്രമാണൈസ്സർവതോമുഖൈഃ ॥ 29 ॥
തത്ത്വം സ പരമോ ഹംസ ഏക ഏവ ജനാര്ദനഃ ।
ഇദം രഹസ്യം പരമം മഹാപാതകനാശനമ് ॥ 30 ॥
ന ചാശുശ്രൂഷവേ വാച്യം നാഭക്തായ കദാചന ।
നാപ്യന്യദേവതായാപി ന വാച്യം നാസ്തികായ ച ॥ 31 ॥
അധീത്യൈതദ്ഗുരുമുഖാദന്വഹം യഃ പഠേന്നരഃ ।
തദ്വംശ്യാ അപി സർവേ സ്യുസ്സംപത്സാരസ്വതോന്നതാഃ ॥ 32 ॥
ഇതി ഹയവദനാനനാരവിംദാന്മധുലഹരീവ നിരര്ഗലാ ഗലംതീ ।
ജഗതി ദശശതീതദീയനാമ്നാം ജയതി ജഡാനപി ഗീര്ഷു യോജയംതീ ॥ 33 ॥

॥ ഇതി ശ്രീഹയഗ്രീവസഹസ്രനാമസ്തോത്രം സംപൂര്ണമ് ॥