ചാണക്യ നീതി – ഷോഡശോഽധ്യായഃ

ന ധ്യാതം പദമീശ്വരസ്യ വിധിവത്സംസാരവിച്ഛിത്തയേ
സ്വര്ഗദ്വാരകപാടപാടനപടുര്ധര്മോഽപി നോപാര്ജിതഃ ।
നാരീപീനപയോധരോരുയുഗലാ സ്വപ്നേഽപി നാലിംഗിതം
മാതുഃ കേവലമേവ യൌവനവനച്ഛേദേ കുഠാരാ വയമ് ॥ 01 ॥

ജല്പംതി സാര്ധമന്യേന പശ്യംത്യന്യം സവിഭ്രമാഃ ।
ഹൃദയേ ചിംതയംത്യന്യം ന സ്ത്രീണാമേകതോ രതിഃ ॥ 02 ॥

യോ മോഹാന്മന്യതേ മൂഢോ രക്തേയം മയി കാമിനീ ।
സ തസ്യാ വശഗോ ഭൂത്വാ നൃത്യേത് ക്രീഡാശകുംതവത് ॥ 03 ॥

കോഽര്ഥാന്പ്രാപ്യ ന ഗർവിതോ വിഷയിണഃ കസ്യാപദോഽസ്തം ഗതാഃ
സ്ത്രീഭിഃ കസ്യ ന ഖംഡിതം ഭുവി മനഃ കോ നാമ രാജപ്രിയഃ ।
കഃ കാലസ്യ ന ഗോചരത്വമഗമത് കോഽര്ഥീ ഗതോ ഗൌരവം
കോ വാ ദുര്ജനദുര്ഗമേഷു പതിതഃ ക്ഷേമേണ യാതഃ പഥി ॥ 04 ॥

ന നിര്മിതോ ന ചൈവ ന ദൃഷ്ടപൂർവോ
ന ശ്രൂയതേ ഹേമമയഃ കുരംഗഃ ।
തഥാഽപി തൃഷ്ണാ രഘുനംദനസ്യ
വിനാശകാലേ വിപരീതബുദ്ധിഃ ॥ 05 ॥

ഗുണൈരുത്തമതാം യാതി നോച്ചൈരാസനസംസ്ഥിതാഃ ।
പ്രാസാദശിഖരസ്ഥോഽപി കാകഃ കിം ഗരുഡായതേ ॥ 06 ॥

ഗുണാഃ സർവത്ര പൂജ്യംതേ ന മഹത്യോഽപി സംപദഃ ।
പൂര്ണേംദുഃ കിം തഥാ വംദ്യോ നിഷ്കലംകോ യഥാ കൃശഃ ॥ 07 ॥

പരൈരുക്തഗുണോ യസ്തു നിര്ഗുണോഽപി ഗുണീ ഭവേത് ।
ഇംദ്രോഽപി ലഘുതാം യാതി സ്വയം പ്രഖ്യാപിതൈര്ഗുണൈഃ ॥ 08 ॥

വിവേകിനമനുപ്രാപ്താ ഗുണാ യാംതി മനോജ്ഞതാമ് ।
സുതരാം രത്നമാഭാതി ചാമീകരനിയോജിതമ് ॥ 09 ॥

ഗുണൈഃ സർവജ്ഞതുല്യോഽപി സീദത്യേകോ നിരാശ്രയഃ ।
അനര്ഘ്യമപി മാണിക്യം ഹേമാശ്രയമപേക്ഷതേ ॥ 10 ॥

അതിക്ലേശേന യദ്ദ്രവ്യമതിലോഭേന യത്സുഖമ് ।
ശത്രൂണാം പ്രണിപാതേന തേ ഹ്യര്ഥാ മാ ഭവംതു മേ ॥ 11 ॥

കിം തയാ ക്രിയതേ ലക്ഷ്മ്യാ യാ വധൂരിവ കേവലാ ।
യാ തു വേശ്യേവ സാമാന്യാ പഥികൈരപി ഭുജ്യതേ ॥ 12 ॥

ധനേഷു ജീവിതവ്യേഷു സ്ത്രീഷു ചാഹാരകര്മസു ।
അതൃപ്താഃ പ്രാണിനഃ സർവേ യാതാ യാസ്യംതി യാംതി ച ॥ 13 ॥

ക്ഷീയംതേ സർവദാനാനി യജ്ഞഹോമബലിക്രിയാഃ ।
ന ക്ഷീയതേ പാത്രദാനമഭയം സർവദേഹിനാമ് ॥ 14 ॥

തൃണം ലഘു തൃണാത്തൂലം തൂലാദപി ച യാചകഃ ।
വായുനാ കിം ന നീതോഽസൌ മാമയം യാചയിഷ്യതി ॥ 15 ॥

വരം പ്രാണപരിത്യാഗോ മാനഭംഗേന ജീവനാത് ।
പ്രാണത്യാഗേ ക്ഷണം ദുഃഖം മാനഭംഗേ ദിനേ ദിനേ ॥ 16 ॥

പ്രിയവാക്യപ്രദാനേന സർവേ തുഷ്യംതി ജംതവഃ ।
തസ്മാത്തദേവ വക്തവ്യം വചനേ കാ ദരിദ്രതാ ॥ 17 ॥

സംസാരകടുവൃക്ഷസ്യ ദ്വേ ഫലേഽമൃതോപമേ ।
സുഭാഷിതം ച സുസ്വാദു സംഗതിഃ സജ്ജനേ ജനേ ॥ 18 ॥

ജന്മ ജന്മ യദഭ്യസ്തം ദാനമധ്യയനം തപഃ ।
തേനൈവാഽഭ്യാസയോഗേന ദേഹീ ചാഭ്യസ്യതേ പുനഃ ॥ 19 ॥

പുസ്തകസ്ഥാ തു യാ വിദ്യാ പരഹസ്തഗതം ധനമ് ।
കാര്യകാലേ സമുത്പന്നേ ന സാ വിദ്യാ ന തദ്ധനമ് ॥ 20 ॥