તૈત્તિરીય ઉપનિષદ્ – ભૃગુવલ્લી

(તૈ.આ.9.1.1)

ઓં સ॒હ ના॑વવતુ । સ॒હ નૌ॑ ભુનક્તુ । સ॒હ વી॒ર્ય॑-ઙ્કરવાવહૈ । તે॒જ॒સ્વિના॒વધી॑તમસ્તુ॒ મા વિ॑દ્વિષા॒વહૈ᳚ । ઓં શાન્તિ॒-શ્શાન્તિ॒-શ્શાન્તિઃ॑ ॥

ભૃગુ॒ર્વૈ વા॑રુ॒ણિઃ । વરુ॑ણ॒-મ્પિત॑ર॒મુપ॑સસાર । અધી॑હિ ભગવો॒ બ્રહ્મેતિ॑ । તસ્મા॑ એ॒તત્પ્રો॑વાચ । અન્ન॑-મ્પ્રા॒ણ-ઞ્ચક્ષુ॒શ્શ્રોત્ર॒-મ્મનો॒ વાચ॒મિતિ॑ । તગ્​મ્ હો॑વાચ । યતો॒ વા ઇ॒માનિ॒ ભૂતા॑નિ॒ જાય॑ન્તે । યેન॒ જાતા॑નિ॒ જીવ॑ન્તિ । યત્પ્રય॑ન્ત્ય॒ભિસં​વિઁ॑શન્તિ । તદ્વિજિ॑જ્ઞાસસ્વ । તદ્બ્રહ્મેતિ॑ । સ તપો॑-ઽતપ્યત । સ તપ॑સ્ત॒પ્ત્વા ॥ 1 ॥
ઇતિ પ્રથમો-ઽનુવાકઃ ॥

અન્ન॒-મ્બ્રહ્મેતિ॒ વ્ય॑જાનાત્ । અ॒ન્નાદ્ધ્યે॑વ ખલ્વિ॒માનિ॒ ભૂતા॑નિ॒ જાય॑ન્તે । અન્ને॑ન॒ જાતા॑નિ॒ જીવ॑ન્તિ । અન્ન॒-મ્પ્રય॑ન્ત્ય॒ભિસં​વિઁ॑શ॒ન્તીતિ॑ । તદ્વિ॒જ્ઞાય॑ । પુન॑રે॒વ વરુ॑ણ॒-મ્પિત॑ર॒મુપ॑સસાર । અધી॑હિ ભગવો॒ બ્રહ્મેતિ॑ । તગ્​મ્ હો॑વાચ । તપ॑સા॒ બ્રહ્મ॒ વિજિ॑જ્ઞાસસ્વ । તપો॒ બ્રહ્મેતિ॑ । સ તપો॑-ઽતપ્યત । સ તપ॑સ્ત॒પ્ત્વા ॥ 1 ॥
ઇતિ દ્વિતીયો-ઽનુવાકઃ ॥

પ્રા॒ણો બ્ર॒હ્મેતિ॒ વ્ય॑જાનાત્ । પ્રા॒ણાદ્ધ્યે॑વ ખલ્વિ॒માનિ॒ ભૂતા॑નિ॒ જાય॑ન્તે । પ્રા॒ણેન॒ જાતા॑નિ॒ જીવ॑ન્તિ । પ્રા॒ણ-મ્પ્રય॑ન્ત્ય॒ભિસં​વિઁ॑શ॒ન્તીતિ॑ । તદ્વિ॒જ્ઞાય॑ । પુન॑રે॒વ વરુ॑ણ॒-મ્પિત॑ર॒મુપ॑સસાર । અધી॑હિ ભગવો॒ બ્રહ્મેતિ॑ । તગ્​મ્ હો॑વાચ । તપ॑સા॒ બ્રહ્મ॒ વિજિ॑જ્ઞાસસ્વ । તપો॒ બ્રહ્મેતિ॑ । સ તપો॑-ઽતપ્યત । સ તપ॑સ્ત॒પ્ત્વા ॥ 1 ॥
ઇતિ તૃતીયો-ઽનુવાકઃ ॥

મનો॒ બ્રહ્મેતિ॒ વ્ય॑જાનાત્ । મન॑સો॒ હ્યે॑વ ખલ્વિ॒માનિ॒ ભૂતા॑નિ॒ જાય॑ન્તે । મન॑સા॒ જાતા॑નિ॒ જીવ॑ન્તિ । મનઃ॒ પ્રય॑ન્ત્ય॒ભિસં​વિઁ॑શ॒ન્તીતિ॑ । તદ્વિ॒જ્ઞાય॑ । પુન॑રે॒વ વરુ॑ણ॒-મ્પિત॑ર॒મુપ॑સસાર । અધી॑હિ ભગવો॒ બ્રહ્મેતિ॑ । તગ્​મ્ હો॑વાચ । તપ॑સા॒ બ્રહ્મ॒ વિજિ॑જ્ઞાસસ્વ । તપો॒ બ્રહ્મેતિ॑ । સ તપો॑-ઽતપ્યત । સ તપ॑સ્ત॒પ્ત્વા ॥ 1 ॥
ઇતિ ચતુર્થો-ઽનુવાકઃ ॥

વિ॒જ્ઞાન॒-મ્બ્રહ્મેતિ॒ વ્ય॑જાનાત્ । વિ॒જ્ઞાના॒દ્ધ્યે॑વ ખલ્વિ॒માનિ॒ ભૂતા॑નિ॒ જાય॑ન્તે । વિ॒જ્ઞાને॑ન॒ જાતા॑નિ॒ જીવ॑ન્તિ । વિ॒જ્ઞાન॒-મ્પ્રય॑ન્ત્ય॒ભિસં​વિઁ॑શ॒ન્તીતિ॑ । તદ્વિ॒જ્ઞાય॑ । પુન॑રે॒વ વરુ॑ણ॒-મ્પિત॑ર॒મુપ॑સસાર । અધી॑હિ ભગવો॒ બ્રહ્મેતિ॑ । તગ્​મ્ હો॑વાચ । તપ॑સા॒ બ્રહ્મ॒ વિજિ॑જ્ઞાસસ્વ । તપો॒ બ્રહ્મેતિ॑ । સ તપો॑-ઽતપ્યત । સ તપ॑સ્ત॒પ્ત્વા ॥ 1 ॥
ઇતિ પઞ્ચમો-ઽનુવાકઃ ॥

આ॒ન॒ન્દો બ્ર॒હ્મેતિ॒ વ્ય॑જાનાત્ । આ॒નન્દા॒દ્ધ્યે॑વ ખલ્વિ॒માનિ॒ ભૂતા॑નિ॒ જાય॑ન્તે । આ॒ન॒ન્દેન॒ જાતા॑નિ॒ જીવ॑ન્તિ । આ॒ન॒ન્દ-મ્પ્રય॑ન્ત્ય॒ભિસં​વિઁ॑શ॒ન્તીતિ॑ । સૈષા ભા᳚ર્ગ॒વી વા॑રુ॒ણી વિ॒દ્યા । પ॒ર॒મે વ્યો॑મ॒ન્પ્રતિ॑ષ્ઠિતા । સ ય એ॒વં-વેઁદ॒ પ્રતિ॑તિષ્ઠતિ । અન્ન॑વાનન્ના॒દો ભ॑વતિ । મ॒હાન્ભ॑વતિ પ્ર॒જયા॑ પ॒શુભિ॑ર્બ્રહ્મવર્ચ॒સેન॑ । મ॒હાન્કી॒ર્ત્યા ॥ 1 ॥
ઇતિ ષષ્ઠો-ઽનુવાકઃ ॥

અન્ન॒-ન્ન નિ॑ન્દ્યાત્ । તદ્વ્ર॒તમ્ । પ્રા॒ણો વા અન્નમ્᳚ । શરી॑રમન્ના॒દમ્ । પ્રા॒ણે શરી॑ર॒-મ્પ્રતિ॑ષ્ઠિતમ્ । શરી॑રે પ્રા॒ણઃ પ્રતિ॑ષ્ઠિતઃ । તદે॒તદન્ન॒મન્ને॒ પ્રતિ॑ષ્ઠિતમ્ । સ ય એ॒તદન્ન॒મન્ને॒ પ્રતિ॑ષ્ઠિતં॒-વેઁદ॒ પ્રતિ॑તિષ્ઠતિ । અન્ન॑વાનન્ના॒દો ભ॑વતિ । મ॒હાન્ભ॑વતિ પ્ર॒જયા॑ પ॒શુભિ॑ર્બ્રહ્મવર્ચ॒સેન॑ । મ॒હાન્કી॒ર્ત્યા ॥ 1 ॥
ઇતિ સપ્તમો-ઽનુવાકઃ ॥

અન્ન॒-ન્ન પરિ॑ચક્ષીત । તદ્વ્ર॒તમ્ । આપો॒ વા અન્નમ્᳚ । જ્યોતિ॑રન્ના॒દમ્ । અ॒પ્સુ જ્યોતિઃ॒ પ્રતિ॑ષ્ઠિતમ્ । જ્યોતિ॒ષ્યાપઃ॒ પ્રતિ॑ષ્ઠિતાઃ । તદે॒તદન્ન॒મન્ને॒ પ્રતિ॑ષ્ઠિતમ્ । સ ય એ॒તદન્ન॒મન્ને॒ પ્રતિ॑ષ્ઠિતં॒-વેઁદ॒ પ્રતિ॑તિષ્ઠતિ । અન્ન॑વાનન્ના॒દો ભ॑વતિ । મહા॒ન્ભ॑વતિ પ્ર॒જયા॑ પ॒શુભિ॑ર્બ્રહ્મવર્ચ॒સેન॑ । મ॒હાન્કી॒ર્ત્યા ॥ 1 ॥
ઇત્યષ્ટમો-ઽનુવાકઃ ॥

અન્ન॑-મ્બ॒હુ કુ॑ર્વીત । તદ્વ્ર॒તમ્ । પૃ॒થિ॒વી વા અન્નમ્᳚ । આ॒કા॒શો᳚-ઽન્ના॒દઃ । પૃ॒થિ॒વ્યામા॑કા॒શઃ પ્રતિ॑ષ્ઠિતઃ । આ॒કા॒શે પૃ॑થિ॒વી પ્રતિ॑ષ્ઠિતા । તદે॒તદન્ન॒મન્ને॒ પ્રતિ॑ષ્ઠિતમ્ । સ ય એ॒તદન્ન॒મન્ને॒ પ્રતિ॑ષ્ઠિતં॒-વેઁદ॒ પ્રતિ॑તિષ્ઠતિ । અન્ન॑વાનન્ના॒દો ભ॑વતિ । મ॒હાન્ભ॑વતિ પ્ર॒જયા॑ પ॒શુભિ॑ર્બ્રહ્મવર્ચ॒સેન॑ । મ॒હાન્કી॒ર્ત્યા ॥ 1 ॥
ઇતિ નવમો-ઽનુવાકઃ ॥

ન કઞ્ચન વસતૌ પ્રત્યા॑ચક્ષી॒ત । તદ્વ્ર॒તમ્ । તસ્માદ્યયા કયા ચ વિધયા બહ્વ॑ન્ન-મ્પ્રા॒પ્નુયાત્ । અરાધ્યસ્મા અન્નમિ॑ત્યાચ॒ક્ષતે । એતદ્વૈ મુખતો᳚-ઽન્નગ્​મ્ રા॒દ્ધમ્ । મુખતો-ઽસ્મા અ॑ન્નગ્​મ્ રા॒ધ્યતે । એતદ્વૈ મધ્યતો᳚-ઽન્નગ્​મ્ રા॒દ્ધમ્ । મધ્યતો-ઽસ્મા અ॑ન્નગ્​મ્ રા॒ધ્યતે । એતદ્વા અન્તતો᳚-ઽન્નગ્​મ્ રા॒દ્ધમ્ । અન્તતો-ઽસ્મા અ॑ન્નગ્​મ્ રા॒ધ્યતે ॥ 1 ॥
ય એ॑વં-વેઁ॒દ । ક્ષેમ ઇ॑તિ વા॒ચિ । યોગક્ષેમ ઇતિ પ્રા॑ણાપા॒નયોઃ । કર્મે॑તિ હ॒સ્તયોઃ । ગતિરિ॑તિ પા॒દયોઃ । વિમુક્તિરિ॑તિ પા॒યૌ । ઇતિ માનુષી᳚સ્સમા॒જ્ઞાઃ । અથ દૈ॒વીઃ । તૃપ્તિરિ॑તિ વૃ॒ષ્ટૌ । બલમિ॑તિ વિ॒દ્યુતિ ॥ 2 ॥
યશ ઇ॑તિ પ॒શુષુ । જ્યોતિરિતિ ન॑ક્ષત્રે॒ષુ । પ્રજાતિરમૃતમાનન્દ ઇ॑ત્યુપ॒સ્થે । સર્વમિ॑ત્યાકા॒શે । તત્પ્રતિષ્ઠેત્યુ॑પાસી॒ત । પ્રતિષ્ઠા॑વાન્ભ॒વતિ । તન્મહ ઇત્યુ॑પાસી॒ત । મ॑હાન્ભ॒વતિ । તન્મન ઇત્યુ॑પાસી॒ત । માન॑વાન્ભ॒વતિ ॥ 3 ॥
તન્નમ ઇત્યુ॑પાસી॒ત । નમ્યન્તે᳚-ઽસ્મૈ કા॒માઃ । તદ્બ્રહ્મેત્યુ॑પાસી॒ત । બ્રહ્મ॑વાન્ભ॒વતિ । તદ્બ્રહ્મણઃ પરિમર ઇત્યુ॑પાસી॒ત । પર્યેણ-મ્મ્રિયન્તે દ્વિષન્ત॑સ્સપ॒ત્નાઃ । પરિ યે᳚-ઽપ્રિયા᳚ ભ્રાતૃ॒વ્યાઃ । સ યશ્ચા॑ય-મ્પુ॒રુષે । યશ્ચાસા॑વાદિ॒ત્યે । સ એકઃ॑ ॥ 4 ॥
સ ય॑ એવં॒-વિઁત્ । અસ્માં​લ્લોઁ॑કાત્પ્રે॒ત્ય । એતમન્નમય-માત્માનમુપ॑સઙ્ક્ર॒મ્ય । એત-મ્પ્રાણમય-માત્માનમુપ॑સઙ્ક્ર॒મ્ય । એત-મ્મનોમય-માત્માનમુપ॑સઙ્ક્ર॒મ્ય । એતં-વિઁજ્ઞાનમય-માત્માનમુપ॑સઙ્ક્ર॒મ્ય । એતમાનન્દમય-માત્માનમુપ॑સઙ્ક્ર॒મ્ય । ઇમાં​લ્લોઁકાન્કામાન્ની -કામરૂપ્ય॑નુ-સ॒ઞ્ચરન્ન્ । એતથ્સામ ગા॑યન્ના॒સ્તે । હા(3) વુ॒ હા(3) વુ॒ હા(3) વુ॑ ॥ 5 ॥
અ॒હમન્ન-મ॒હમન્ન-મ॒હમન્નમ્ । અ॒હમન્ના॒દો(3)-ઽ॒હમન્ના॒દો(3)-ઽ॒હમન્ના॒દઃ । અ॒હગ્ગ્ શ્લોક॒કૃદ॒હગ્ગ્ શ્લોક॒કૃદ॒હગ્ગ્ શ્લોક॒કૃત્ । અ॒હમસ્મિ પ્રથમજા ઋતા(3) સ્ય॒ । પૂર્વ-ન્દેવેભ્યો અમૃતસ્ય ના(3) ભા॒યિ॒ । યો મા દદાતિ સ ઇદેવ મા(3) વાઃ॒ । અ॒હમન્ન॒-મન્ન॑-મ॒દન્ત॒મા(3) દ્મિ॒ । અહં॒-વિઁશ્વ॒-મ્ભુવ॑ન॒-મભ્ય॑ભ॒વામ્ । સુવ॒ર્ન જ્યોતીઃ᳚ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ । ઇત્યુ॑પ॒નિષ॑ત્ ॥ 6 ॥
ઇતિ દશમો-ઽનુવાકઃ ॥

ઓં સ॒હ ના॑વવતુ । સ॒હ નૌ॑ ભુનક્તુ । સ॒હ વી॒ર્ય॑-ઙ્કરવાવહૈ । તે॒જ॒સ્વિના॒વધી॑તમસ્તુ॒ મા વિ॑દ્વિષા॒વહૈ᳚ । ઓં શાન્તિ॒-શ્શાન્તિ॒-શ્શાન્તિઃ॑ ॥

॥ હરિઃ॑ ઓમ્ ॥
॥ શ્રી કૃષ્ણાર્પણમસ્તુ ॥