ഭര്തൃഹരേഃ ശതക ത്രിശതി – വൈരാഗ്യ ശതകമ്

ചൂഡോത്തംസിതചംദ്രചാരുകലികാചംചച്ഛിഖാഭാസ്വരോ
ലീലാദഗ്ധവിലോലകാമശലഭഃ ശ്രേയോദശാഗ്രേ സ്ഫുരന് ।
അംതഃസ്ഫൂര്ജദ്​അപാരമോഹതിമിരപ്രാഗ്ഭാരം ഉച്ചാടയന്
ചേതഃസദ്മനി യോഗിനാം വിജയതേ ജ്ഞാനപ്രദീപോ ഹരഃ ॥ 3.1 ॥

ഭ്രാംതം ദേശം അനേകദുര്ഗവിഷമം പ്രാപ്തം ന കിംചിത്ഫലം
ത്യക്ത്വാ ജാതികുലാഭിമാനം ഉചിതം സേവാ കൃതാ നിഷ്ഫലാ ।
ഭുക്തം മാനവിവര്ജിതം പരഗൃഹേഷ്വാശംകയാ കാകവത്
തൃഷ്ണേ ജൃംഭസി പാപകര്മപിശുനേ നാദ്യാപി സംതുഷ്യസി ॥ 3.2 ॥

ഉത്ഖാതം നിധിശംകയാ ക്ഷിതിതലം ധ്മാതാ ഗിരേര്ധാതവോ
നിസ്തീര്ണഃ സരിതാം പതിര്നൃപതയോ യത്നേന സംതോഷിതാഃ ।
മംത്രാരാധനതത്പരേണ മനസാ നീതാഃ ശ്മശാനേ നിശാഃ
പ്രാപ്തഃ കാണവരാടകോഽപി ന മയാ തൃഷ്ണേ സകാമാ ഭവ ॥ 3.3 ॥

ഖലാലാപാഃ സോഢാഃ കഥം അപി തദ്​ആരാധനപരൈര്നിഗൃഹ്യാംതര്
ബാഷ്പം ഹസിതം അപി ശൂന്യേന മനസാ ।
കൃതോ വിത്തസ്തംഭപ്രതിഹതധിയാം അംജലിരപി
ത്വം ആശേ മോഘാശേ കിമ അപരം അതോ നര്തയസി മാമ് ॥ 3.4 ॥

അമീഷാം പ്രാണാനാം തുലിതവിസിനീപത്രപയസാം
കൃതേ കിം നാസ്മാഭിർവിഗലിതവിവേകൈർവ്യവസിതമ് ।
യദ്​ആഢ്യാനാം അഗ്രേ ദ്രവിണമദനിഃസംജ്ഞമനസാം
കൃതം വീതവ്രീഡൈര്നിജഗുണകഥാപാതകം അപി ॥ 3.5 ॥

ക്ഷാംതം ന ക്ഷമയാ ഗൃഹോചിതസുഖം ത്യക്തം ന സംതോഷതഃ
സോഢോ ദുഃസഹശീതതാപപവനക്ലേശോ ന തപ്തം തപഃ ।
ധ്യാതം വിത്തം അഹര്നിശം നിത്യമിതപ്രാണൈര്ന ശംഭോഃ പദം
തത്തത്കര്മ കൃതം യദേവ മുനിഭിസ്തൈസ്തൈഃ ഫലൈർവംചിതാഃ ॥ 3.6 ॥

ഭോഗാ ന ഭുക്താ വയം ഏവ ഭുക്താസ്
തപോ ന തപ്തം വയം ഏവ തപ്താഃ ।
കാലോ ന യാതോ വയം ഏവ യാതാസ്തൃഷ്ണാ
ന ജീര്ണാ വയം ഏവ ജീര്ണാഃ ॥ 3.7 ॥

ബലിഭിര്മുഖം ആക്രാംതം പലിതേനാംകിതം ശിരഃ ।
ഗാത്രാണി ശിഥിലായംതേ തൃഷ്ണൈകാ തരുണായതേ ॥ 3.8 ॥

വിവേകവ്യാകോശേ വിദധതി സമേ ശാമ്യതി തൃഷാ
പരിഷ്വംഗേ തുംഗേ പ്രസരതിതരാം സാ പരിണതാ ।
ജരാജീര്ണൈശ്വര്യഗ്രസനഗഹനാക്ഷേപകൃപണസ്തൃഷാപാത്രം
യസ്യാം ഭവതി മരുതാം അപ്യധിപതിഃ ॥ 3.8.1 ॥

നിവൃത്താ ഭോഗേച്ഛാ പുരുഷബഹുമാനോഽപി ഗലിതഃ
സമാനാഃ സ്വര്യാതാഃ സപദി സുഹൃദോ ജീവിതസമാഃ ।
ശനൈര്യഷ്ട്യുത്ഥാനം ഘനതിമിരരുദ്ധേ ച നയനേ
അഹോ മൂഢഃ കായസ്തദപി മരണാപായചകിതഃ ॥ 3.9 ॥

ആശാ നാമ നദീ മനോരഥജലാ തൃഷ്ണാതരംഗാകുലാ
രാഗഗ്രാഹവതീ വിതര്കവിഹഗാ ധൈര്യദ്രുമധ്വംസിനീ ।
മോഹാവര്തസുദുസ്തരാതിഗഹനാ പ്രോത്തുംഗചിംതാതടീ
തസ്യാഃ പാരഗതാ വിശുദ്ധമനസോ നംദംതി യോഗീശ്വരാഃ ॥ 3.10 ॥

ന സംസാരോത്പന്നം ചരിതം അനുപശ്യാമി കുശലം
വിപാകഃ പുണ്യാനാം ജനയതി ഭയം മേ വിമൃശതഃ ।
മഹദ്ഭിഃ പുണ്യൌഘൈശ്ചിരപരിഗൃഹീതാശ്ച വിഷയാ
മഹാംതോ ജായംതേ വ്യസനം ഇവ ദാതും വിഷയിണാമ് ॥ 3.11 ॥

അവശ്യം യാതാരശ്ചിരതരം ഉഷിത്വാപി വിഷയാ
വിയോഗേ കോ ഭേദസ്ത്യജതി ന ജനോ യത്സ്വയം അമൂന് ।
വ്രജംതഃ സ്വാതംത്ര്യാദതുലപരിതാപായ മനസഃ
സ്വയം ത്യക്താ ഹ്യേതേ ശമസുഖം അനംതം വിദധതി ॥ 3.12 ॥

ബ്രഹ്മജ്ഞാനവിവേകനിര്മലധിയഃ കുർവംത്യഹോ ദുഷ്കരം
യന്മുംചംത്യുപഭോഗഭാംജ്യപി ധനാന്യേകാംതതോ നിഃസ്പൃഹാഃ ।
സംപ്രാപ്താന്ന പുരാ ന സംപ്രതി ന ച പ്രാപ്തൌ ദൃഢപ്രത്യയാന്
വാംഛാമാത്രപരിഗ്രഹാനപി പരം ത്യക്തും ന ശക്താ വയമ് ॥ 3.13 ॥

ധന്യാനാം ഗിരികംദരേഷു വസതാം ജ്യോതിഃ പരം ധ്യായതാമാനംദാശ്രു
ജലം പിബംതി ശകുനാ നിഃശംകം അംകേശയാഃ ।
അസ്മാകം തു മനോരഥോപരചിതപ്രാസാദവാപീതടക്രീഡാ
കാനനകേലികൌതുകജുഷാം ആയുഃ പരം ക്ഷീയതേ ॥ 3.14 ॥

ഭിക്ഷാശനം തദപി നീരസം ഏകവാരം
ശയ്യാ ച ഭൂഃ പരിജനോ നിജദേഹമാത്രമ് ।
വസ്ത്രം വിശീര്ണശതഖംഡമയീ ച കംഥാ
ഹാ ഹാ തഥാപി വിഷയാ ന പരിത്യജംതി ॥ 3.15 ॥

സ്തനൌ മാംസഗ്രംഥീ കനകകലശാവിത്യുപമിതൌ
മുഖം ശ്ലേഷ്മാഗാരം തദപി ച ശശാംകേന തുലിതമ് ।
സ്രവന്മൂത്രക്ലിന്നം കരിവരശിരസ്പര്ധി ജഘനം
മുഹുര്നിംദ്യം രൂപം കവിജനവിശേഷൈര്ഗുരുകൃതമ് ॥ 3.16 ॥

ഏകോ രാഗിഷു രാജതേ പ്രിയതമാദേഹാര്ധഹാരീ ഹരോ
നീരാഗേഷു ജനോ വിമുക്തലലനാസംഗോ ന യസ്മാത്പരഃ ।
ദുർവാരസ്മരബാണപന്നഗവിഷവ്യാവിദ്ധമുഗ്ധോ ജനഃ
ശേഷഃ കാമവിഡംബിതാന്ന വിഷയാന്ഭോക്തും ന മോക്തും ക്ഷമഃ ॥ 3.17 ॥

അജാനംദാഹാത്മ്യം പതതു ശലഭസ്തീവ്രദഹനേ
സ മീനോഽപ്യജ്ഞാനാദ്ബഡിശയുതം അശ്നാതു പിശിതമ് ।
വിജാനംതോഽപ്യേതേ വയം ഇഹ വിപജ്ജാലജടിലാന്
ന മുംചാമഃ കാമാന് അഹഹ ഗഹനോ മോഹമഹിമാ ॥ 3.18 ॥

തൃഷാ ശുഷ്യത്യാസ്യേ പിബതി സലിലം ശീതമധുരം
ക്ഷുധാര്തഃ ശാല്യന്നം കവലയതി മാംസാദികലിതമ് ।
പ്രദീപ്തേ കാമാഗ്നൌ സുദൃഢതരം ആലിംഗതി വധൂം
പ്രതീകാരം വ്യാധേഃ സുഖം ഇതി വിപര്യസ്യതി ജനഃ ॥ 3.19 ॥

തുംഗം വേശ്മ സുതാഃ സതാം അഭിമതാഃ സംഖ്യാതിഗാഃ സംപദഃ
കല്യാണീ ദയിതാ വയശ്ച നവം ഇത്യജ്ഞാനമൂഢോ ജനഃ ।
മത്വാ വിശ്വം അനശ്വരം നിവിശതേ സംസാരകാരാഗൃഹേ
സംദൃശ്യ ക്ഷണഭംഗുരം തദഖിലം ധന്യസ്തു സന്ന്യസ്യതി ॥ 3.20 ॥

ദീനാ ദീനമുഖൈഃ സദൈവ ശിശുകൈരാകൃഷ്ടജീര്ണാംബരാ
ക്രോശദ്ഭിഃ ക്ഷുധിതൈര്നിരന്നവിധുരാ ദൃശ്യാ ന ചേദ്ഗേഹിനീ ।
യാച്ഞാഭംഗഭയേന ഗദ്ഗദഗലത്രുട്യദ്വിലീനാക്ഷരം
കോ ദേഹീതി വദേത്സ്വദഗ്ധജഠരസ്യാര്ഥേ മനസ്വീ പുമാന് ॥ 3.21 ॥

അഭിമതമഹാമാനഗ്രംഥിപ്രഭേദപടീയസീ
ഗുരുതരഗുണഗ്രാമാംഭോജസ്ഫുടോജ്ജ്വലചംദ്രികാ ।
വിപുലവിലസല്ലജ്ജാവല്ലീവിതാനകുഠാരികാ
ജഠരപിഠരീ ദുഷ്പൂരേയം കരോതി വിഡംബനമ് ॥ 3.22 ॥

പുണ്യേ ഗ്രാമേ വനേ വാ മഹതി സിതപടച്ഛന്നപാലീ കപാലിം
ഹ്യാദായ ന്യായഗര്ഭദ്വിജഹുതഹുതഭുഗ്ധൂമധൂമ്രോപകംഠേ ।
ദ്വാരം ദ്വാരം പ്രവിഷ്ടോ വരം ഉദരദരീപൂരണായ ക്ഷുധാര്തോ
മാനീ പ്രാണൈഃ സനാഥോ ന പുനരനുദിനം തുല്യകുല്യേഷു ദീനഃ ॥ 3.23 ॥

ഗംഗാതരംഗകണശീകരശീതലാനി
വിദ്യാധരാധ്യുഷിതചാരുശിലാതലാനി ।
സ്ഥാനാനി കിം ഹിമവതഃ പ്രലയം ഗതാനി
യത്സാവമാനപരപിംഡരതാ മനുഷ്യാഃ ॥ 3.24 ॥

കിം കംദാഃ കംദരേഭ്യഃ പ്രലയം ഉപഗതാ നിര്ഝരാ വാ ഗിരിഭ്യഃ
പ്രധ്വസ്താ വാ തരുഭ്യഃ സരസഫലഭൃതോ വല്കലിന്യശ്ച ശാഖാഃ ।
വീക്ഷ്യംതേ യന്മുഖാനി പ്രസഭം അപഗതപ്രശ്രയാണാം ഖലാനാം
ദുഃഖാപ്തസ്വല്പവിത്തസ്മയപവനവശാന്നര്തിതഭ്രൂലതാനി ॥ 3.25 ॥

പുണ്യൈര്മൂലഫലൈസ്തഥാ പ്രണയിനീം വൃത്തിം കുരുഷ്വാധുനാ
ഭൂശയ്യാം നവപല്ലവൈരകൃപണൈരുത്തിഷ്ഠ യാവോ വനമ് ।
ക്ഷുദ്രാണാം അവിവേകമൂഢമനസാം യത്രേശ്വരാണാം സദാ
വിത്തവ്യാധിവികാരവിഹ്വലഗിരാം നാമാപി ന ശ്രൂയതേ ॥ 3.26 ॥

ഫലം സ്വേച്ഛാലഭ്യം പ്രതിവനം അഖേദം ക്ഷിതിരുഹാം
പയഃ സ്ഥാനേ സ്ഥാനേ ശിശിരമധുരം പുണ്യസരിതാമ് ।
മൃദുസ്പര്ശാ ശയ്യാ സുലലിതലതാപല്ലവമയീ
സഹംതേ സംതാപം തദപി ധനിനാം ദ്വാരി കൃപണാഃ ॥ 3.27 ॥

യേ വര്തംതേ ധനപതിപുരഃ പ്രാര്ഥനാദുഃഖഭാജോ
യേ ചാല്പത്വം ദധതി വിഷയാക്ഷേപപര്യാപ്തബുദ്ധേഃ ।
തേഷാം അംതഃസ്ഫുരിതഹസിതം വാസരാണി സ്മരേയം
ധ്യാനച്ഛേദേ ശിഖരികുഹരഗ്രാവശയ്യാനിഷണ്ണഃ ॥ 3.28 ॥

യേ സംതോഷനിരംതരപ്രമുദിതാസ്തേഷാം ന ഭിന്നാ മുദോ
യേ ത്വന്യേ ധനലുബ്ധസംകുലധിയസ്തേഷാം ന തൃഷ്ണാഹതാ ।
ഇത്ഥം കസ്യ കൃതേ കുതഃ സ വിധിനാ കീദൃക്പദം സംപദാം [കൃതഃ]
സ്വാത്മന്യേവ സമാപ്തഹേമമഹിമാ മേരുര്ന മേ രോചതേ ॥ 3.29 ॥

ഭിക്ഷാഹാരം അദൈന്യം അപ്രതിസുഖം ഭീതിച്ഛിദം സർവതോ
ദുര്മാത്സര്യമദാഭിമാനമഥനം ദുഃഖൌഘവിധ്വംസനമ് ।
സർവത്രാന്വഹം അപ്രയത്നസുലഭം സാധുപ്രിയം പാവനം
ശംഭോഃ സത്രം അവാര്യം അക്ഷയനിധിം ശംസംതി യോഗീശ്വരാഃ ॥ 3.30 ॥

ഭോഗേ രോഗഭയം കുലേ ച്യുതിഭയം വിത്തേ നൃപാലാദ്ഭയം
മാനേ ദൈന്യഭയം ബലേ രിപുഭയം രൂപേ ജരായാ ഭയമ് ।
ശാസ്ത്രേ വാദിഭയം ഗുണേ ഖലഭയം കായേ കൃതാംതാദ്ഭയം
സർവം വസ്തു ഭയാന്വിതം ഭുവി നൃണാം വൈരാഗ്യമേവാഭയമ് ॥ 3.31 ॥

ആക്രാംതം മരണേന ജന്മ ജരസാ ചാത്യുജ്ജ്വലം യൌവനം
സംതോഷോ ധനലിപ്സയാ ശമസുഖം പ്രൌഢാംഗനാവിഭ്രമൈഃ ।
ലോകൈര്മത്സരിഭിര്ഗുണാ വനഭുവോ വ്യാലൈര്നൃപാ ദുര്ജനൈര്
അസ്ഥൈര്യേണ വിഭൂതയോഽപ്യപഹതാ ഗ്രസ്തം ന കിം കേന വാ ॥ 3.32 ॥

ആധിവ്യാധിശതൈര്ജനസ്യ വിവിധൈരാരോഗ്യം ഉന്മൂല്യതേ
ലക്ഷ്മീര്യത്ര പതംതി തത്ര വിവൃതദ്വാരാ ഇവ വ്യാപദഃ ।
ജാതം ജാതം അവശ്യം ആശു വിവശം മൃത്യുഃ കരോത്യാത്മസാത്
തത്കിം തേന നിരംകുശേന വിധിനാ യന്നിര്മിതം സുസ്ഥിരമ് ॥ 3.33 ॥

ഭോഗാസ്തുംഗതരംഗഭംഗതരലാഃ പ്രാണാഃ ക്ഷണധ്വംസിനഃ
സ്തോകാന്യേവ ദിനാനി യൌവനസുഖം സ്ഫൂര്തിഃ പ്രിയാസു സ്ഥിതാ ।
തത്സംസാരം അസാരം ഏവ നിഖിലം ബുദ്ധ്വാ ബുധാ ബോധകാ
ലോകാനുഗ്രഹപേശലേന മനസാ യത്നഃ സമാധീയതാമ് ॥ 3.34 ॥

ഭോഗാ മേഘവിതാനമധ്യവിലസത്സൌദാമിനീചംചലാ
ആയുർവായുവിഘട്ടിതാബ്ജപടലീലീനാംബുവദ്ഭംഗുരമ് ।
ലീലാ യൌവനലാലസാസ്തനുഭൃതാം ഇത്യാകലയ്യ ദ്രുതം
യോഗേ ധൈര്യസമാധിസിദ്ധിസുലഭേ ബുദ്ധിം വിദധ്വം ബുധാഃ ॥ 3.35 ॥

ആയുഃ കല്ലോലലോലം കതിപയദിവസസ്ഥായിനീ യൌവനശ്രീഃ
അര്ഥാഃ സംകല്പകല്പാ ഘനസമയതഡിദ്വിഭ്രമാ ഭോഗപൂഗാഃ ।
കംഠാശ്ലേഷോപഗൂഢം തദപി ച ന ചിരം യത്പ്രിയാഭിഃ പ്രണീതം
ബ്രഹ്മണ്യാസക്തചിത്താ ഭവത ഭവഭയാംഭോധിപാരം തരീതുമ് ॥ 3.36 ॥

കൃച്ഛ്രേണാമേധ്യമധ്യേ നിയമിതതനുഭിഃ സ്ഥീയതേ ഗര്ഭവാസേ
കാംതാവിശ്ലേഷദുഃഖവ്യതികരവിഷമോ യൌവനേ ചോപഭോഗഃ ।
വാമാക്ഷീണാം അവജ്ഞാവിഹസിതവസതിർവൃദ്ധഭാവോഽപ്യസാധുഃ
സംസാരേ രേ മനുഷ്യാ വദത യദി സുഖം സ്വല്പം അപ്യസ്തി കിംചിത് ॥ 3.37 ॥

വ്യാഘ്രീവ തിഷ്ഠതി ജരാ പരിതര്ജയംതീ
രോഗാശ്ച ശത്രവ ഇവ പ്രഹരംതി ദേഹമ് ।
ആയുഃ പരിസ്രവതി ഭിന്നഘടാദിവാംഭോ
ലോകസ്തഥാപ്യഹിതം ആചരതീതി ചിത്രമ് ॥ 3.38 ॥

ഭോഗാ ഭംഗുരവൃത്തയോ ബഹുവിധാസ്തൈരേവ ചായം ഭവസ്തത്
കസ്യേഹ കൃതേ പരിഭ്രമത രേ ലോകാഃ കൃതം ചേഷ്ടിതൈഃ ।
ആശാപാശശതോപശാംതിവിശദം ചേതഃസമാധീയതാം
കാമോത്പത്തിവശാത്സ്വധാമനി യദി ശ്രദ്ധേയം അസ്മദ്വചഃ ॥ 3.39 ॥

സഖേ ധന്യാഃ കേചിത്ത്രുടിതഭവബംധവ്യതികരാ
വനാംതേ ചിത്താംതർവിഷമവിഷയാശീവിഷഗതാഃ ।
ശരച്ചംദ്രജ്യോത്സ്നാധവലഗഗനാഭോഗസുഭഗാം
നയംതേ യേ രാത്രിം സുകൃതചയചിംതൈകശരണാഃ ॥ 3.39.1 ॥

ബ്രഹ്മേംദ്രാദിമരുദ്ഗണാംസ്തൃണകണാന്യത്ര സ്ഥിതോ മന്യതേ
യത്സ്വാദാദ്വിരസാ ഭവംതി വിഭവാസ്ത്രൈലോക്യരാജ്യാദയഃ ।
ഭോഗഃ കോഽപി സ ഏവ ഏകഃ പരമോ നിത്യോദിതോ ജൃംഭതേ
ഭോഃ സാധോ ക്ഷണഭംഗുരേ തദിതരേ ഭോഗേ രതിം മാ കൃഥാഃ ॥ 3.40 ॥

സാ രമ്യാ നഗരീ മഹാന്സ നൃപതിഃ സാമംതചക്രം ച തത്
പാര്ശ്വേ തസ്യ ച സാ വിദഗ്ധപരിഷത്താശ്ചംദ്രബിംബാനനാഃ ।
ഉദ്വൃത്തഃ സ രാജപുത്രനിവഹസ്തേ വംദിനസ്താഃ കഥാഃ
സർവം യസ്യ വശാദഗാത്സ്മൃതിപഥം കാലായ തസ്മൈ നമഃ ॥ 3.41 ॥

യത്രാനേകഃ ക്വചിദപി ഗൃഹേ തത്ര തിഷ്ഠത്യഥൈകോ
യത്രാപ്യേകസ്തദനു ബഹവസ്തത്ര നൈകോഽപി ചാംതേ ।
ഇത്ഥം നേയൌ രജനിദിവസൌ ലോലയംദ്വാവിവാക്ഷൌ
കാലഃ കല്യോ ഭുവനഫലകേ ക്രീഡതി പ്രാണിശാരൈഃ ॥ 3.42 ॥

ആദിത്യസ്യ ഗതാഗതൈരഹരഹഃ സംക്ഷീയതേ ജീവിതം
വ്യാപാരൈര്ബഹുകാര്യഭാരഗുരുഭിഃ കാലോഽപി ന ജ്ഞായതേ ।
ദൃഷ്ട്വാ ജന്മജരാവിപത്തിമരണം ത്രാസശ്ച നോത്പദ്യതേ
പീത്വാ മോഹമയീം പ്രമാദമദിരാം ഉന്മത്തഭൂതം ജഗത് ॥ 3.43 ॥

രാത്രിഃ സൈവ പുനഃ സ ഏവ ദിവസോ മത്വാ മുധാ ജംതവോ
ധാവംത്യുദ്യമിനസ്തഥൈവ നിഭൃതപ്രാരബ്ധതത്തത്ക്രിയാഃ ।
വ്യാപാരൈഃ പുനര്​ഉക്തഭൂതവിഷയൈരിത്ഥം വിധേനാമുനാ
സംസാരേണ കദര്ഥിതാ വയം അഹോ മോഹാന്ന ലജ്ജാമഹേ ॥ 3.44 ॥

ന ധ്യാതം പദം ഈശ്വരസ്യ വിധിവത്സംസാരവിച്ഛിത്തയേ
സ്വര്ഗദ്വാരകപാടപാടനപടുര്ധര്മോഽപി നോപാര്ജിതഃ ।
നാരീപീനപയോധരോരുയുഗലം സ്വപ്നേഽപി നാലിംഗിതം
മാതുഃ കേവലം ഏവ യൌവനവനച്ഛേദേ കുഠാരാ വയമ് ॥ 3.45 ॥

നാഭ്യസ്താ പ്രതിവാദിവൃംദദമനീ വിദ്യാ വിനീതോചിതാ
ഖഡ്ഗാഗ്രൈഃ കരികുംഭപീഠദലനൈര്നാകം ന നീതം യശഃ ।
കാംതാകോമലപല്ലവാധരരസഃ പീതോ ന ചംദ്രോദയേ
താരുണ്യം ഗതം ഏവ നിഷ്ഫലം അഹോ ശൂന്യാലയേ ദീപവത് ॥ 3.46 ॥

വിദ്യാ നാധിഗതാ കലംകരഹിതാ വിത്തം ച നോപാര്ജിതം
ശുശ്രൂഷാപി സമാഹിതേന മനസാ പിത്രോര്ന സംപാദിതാ ।
ആലോലായതലോചനാഃ പ്രിയതമാഃ സ്വപ്നേഽപി നാലിംഗിതാഃ
കാലോഽയം പരപിംഡലോലുപതയാ കാകൈരിവ പ്രേര്യതേ ॥ 3.47 ॥

വയം യേഭ്യോ ജാതാശ്ചിരപരിഗതാ ഏവ ഖലു തേ
സമം യൈഃ സംവൃദ്ധാഃ സ്മൃതിവിഷയതാം തേഽപി ഗമിതാഃ ।
ഇദാനീം ഏതേ സ്മഃ പ്രതിദിവസം ആസന്നപതനാ
ഗതാസ്തുല്യാവസ്ഥാം സികതിലനദീതീരതരുഭിഃ ॥ 3.48 ॥

ആയുർവര്ഷശതം നൃണാം പരിമിതം രാത്രൌ തദ്​അര്ധം ഗതം
തസ്യാര്ധസ്യ പരസ്യ ചാര്ധം അപരം ബാലത്വവൃദ്ധത്വയോഃ ।
ശേഷം വ്യാധിവിയോഗദുഃഖസഹിതം സേവാദിഭിര്നീയതേ
ജീവേ വാരിതരംഗചംചലതരേ സൌഖ്യം കുതഃ പ്രാണിനാമ് ॥ 3.49 ॥

ക്ഷണം ബാലോ ഭൂത്വാ ക്ഷണം അപി യുവാ കാമരസികഃ
ക്ഷണം വിത്തൈര്ഹീനഃ ക്ഷണം അപി ച സംപൂര്ണവിഭവഃ ।
ജരാജീര്ണൈരംഗൈര്നട ഇവ വലീമംഡിതതനൂര്
നരഃ സംസാരാംതേ വിശതി യമധാനീയവനികാമ് ॥ 3.50 ॥

ത്വം രാജാ വയം അപ്യുപാസിതഗുരുപ്രജ്ഞാഭിമാനോന്നതാഃ
ഖ്യാതസ്ത്വം വിഭവൈര്യശാംസി കവയോ ദിക്ഷു പ്രതന്വംതി നഃ ।
ഇത്ഥം മാനധനാതിദൂരം ഉഭയോരപ്യാവയോരംതരം
യദ്യസ്മാസു പരാങ്മുഖോഽസി വയം അപ്യേകാംതതോ നിഃസ്പൃഹാഃ ॥ 3.51 ॥

അര്ഥാനാം ഈശിഷേ ത്വം വയം അപി ച ഗിരാം ഈശ്മഹേ യാവദര്ഥം
ശൂരസ്ത്വം വാദിദര്പവ്യുപശമനവിധാവക്ഷയം പാടവം നഃ ।
സേവംതേ ത്വാം ധനാഢ്യാ മതിമലഹതയേ മാം അപി ശ്രോതുകാമാഃ ।
മയ്യപ്യാസ്ഥാ ന തേ ചേത്ത്വയി മമ നിതരാം ഏവ രാജന്നനാസ്ഥാ ॥ 3.52 ॥

വയം ഇഹ പരിതുഷ്ടാ വല്കലൈസ്ത്വം ദുകൂലൈഃ
സമ ഇഹ പരിതോഷോ നിർവിശേഷോ വിശേഷഃ ।
സ തു ഭവതു ദരിദ്രോ യസ്യ തൃഷ്ണാ വിശാലാ
മനസി ച പരിതുഷ്ടേ കോഽര്ഥവാന്കോ ദരിദ്രഃ ॥ 3.53 ॥

ഫലം അലം അശനായ സ്വാദു പാനായ തോയം
ക്ഷിതിരപി ശയനാര്ഥം വാസസേ വല്കലം ച ।
നവധനമധുപാനഭ്രാംതസർവേംദ്രിയാണാം
അവിനയം അനുമംതും നോത്സഹേ ദുര്ജനാനാമ് ॥ 3.54 ॥

അശ്നീമഹി വയം ഭിക്ഷാം ആശാവാസോ വസീമഹി ।
ശയീമഹി മഹീപൃഷ്ഠേ കുർവീമഹി കിം ഈശ്വരൈഃ ॥ 3.55 ॥

ന നടാ നാ വിടാ ന ഗായകാ ന ച സഭ്യേതരവാദചുംചവഃ ।
നൃപം ഈക്ഷിതും അത്ര കേ വയം സ്തനഭാരാനമിതാ ന യോഷിതഃ ॥ 3.56 ॥

വിപുലഹൃദയൈരീശൈരേതജ്ജഗജ്ജനിതം പുരാ
വിധൃതം അപരൈര്ദത്തം ചാന്യൈർവിജിത്യ തൃണം യഥാ ।
ഇഹ ഹി ഭുവനാന്യന്യൈര്ധീരാശ്ചതുര്ദശ ഭുംജതേ
കതിപയപുരസ്വാമ്യേ പുംസാം ക ഏഷ മദജ്വരഃ ॥ 3.57 ॥

അഭുക്തായാം യസ്യാം ക്ഷണം അപി ന യാതം നൃപശതൈര്
ഭുവസ്തസ്യാ ലാഭേ ക ഇവ ബഹുമാനഃ ക്ഷിതിഭൃതാമ് ।
തദ്​അംശസ്യാപ്യംശേ തദ്​അവയവലേശേഽപി പതയോ
വിഷാദേ കര്തവ്യേ വിദധതി ജഡാഃ പ്രത്യുത മുദമ് ॥ 3.58 ॥

മൃത്പിംഡോ ജലരേഖയാ വലയിതഃ സർവോഽപ്യയം നന്വണുഃ
സ്വാംശീകൃത്യ സ ഏവ സംഗരശതൈ രാജ്ഞാം ഗണാ ഭുംജതേ । [തമേവ]
യേ ദദ്യുര്ദദതോഽഥവാ കിം അപരം ക്ഷുദ്രാ ദരിദ്രാ ഭൃശം
ധിഗ്ധിക്താന്പുരുഷാധമാംധനകണാന്വാംഛംതി തേഭ്യോഽപി യേ ॥ 3.59 ॥

സ ജാതഃ കോഽപ്യാസീന്മദനരിപുണാ മൂര്ധ്നി ധവലം
കപാലം യസ്യോച്ചൈർവിനിഹിതം അലംകാരവിധയേ ।
നൃഭിഃ പ്രാണത്രാണപ്രവണമതിഭിഃ കൈശ്ചിദധുനാ
നമദ്ഭിഃ കഃ പുംസാം അയം അതുലദര്പജ്വരഭരഃ ॥ 3.60 ॥

പരേഷാം ചേതാംസി പ്രതിദിവസം ആരാധ്യ ബഹുധാ
പ്രസാദം കിം നേതും വിശസി ഹൃദയ ക്ലേശകലിതമ് ।
പ്രസന്നേ ത്വയ്യംതഃസ്വയമുദിതചിംതാമണിഗണോ
വിവിക്തഃ സംകല്പഃ കിം അഭിലഷിതം പുഷ്യതി ന തേ ॥ 3.61 ॥

സത്യാം ഏവ ത്രിലോകീസരിതി ഹരശിരശ്ചുംബിനീവച്ഛടായാം
സദ്വൃത്തിം കല്പയംത്യാം വടവിടപഭവൈർവല്കലൈഃ സത്ഫലൈശ്ച ।
കോഽയം വിദ്വാന്വിപത്തിജ്വരജനിതരുജാതീവദുഃഖാസികാനാം
വക്ത്രം വീക്ഷേത ദുഃസ്ഥേ യദി ഹി ന വിഭൃയാത്സ്വേ കുടുംബേഽനുകംപാമ് ॥ 3.61.1 ॥

പരിഭ്രമസി കിം മുധാ ക്വചന ചിത്ത വിശ്രാമ്യതാം
സ്വയം ഭവതി യദ്യഥാ ഭവതി തത്തഥാ നാന്യഥാ ।
അതീതം അനനുസ്മരന്നപി ച ഭാവ്യസംകല്പയന്നതര്കിത
സമാഗമാനനുഭവാമി ഭോഗാനഹമ് ॥ 3.62 ॥

ഏതസ്മാദ്വിരമേംദ്രിയാര്ഥഗഹനാദായാസകാദാശ്രയശ്രേയോ
മാര്ഗം അശേഷദുഃഖശമനവ്യാപാരദക്ഷം ക്ഷണാത് ।
സ്വാത്മീഭാവം ഉപൈഹി സംത്യജ നിജാം കല്ലോലലോലാം ഗതിം
മാ ഭൂയോ ഭജ ഭംഗുരാം ഭവരതിം ചേതഃ പ്രസീദാധുനാ ॥ 3.63 ॥

മോഹം മാര്ജയ താം ഉപാര്ജയ രതിം ചംദ്രാര്ധചൂഡാമണൌ
ചേതഃ സ്വര്ഗതരംഗിണീതടഭുവാം ആസംഗം അംഗീകുരു ।
കോ വാ വീചിഷു ബുദ്ബുദേഷു ച തഡില്ലേഖാസു ച ശ്രീഷു ച
ജ്വാലാഗ്രേഷു ച പന്നഗേഷു സരിദ്വേഗേഷു ച പ്രത്യയഃ ॥ 3.64 ॥

ചേതശ്ചിംതയ മാ രമാം സകൃദിമാം അസ്ഥായിനീം ആസ്ഥയാ
ഭൂപാലഭ്രുകുടീകുടീവിഹരണവ്യാപാരപണ്യാംഗനാമ് ।
കംഥാകംചുകിനഃ പ്രവിശ്യ ഭവനദ്വാരാണി വാരാണസീരഥ്യാ
പംക്തിഷു പാണിപാത്രപതിതാം ഭിക്ഷാം അപേക്ഷാമഹേ ॥ 3.65 ॥

അഗ്രേ ഗീതം സരസകവയഃ പാര്ശ്വയോര്ദാക്ഷിണാത്യാഃ
പശ്ചാല്ലീലാവലയരണിതം ചാമരഗ്രാഹിണീനാമ് ।
യദ്യസ്ത്യേവം കുരു ഭവരസാസ്വാദനേ ലംപടത്വം
നോ ചേച്ചേതഃ പ്രവിശ സഹസാ നിർവികല്പേ സമാധൌ ॥ 3.66 ॥

പ്രാപ്താഃ ശ്രിയഃ സകലകാമദുഘാസ്തതഃ കിം
ന്യസ്തം പദം ശിരസി വിദ്വിഷതാം തതഃ കിമ് ।
സംപാദിതാഃ പ്രണയിനോ വിഭവൈസ്തതഃ കിം
കല്പം സ്ഥിതാസ്തനുഭൃതാം തനവസ്തതഃ കിമ് ॥ 3.67 ॥

ഭക്തിര്ഭവേ മരണജന്മഭയം ഹൃദിസ്ഥം
സ്നേഹോ ന ബംധുഷു ന മന്മഥജാ വികാരാഃ ।
സംസര്ഗ ദോഷരഹിതാ വിജനാ വനാംതാ
വൈരാഗ്യം അസ്തി കിം ഇതഃ പരമര്ഥനീയമ് ॥ 3.68 ॥

തസ്മാദനംതം അജരം പരമം വികാസി
തദ്ബ്രഹ്മ ചിംതയ കിം ഏഭിരസദ്വികല്പൈഃ ।
യസ്യാനുഷംഗിണ ഇമേ ഭുവനാധിപത്യഭോഗാദയഃ
കൃപണലോകമതാ ഭവംതി ॥ 3.69 ॥

പാതാലം ആവിശസി യാസി നഭോ വിലംഘ്യ
ദിങ്മംഡലം ഭ്രമസി മാനസ ചാപലേന ।
ഭ്രാംത്യാപി ജാതു വിമലം കഥം ആത്മനീനം
ന ബ്രഹ്മ സംസ്മരസി നിർവൃതിം ഏഷി യേന ॥ 3.70 ॥

കിം വേദൈഃ സ്മൃതിഭിഃ പുരാണപഠനൈഃ ശാസ്ത്രൈര്മഹാവിസ്തരൈഃ
സ്വര്ഗഗ്രാമകുടീനിവാസഫലദൈഃ കര്മക്രിയാവിഭ്രമൈഃ ।
മുക്ത്വൈകം ഭവദുഃഖഭാരരചനാവിധ്വംസകാലാനലം
സ്വാത്മാനംദപദപ്രവേശകലനം ശേശൈർവണിഗ്വൃത്തിഭിഃ ॥ 3.71 ॥

നായം തേ സമയോ രഹസ്യം അധുനാ നിദ്രാതി നാഥോ യദി
സ്ഥിത്വാ ദ്രക്ഷ്യതി കുപ്യതി പ്രഭുരിതി ദ്വാരേഷു യേഷാം വചഃ ।
ചേതസ്താനപഹായ യാഹി ഭവനം ദേവസ്യ വിശ്വേശിതുര്
നിര്ദൌവാരികനിര്ദയോക്ത്യ്​അപരുഷം നിഃസീമശര്മപ്രദമ് ॥ 3.71.1 ॥

യതോ മേരുഃ ശ്രീമാന്നിപതതി യുഗാംതാഗ്നിവലിതഃ
സമുദ്രാഃ ശുഷ്യംതി പ്രചുരമകരഗ്രാഹനിലയാഃ ।
ധരാ ഗച്ഛത്യംതം ധരണിധരപാദൈരപി ധൃതാ
ശരീരേ കാ വാര്താ കരികലഭകര്ണാഗ്രചപലേ ॥ 3.72 ॥

ഗാത്രം സംകുചിതം ഗതിർവിഗലിതാ ഭ്രഷ്ടാ ച ദംതാവലിര്
ദൃഷ്ടിര്നശ്യതി വര്ധതേ ബധിരതാ വക്ത്രം ച ലാലായതേ ।
വാക്യം നാദ്രിയതേ ച ബാംധവജനോ ഭാര്യാ ന ശുശ്രൂഷതേ
ഹാ കഷ്ടം പുരുഷസ്യ ജീര്ണവയസഃ പുത്രോഽപ്യമിത്രായതേ ॥ 3.73 ॥

വര്ണം സിതം ശിരസി വീക്ഷ്യ ശിരോരുഹാണാം
സ്ഥാനം ജരാപരിഭവസ്യ തദാ പുമാംസമ് ।
ആരോപിതാസ്ഥിശതകം പരിഹൃത്യ യാംതി
ചംഡാലകൂപം ഇവ ദൂരതരം തരുണ്യഃ ॥ 3.74 ॥

യാവത്സ്വസ്ഥം ഇദം ശരീരം അരുജം യാവച്ച ദൂരേ ജരാ
യാവച്ചേംദ്രിയശക്തിരപ്രതിഹതാ യാവത്ക്ഷയോ നായുഷഃ ।
ആത്മശ്രേയസി താവദേവ വിദുഷാ കാര്യഃ പ്രയത്നോ മഹാന്
സംദീപ്തേ ഭവനേ തു കൂപഖനനം പ്രത്യുദ്യമഃ കീദൃശഃ ॥ 3.75 ॥

തപസ്യംതഃ സംതഃ കിം അധിനിവസാമഃ സുരനദീം
ഗുണോദാരാംദാരാനുത പരിചരാമഃ സവിനയമ് ।
പിബാമഃ ശാസ്ത്രൌഘാനുതവിവിധകാവ്യാമൃതരസാന്
ന വിദ്മഃ കിം കുര്മഃ കതിപയനിമേഷായുഷി ജനേ ॥ 3.76 ॥

ദുരാരാധ്യാശ്ചാമീ തുരഗചലചിത്താഃ ക്ഷിതിഭുജോ
വയം തു സ്ഥൂലേച്ഛാഃ സുമഹതി ഫലേ ബദ്ധമനസഃ ।
ജരാ ദേഹം മൃത്യുര്ഹരതി ദയിതം ജീവിതം ഇദം
സഖേ നാന്യച്ഛ്രേയോ ജഗതി വിദുഷോഽന്യത്ര തപസഃ ॥ 3.77 ॥

മാനേ മ്ലായിനി ഖംഡിതേ ച വസുനി വ്യര്ഥേ പ്രയാതേഽര്ഥിനി
ക്ഷീണേ ബംധുജനേ ഗതേ പരിജനേ നഷ്ടേ ശനൈര്യൌവനേ ।
യുക്തം കേവലം ഏതദേവ സുധിയാം യജ്ജഹ്നുകന്യാപയഃപൂതഗ്രാവ
ഗിരീംദ്രകംദരതടീകുംജേ നിവാസഃ ക്വചിത് ॥ 3.78 ॥

രമ്യാശ്ചംദ്രമരീചയസ്തൃണവതീ രമ്യാ വനാംതസ്ഥലീ
രമ്യം സാധുസമാഗമാഗതസുഖം കാവ്യേഷു രമ്യാഃ കഥാഃ ।
കോപോപാഹിതബാഷ്പബിംദുതരലം രമ്യം പ്രിയായാ മുഖം
സർവം രമ്യം അനിത്യതാം ഉപഗതേ ചിത്തേ ന കിംചിത്പുനഃ ॥ 3.79 ॥

രമ്യം ഹര്മ്യതലം ന കിം വസതയേ ശ്രാവ്യം ന ഗേയാദികം
കിം വാ പ്രാണസമാസമാഗമസുഖം നൈവാധികപ്രീതയേ ।
കിംതു ഭ്രാംതപതംഗപക്ഷപവനവ്യാലോലദീപാംകുരച്ഛായാ
ചംചലം ആകലയ്യ സകലം സംതോ വനാംതം ഗതാഃ ॥ 3.80 ॥

ആ സംസാരാത്ത്രിഭുവനം ഇദം ചിന്വതാം താത താദൃങ്നൈവാസ്മാകം
നയനപദവീം ശ്രോത്രമാര്ഗം ഗതോ വാ ।
യോഽയം ധത്തേ വിഷയകരിണോ ഗാഢഗൂഢാഭിമാനക്ഷീവസ്യാംതഃ [വിഷയകരിണീഗാഢഗൂഢാഭിമാനക്ഷീവസ്യാംതഃ]
കരണകരിണഃ സംയമാലാനലീലാമ് ॥ 3.81 ॥

യദേതത്സ്വച്ഛംദം വിഹരണം അകാര്പണ്യം അശനം
സഹാര്യൈഃ സംവാസഃ ശ്രുതം ഉപശമൈകവ്രതഫലമ് ।
മനോ മംദസ്പംദം ബഹിരപി ചിരസ്യാപി വിമൃശന്ന
ജാനേ കസ്യൈഷാ പരിണതിരുദാരസ്യ തപസഃ ॥ 3.82 ॥

ജീര്ണാ ഏവ മനോരഥാശ്ച ഹൃദയേ യാതം ച തദ്യൌവനം
ഹംതാംഗേഷു ഗുണാശ്ച വംധ്യഫലതാം യാതാ ഗുണജ്ഞൈർവിനാ ।
കിം യുക്തം സഹസാഭ്യുപൈതി ബലവാന്കാലഃ കൃതാംതോഽക്ഷമീ
ഹാ ജ്ഞാതം മദനാംതകാംഘ്രിയുഗലം മുക്ത്വാസ്തി നാന്യാ ഗതിഃ ॥ 3.83 ॥

മഹേശ്വരേ വാ ജഗതാം അധീശ്വരേ
ജനാര്ദനേ വാ ജഗദ്​അംതരാത്മനി ।
ന വസ്തുഭേദപ്രതിപത്തിരസ്തി മേ
തഥാപി ഭക്തിസ്തരുണേംദുശേഖരേ ॥ 3.84 ॥

സ്ഫുരത്സ്ഫാരജ്യോത്സ്നാധവലിതതലേ ക്വാപി പുലിനേ
സുഖാസീനാഃ ശാംതധ്വനിഷു രജനീഷു ദ്യുസരിതഃ ।
ഭവാഭോഗോദ്വിഗ്നാഃ ശിവ ശിവ ശിവേത്യുച്ചവചസഃ
കദാ യാസ്യാമോഽംതര്ഗതബഹുലബാഷ്പാകുലദശാമ് ॥ 3.85 ॥

മഹാദേവോ ദേവഃ സരിദപി ച സൈഷാ സുരസരിദ്ഗുഹാ
ഏവാഗാരം വസനം അപി താ ഏവ ഹരിതഃ ।
സുഹൃദാ കാലോഽയം വ്രതം ഇദം അദൈന്യവ്രതം ഇദം
കിയദ്വാ വക്ഷ്യാമോ വടവിടപ ഏവാസ്തു ദയിതാ ॥ 3.85.1 ॥

വിതീര്ണേ സർവസ്വേ തരുണകരുണാപൂര്ണഹൃദയാഃ
സ്മരംതഃ സംസാരേ വിഗുണപരിണാമാം വിധിഗതിമ് ।
വയം പുണ്യാരണ്യേ പരിണതശരച്ചംദ്രകിരണാസ്
ത്രിയാമാ നേഷ്യാമോ ഹരചരണചിംതൈകശരണാഃ ॥ 3.86 ॥

കദാ വാരാണസ്യാം അമരതടിനീരോധസി വസന്
വസാനഃ കൌപീനം ശിരസി നിദധാനോഽംജലിപുടമ് ।
അയേ ഗൌരീനാഥ ത്രിപുരഹര ശംഭോ ത്രിനയന
പ്രസീദേത്യാക്രോശന്നിമിഷം ഇവ നേഷ്യാമി ദിവസാന് ॥ 3.87 ॥

ഉദ്യാനേഷു വിചിത്രഭോജനവിധിസ്തീവ്രാതിതീവ്രം തപഃ
കൌപീനാവരണം സുവസ്ത്രം അമിതം ഭിക്ഷാടനം മംഡനമ് ।
ആസന്നം മരണം ച മംഗലസമം യസ്യാം സമുത്പദ്യതേ
താം കാശീം പരിഹൃത്യ ഹംത വിബുധൈരന്യത്ര കിം സ്ഥീയതേ ॥ 3.87.1 ॥

സ്നാത്വാ ഗാംഗൈഃ പയോഭിഃ ശുചികുസുമഫലൈരര്ചയിത്വാ വിഭോ ത്വാം
ധ്യേയേ ധ്യാനം നിവേശ്യ ക്ഷിതിധരകുഹരഗ്രാവപര്യംകമൂലേ ।
ആത്മാരാമഃ ഫലാശീ ഗുരുവചനരതസ്ത്വത്പ്രസാദാത്സ്മരാരേ
ദുഃഖം മോക്ഷ്യേ കദാഹം സമകരചരണേ പുംസി സേവാസമുത്ഥമ് ॥ 3.88 ॥

ഏകാകീ നിഃസ്പൃഹഃ ശാംതഃ പാണിപാത്രോ ദിഗംബരഃ ।
കദാ ശംഭോ ഭവിഷ്യാമി കര്മനിര്മൂലനക്ഷമഃ ॥ 3.89 ॥

പാണിം പാത്രയതാം നിസര്ഗശുചിനാ ഭൈക്ഷേണ സംതുഷ്യതാം
യത്ര ക്വാപി നിഷീദതാം ബഹുതൃണം വിശ്വം മുഹുഃ പശ്യതാമ് ।
അത്യാഗേഽപി തനോരഖംഡപരമാനംദാവബോധസ്പൃശാ
മധ്വാ കോഽപി ശിവപ്രസാദസുലഭഃ സംപത്സ്യതേ യോഗിനാമ് ॥ 3.90 ॥

കൌപീനം ശതഖംഡജര്ജരതരം കംഥാ പുനസ്താദൃശീ
നൈശ്ചിംത്യം നിരപേക്ഷഭൈക്ഷ്യം അശനം നിദ്രാ ശ്മശാനേ വനേ ।
സ്വാതംത്ര്യേണ നിരംകുശം വിഹരണം സ്വാംതം പ്രശാംതം സദാ
സ്ഥൈര്യം യോഗമഹോത്സവേഽപി ച യദി ത്രൈലോക്യരാജ്യേന കിമ് ॥ 3.91 ॥

ബ്രഹ്മാംഡം മംഡലീമാത്രം കിം ലോഭായ മനസ്വിനഃ ।
ശഫരീസ്ഫുരിതേനാബ്ധിഃ ക്ഷുബ്ധോ ന ഖലു ജായതേ ॥ 3.92 ॥

മാതര്ലക്ഷ്മി ഭജസ്വ കംചിദപരം മത്കാംക്ഷിണീ മാ സ്മ ഭൂര്
ഭോഗേഷു സ്പൃഹയാലവസ്തവ വശേ കാ നിഃസ്പൃഹാണാം അസി ।
സദ്യഃ സ്യൂതപലാശപത്രപുടികാപാത്രൈഃ പവിത്രീകൃതൈര്
ഭിക്ഷാവസ്തുഭിരേവ സംപ്രതി വയം വൃത്തിം സമീഹാമഹേ ॥ 3.93 ॥

മഹാശയ്യാ പൃഥ്വീ വിപുലം ഉപധാനം ഭുജലതാ
വിതാനം ചാകാശം വ്യജനം അനുകൂലോഽയം അനിലഃ ।
ശരച്ചംദ്രോ ദീപോ വിരതിവനിതാസംഗമുദിതഃ
സുഖീ ശാംതഃ ശേതേ മുനിരതനുഭൂതിര്നൃപ ഇവ ॥ 3.94 ॥

ഭിക്ഷാശീ ജനമധ്യസംഗരഹിതഃ സ്വായത്തചേഷ്ടഃ സദാ
ഹാനാദാനവിരക്തമാര്ഗനിരതഃ കശ്ചിത്തപസ്വീ സ്ഥിതഃ ।
രഥ്യാകീര്ണവിശീര്ണജീര്ണവസനഃ സംപ്രാപ്തകംഥാസനോ
നിര്മാനോ നിരഹംകൃതിഃ ശമസുഖാഭോഗൈകബദ്ധസ്പൃഹഃ ॥ 3.95 ॥

ചംഡാലഃ കിം അയം ദ്വിജാതിരഥവാ ശൂദ്രോഽഥ കിം താപസഃ
കിം വാ തത്ത്വവിവേകപേശലമതിര്യോഗീശ്വരഃ കോഽപി കിമ് ।
ഇത്യുത്പന്നവികല്പജല്പമുഖരൈരാഭാഷ്യമാണാ ജനൈര്
ന ക്രുദ്ധാഃ പഥി നൈവ തുഷ്ടമനസോ യാംതി സ്വയം യോഗിനഃ ॥ 3.96 ॥

ഹിംസാശൂന്യം അയത്നലഭ്യം അശനം ധാത്രാ മരുത്കല്പിതം
വ്യാലാനാം പശവസ്തൃണാംകുരഭുജസ്തുഷ്ടാഃ സ്ഥലീശായിനഃ ।
സംസാരാര്ണവലംഘനക്ഷമധിയാം വൃത്തിഃ കൃതാ സാ നൃണാം
താം അന്വേഷയതാം പ്രയാംതി സതതം സർവം സമാപ്തിം ഗുണാഃ ॥ 3.97 ॥

ഗംഗാതീരേ ഹിമഗിരിശിലാബദ്ധപദ്മാസനസ്യ
ബ്രഹ്മധ്യാനാഭ്യസനവിധിനാ യോഗനിദ്രാം ഗതസ്യ ।
കിം തൈര്ഭാവ്യം മമ സുദിവസൈര്യത്ര തേ നിർവിശംകാഃ
കംഡൂയംതേ ജരഠഹരിണാഃ സ്വാംഗം അംഗേ മദീയേ ॥ 3.98 ॥

ജീര്ണാ കംഥാ തതഃ കിം സിതം അമലപടം പട്ടസൂത്രം തതഃ കിം
ഏകാ ഭാര്യാ തതഃ കിം ഹയകരിസുഗണൈരാവൃതോ വാ തതഃ കിമ് ।
ഭക്തം ഭുക്തം തതഃ കിം കദശനം അഥവാ വാസരാംതേ തതഃ കിം
വ്യക്തജ്യോതിര്ന വാംതര്മഥിതഭവഭയം വൈഭവം വാ തതഃ കിമ് ॥ 3.98.1 ॥

പാണിഃ പാത്രം പവിത്രം ഭ്രമണപരിഗതം ഭൈക്ഷ്യം അക്ഷയ്യം അന്നം
വിസ്തീര്ണം വസ്ത്രം ആശാദശകം അചപലം തല്പം അസ്വല്പം ഉർവീ ।
യേഷാം നിഃസംഗതാംഗീകരണപരിണതസ്വാംതസംതോഷിണസ്തേ
ധന്യാഃ സംന്യസ്തദൈന്യവ്യതികരനികരാഃ കര്മ നിര്മൂലയംതി ॥ 3.99 ॥

ത്രൈലോക്യാധിപതിത്വം ഏവ വിരസം യസ്മിന്മഹാശാസനേ
തല്ലബ്ധ്വാസനവസ്ത്രമാനഘടനേ ഭോഗേ രതിം മാ കൃഥാഃ ।
ഭോഗഃ കോഽപി സ ഏക ഏവ പരമോ നിത്യോദിതോ ജൃംഭതേ
യത്സ്വാദാദ്വിരസാ ഭവംതി വിഷയാസ്ത്രൈലോക്യരാജ്യാദയഃ ॥ 3.99.1 ॥

മാതര്മേദിനി താത മാരുത സഖേ തേജഃ സുബംധോ ജല
ഭ്രാതർവ്യോമ നിബദ്ധ ഏഷ ഭവതാം അംത്യഃ പ്രണാമാംജലിഃ ।
യുഷ്മത്സംഗവശോപജാതസുകൃതസ്ഫാരസ്ഫുരന്നിര്മലജ്ഞാനാപാസ്ത
സമസ്തമോഹമഹിമാ ലീയേ പരബ്രഹ്മണി ॥ 3.100 ॥

ശയ്യാ ശൈലശിലാ ഗൃഹം ഗിരിഗുഹാ വസ്ത്രം തരൂണാം ത്വചഃ
സാരംഗാഃ സുഹൃദോ നനു ക്ഷിതിരുഹാം വൃത്തിഃ ഫലൈഃ കോമലൈഃ ।
യേഷാം നിര്ഝരം അംബുപാനം ഉചിതം രത്യൈ തു വിദ്യാംഗനാ
മന്യേ തേ പരമേശ്വരാഃ ശിരസി യൈര് ബദ്ധോ ന സേവാംജലിഃ ॥ 3.101 ॥

ധൈര്യം യസ്യ പിതാ ക്ഷമാ ച ജനനീ ശാംതിശ്ചിരം ഗേഹിനീ
സത്യം മിത്രം ഇദം ദയാ ച ഭഗിനീ ഭ്രാതാ മനഃസംയമഃ ।
ശയ്യാ ഭൂമിതലം ദിശോഽപി വസനം ജ്ഞാനാമൃതം ഭോജനം
ഹ്യേതേ യസ്യ കുടുംബിനോ വദ സഖേ കസ്മാദ്ഭയം യോഗിനഃ ॥ 3.102 ॥

അഹൌ വാ ഹാരേ വാ ബലവതി രിപൌ വാ സുഹൃദി വാ
മണൌ വാ ലോഷ്ഠേ വാ കുസുമശയനേ വാ ദൃഷദി വാ ।
തൃണേ വാ സ്ത്രൈണേ വാ മമ സമദൃശോ യാംതി ദിവസാഃ
ക്വചിത്പുണ്യാരണ്യേ ശിവ ശിവ ശിവേതി പ്രലപതഃ ॥ 3.103 ॥