શ્રી હયગ્રીવ સહસ્ર નામ સ્તોત્રમ્

॥ શ્રીઃ ॥
શુક્લાંબરધરં વિષ્ણું શશિવર્ણં ચતુર્ભુજં
પ્રસન્નવદનં ધ્યાયેત્સર્વવિઘ્નોપશાંતયે ।
યસ્ય દ્વિરદવક્રાદ્યાઃ પારિષદ્યાઃ પરશ્શતં
વિઘ્નં નિઘ્નંતિ સતતં વિષ્વક્સેનં તમાશ્રયે . ।

શ્રીકાશ્યપઃ ।
તાત મે શ્રીહયગ્રીવનામ્નાં સાહસ્રમુત્તમમ્ ।
અધ્યેતું જાયતે કાંક્ષા તત્પ્રસીદ મયિ પ્રભો ॥ 1 ॥
ઇતિપૃષ્ટસ્તતોવાચ બ્રહ્મા લોક પિતામહઃ ।
શ્રેયસામપિ ચ શ્રેયઃ કાશ્યપેહ વિશાંપતે ॥ 2 ॥
અમત્યા વિહિતં પાપં મૂલતો હિ વિનશ્યતિ ।
રહસ્યાનાં રહસ્યં ચ પાવનાનાં ચ પાવનમ્ ॥ 3 ॥
પ્રાયશ્ચિત્તે કૃતે તસ્ય કર્તાન નિરયી ભવેત્ ।
કામતસ્તુ કૃતે પાપે પ્રાયશ્ચિત્તશતેન ચ ॥ 4 ॥
તન્ન નશ્યતિ તત્કર્તા વ્યવહાર્યસ્તુ જાયતે ।
એવં દુરપનોદાનાં બુદ્ધિપૂર્વમહાંહસામ્ ॥ 5 ॥
આવર્જનકરાણામપ્યંતે નિષ્કૃતિરીરિતા ।
પ્રણમ્ય માનવતયા મંત્રરત્નાનુકીર્તનમ્ ॥ 6 ॥
હંસનામસહસ્રસ્યપઠનં શિરસાન્વહમ્ ।
પ્રણમ્ય ભગવદ્ભક્તપાદોદક નિષેવણમ્ ॥ 7 ॥
તદેતત્ત્ત્રિતયં સર્વપાપસંઘાતનાશનમ્ ।
ઇતીદં પરમં ગુહ્યં હંસો હયશિરાહરિઃ ॥ 8 ॥
વેદોપદેશસમયે માં નિબોધ્યોપદિષ્ટવાન ।
અનેન મંત્રરત્નેન મહાશ્વશિરસો હરેઃ ॥ 9 ॥
સહસ્રનામભિસ્તુલ્યા નિષ્કૃતિર્નેતરાંહસામ્ ।
અનન્યભગવદ્ભક્તપાદોદકનિષેવણમ્ ॥ 10 ॥
એતદ્દ્વયોપદેશાંગમાદૌ સ્વીકાર્યમિષ્યતે ।
ઇત્યુક્ત્વાઽનંતગરુડવિષ્વક્સેનપદોદકમ્ ॥ 11 ॥
આદૌ માં પ્રાશયન્નંતે પરિશોષ્યેકૃતાંહસિ ।
આત્મનો નામસાહસ્રં સર્ષિચ્છંદોઽધિદૈવતમ્ ॥ 12 ॥
સન્યાસમુદ્રિકાભેદં મહ્યં સાંગમુપાદિશત્ ।
યથાવત્તદિદં વત્સ દદ્યાં તે શૃણુ તત્ત્વતઃ ॥ 13 ॥
યત્પ્રાપ્યાત્યંતિકી વૃત્ત્યા નિવૃત્ત્યા મોક્ષમેષ્યતિ ।
હયાસ્યનામસાહસ્રસ્તોત્રરાજસ્ય વૈભવમ્ ॥ 14 ॥
ઋષિશ્શ્રીમાન્ હયગ્રીવો વિદ્યામૂર્તિસ્સ્વયં હરિઃ ।
દેવતા ચ સ એવાસ્ય છંદોનુષ્ટુબિતિ શ્રુતમ્ ॥ 15 ॥
હંસો હંસોઽહમિત્યેતે બીજં શક્તિસ્તુકીલકમ્ ।
હંસીં હંસોઽહમિત્યેતે પ્રાજ્ઞપ્યા મનવસ્ત્રયઃ ॥ 16 ॥
એકૈકસ્ય દશાવૃત્તિરિતિસંખ્યાવિધીયતે ।
પ્રણવત્રયમંત્રં સ્યાત્કવચં શ્રીશ્શ્રિયો ભવેત્ ॥ 17 ॥
શ્રીવિભૂષણ ઇત્યેતદ્ધૃદયં પરિકીર્તિતમ્ ।
પરોરજાઃ પરં બ્રહ્મેત્યપિ યોનિરુદાહૃતા ॥ 18 ॥
વિદ્યામૂર્તિરિતિ ધ્યાનં વિશ્વાત્મેતિ ચ ગદ્યતે ।
વિશ્વમંગલનામ્નોઽસ્ય વિનિયોગો યથારુચિ ॥ 19 ॥
ભ્રૂનેત્રાશ્રોત્રનાસાહન્વોષ્ઠતાલૂરદે ક્રમાત્ ।
ષોડશસ્વરવિન્યાસો દક્ષિણારંભમિષ્યતે ॥ 20 ॥
જિહ્વાતલેઽપિ તન્મૂલે સ્વરાવંત્યૌ ચ વિન્યસેત્ ।
તદા તાલુદ્વયન્યાસસખાયોસ્તુ પરિત્યજેત્ ॥ 21 ॥
અયં હિ વિદ્યાકામાનામાદ્યસ્ત્વન્ય ફલૈષિણામ્ ।
દોઃપત્સક્થ્યંગુલીશીર્ષે વર્ગાન્કચટતાન્ન્યસેત્ ॥ 22 ॥
પાર્શ્વયોસ્તુ વફૌ પૃષ્ટોદરયોસ્તુ બભૌ ન્યસેત્ ।
મકારં હૃદયે ન્યસ્ય જીવે વા પંચવિંશકે ॥ 23 ॥
નાભિપાયૂદરે ગુહ્યે યરલવાન્વિનિક્ષિપેત્ ।
શષૌ કુંડલયોશ્શીર્ષં હારે ચ કટિસૂત્રકે ॥ 24 ॥
સહૌ હૃદબ્જે હર્દે ચ લમાપાદશિખે ન્યસેત્ ।
ક્ષંચ શીર્ષાદિ પાદાંતં માતૃકાન્યાસ એષ તુ ॥ 25 ॥

અસ્ય શ્રીહયગ્રીવસહસ્રનામ સ્તોત્રમહામંત્રસ્ય શ્રીહયગ્રીવ ઋષિઃ ।
અનુષ્ટુપ્ છંદઃ . શ્રીહયગ્રીવ પરમાત્મા દેવતા . હંસ ઇતિ બીજમ્ ।
હંસોહમિતિ શક્તિઃ . હંસાં હંસીમિતિ કીલકમ્ . ઓં ઓં ઓમિત્યસ્ત્રમ્ ।
શ્રીઃ શ્રિયઃ ઇતિ કવચમ્ . શ્રીવિભૂષણ ઇતિ હૃદયમ્ ।
પરોરજાઃ પરં બ્રહ્મેતિ યોનિઃ . વિદ્યામૂર્તિર્વિશ્વાત્મા ઇતિ ધ્યાનમ્ ।

હંસામંગુષ્ઠાભ્યાં નમઃ . હંસીં તર્જનીભ્યાં નમઃ ।
હંસૂં મધ્યમાભ્યાં નમઃ . હંસોં અનામિકાભ્યાં નમઃ ।
હંસૌં કનિષ્ઠિકાભ્યાં નમઃ . હંસઃ કરતલકરપૃષ્ઠાભ્યાં નમઃ ।
એવં હૃદયાદિન્યાસઃ . ।

હંસાં જ્ઞાનાય હૃદયાય નમઃ . હંસીં ઐશ્વર્યાય શિરસે સ્વાહા ।
હંસૂં શક્તયૈ શિખાયૈ વષટ્ . હંસોં બલાય કવચાય હુમ્ ।
હંસૌં તેજસે નેત્રાભ્યાં વૌષટ્ ।
હંસઃ વીર્યાયાસ્ત્રાય ફટ્ ઓમિતિ દિગ્બંધઃ . ।

અથ માતૃકાન્યાસઃ ।
ઓં અં આં ભ્રુવોઃ . ઇં ઈં નેત્રયોઃ . ઉં ઊં શ્રોત્રયોઃ . ઋં ૠં નાસિકયોઃ ।
લૃં લૄં કપોલયોઃ . એં ઐં ઓષ્ઠયોઃ . ઓં ઓં દંતપંક્ત્યોઃ ।
અં જિહ્વાતલે . અઃ જિહ્વામૂલે ।
કવર્ગં દક્ષિણે બાહૂમૂલે કૂર્પરે મણિબંધે કરતલે હસ્તાગ્રે ।
ચવર્ગં વામે બાહૂમૂલે કૂર્પરે મણિબંધે કરતલે હસ્તાગ્રે ।
ટવર્ગં દક્ષિણે પાદમૂલે જાનુનિ પાદપાર્ષ્ણૌ પાદતલે પાદાગ્રે ।
તવર્ગં વામે પાદમૂલે જાનુનિ પાદપાર્ષ્ણૌ પાદતલે પાદાગ્રે ।
પફૌ પાર્શ્વયોઃ . બભૌ પૃષ્ઠોદરયોઃ . મં હૃદિ ।
યં રં લં વં નાભૌ પાયૌ ઉદરે ગુહ્યે . શષૌ હસ્તયોઃ ।
સહૌ શીર્ષે કટ્યામ્ . લક્ષૌ હૃદબ્જે હાર્દે ઉતિ માતૃકાન્યાસઃ . ।

અથ ધ્યાનમ્ . ।
વિદ્યામૂર્તિમખંડચંદ્રવલયશ્વેતારવિંદસ્થિતં
હૃદ્યાભં સ્ફટિકાદ્રિનિર્મલતનું વિદ્યોતમાનંશ્રિયા ।
વામાંકસ્થિતવલ્લભાં પ્રતિ સદાવ્યાખ્યાંતમામ્નાયવા-
ગર્થાનાદિમપૂરુષં હયમુખં ધ્યાયામિ હંસાત્મકમ્ ॥ 1 ॥
વિશ્વાત્મા વિશદપ્રભાપ્રતિલસદ્વાગ્દેવતામંડલો
દેવો દક્ષિણપાણિયુગ્મવિલસદ્બોધાંકચક્રાયુધઃ ।
વામોદગ્રકરે દરં તદિતરેણાશ્લિષ્ય દોષ્ણા રમાં
હસ્તાગ્રે ધૃતપુસ્તકસ્સ દયતાં હંસો હિરણ્યચ્છદઃ ॥ 2 ॥

અથ સહસ્રનામસ્તોત્રપ્રારંભઃ ।
ઓં – શ્રીં હંસો હમૈ મોં ક્લીં શ્રીશ્શ્રિયશ્શ્રીવિભૂષણઃ ।
પરોરજાઃ પરં બ્રહ્મ ભૂર્ભુવસ્સુવરાદિમઃ ॥ 1 ॥
ભાસ્વાન્ભગશ્ચ ભગવાન્સ્વસ્તિસ્વાહા નમસ્સ્વધા ।
શ્રૌષડ્વૌષઢલં હું ફટ્ હું હ્રીં ક્રોં હ્લૌં યથા તથા ॥ 2 ॥
કર્કગ્રીવઃ કલાનાથઃ કામદઃ કરુણાકરઃ ।
કમલાધ્યુષિતોત્સંગઃ ક્ષયે કાલીવશાનુગઃ ॥ 3 ॥
નિષચ્છોપનિષચ્ચાથ નીચૈરુચ્ચૈસ્સમં સહ ।
શશ્વદ્યુગપદહ્વાય શનૈરેકો બહુધ્રુવઃ ॥ 4 ॥
ભૂતભૃદ્ભૂરિદસ્સાક્ષી ભૂતાદિઃ પુણ્યકીર્તનઃ ।
ભૂમા ભૂમિરધોન્નદ્ધઃ પુરુહૂતઃ પુરુષ્ટુતઃ ॥ 5 ॥
પ્રફુલ્લપુંડરીકાક્ષઃ પરમેષ્ઠી પ્રભાવનઃ ।
પ્રભુર્ભગઃસતાં બંધુર્ભયધ્વંસી ભવાપનઃ ॥ 6 ॥
ઉદ્યન્નુરુશયાહું કૃદુરુગાય ઉરુક્રમઃ ।
ઉદારસ્ત્રિયુગસ્ત્ર્યાત્મા નિદાનં નલયો હરિઃ ॥ 7 ॥
હિરણ્યગર્ભો હેમાંગો હિરણ્યશ્મશ્રુરીશિતા ।
હિરણ્યકેશો હિમહા હેમવાસા હિતૈષણઃ ॥ 8 ॥
આદિત્યમંડલાંતસ્થો મોદમાનસ્સમૂહનઃ ।
સર્વાત્મા જગદાધારસ્સન્નિધિસ્સારવાન્સ્વભૂઃ ॥ 9 ॥
ગોપતિર્ગોહિતો ગોમી કેશવઃ કિન્નરેશ્વરઃ ।
માયી માયાવિકૃતિકૃન્મહેશાનો મહામહાઃ ॥ 10 ॥
મમા મિમી મુમૂ મૃમૄં મ્લુમ્લૂં મેમૈં તથૈવ ચ ।
મોમૌં બિંદુર્વિસર્ગશ્ચ હ્રસ્વોદીર્ઘઃ પ્લુતસ્સ્વરઃ ॥ 11 ॥
ઉદાત્તશ્ચાનુદાત્તશ્ચ સ્વરિતઃ પ્રચયસ્તથા ।
કં ખં ગં ઘં ંઅં ચ ચં છં જં ઝં ઞં ટં ઠમેવ ચ ॥ 12 ॥
ડં ઢં ણં તં થં ચ દં ચ ધં નં પં ફં બમેવ ચ
ભં મં યં રં લં ચ વં ચ શં ષં સં હં લમેવ ચ ॥ 13 ॥
ક્ષં યમોં વ્યંજનો જિહ્વામૂલીયોઽર્ધવિસર્ગવાન્ ।
ઉપધ્માનીય ઇતિ ચ સંયુક્તાક્ષર એવ ચ ॥ 14 ॥
પદં ક્રિયા કારકશ્ચ નિપાતો ગતિરવ્યયઃ ।
સન્નિધિર્યોગ્યતાઽકાંક્ષા પરસ્પરસમન્વયઃ ॥ 15 ॥
વાક્યં પદ્યં સંપ્રદાયો ભાવશ્શબ્દાર્થલાલિતઃ ।
વ્યંજના લક્ષણા શક્તિઃ પાકો રીતિરલંકૃતિઃ ॥ 16 ॥
શય્યા ફ્રૌઢધ્વનિસ્તદ્વત્કાવ્યં સર્ગઃ ક્રિયા રુચિઃ ।
નાનારૂપપ્રબંધશ્ચ યશઃ પુણ્યં મહદ્ધનમ્ ॥ 17 ॥
વ્યવહારપરિજ્ઞાનં શિવેતરપરિક્ષયઃ ।
સદઃ પરમનિર્વાણં પ્રિયપથ્યોપદેશકઃ ॥ 18 ॥
સંસ્કારઃ પ્રતિભા શિક્ષા ગ્રહણં ધારણં શ્રમઃ ।
આસુતાસ્વાદિમા ચિત્રં વિસ્તારશ્ચિત્રસંવિધિઃ ॥ 19 ॥
પુરાણમિતિહાસશ્ચ સ્મૃતિસૂત્રં ચ સંહિતા ।
આચાર આત્મના તુષ્ટિરાચાર્યાજ્ઞાનતિક્રમઃ ॥ 20 ॥
શ્રીમાન્શ્રીગીઃશ્રિયઃ કાંતશ્શ્રીનિધિશ્શ્રીનિકેતનઃ ।
શ્રેયાન્હયાનનશ્રીદશ્શ્રીમયશ્શ્રિતવત્સલઃ ॥ 21 ॥
હંસશ્શુચિષદાદિત્યો વસુશ્ચંદ્રોઽંતરિક્ષસત્ ।
હોતા ચ વેદિષદ્યોનિરતિથિર્દ્રોણસદ્ધવિઃ ॥ 22 ॥
નૃષન્મૃત્યુશ્ચ વરસદમૃતં ચર્તસદ્વૃષઃ ।
વ્યોમસદ્વિવિધસ્કોટશબ્દાર્થવ્યંગ્યવૈભવઃ ॥ 23 ॥
અબ્જા રસસ્વાદુતમો ગોજા ગેયો મનોહરઃ ।
ઋતજાસ્સકલં ભદ્રમદ્રિજાસ્થૈર્યમુત્તમમ્ ॥ 24 ॥
ઋતં સમજ્ઞાત્વનૃતં બૃહત્સૂક્ષ્મવશાનુગઃ ।
સત્યં જ્ઞાનમનંતં યત્તત્સદ્બ્રહ્મમયોઽચ્યુતઃ ॥ 25 ॥
અગ્રેભવન્નગો નિત્યઃ પરમઃ પુરુષોત્તમઃ ।
યોગનિદ્રાપરસ્સ્વામી નિધ્યાનવરનિર્વૃનઃ ॥ 26 ॥
રસો રસ્યો રસયિતા રસવાન્ રસિકપ્રિયઃ ।
આનંદો નંદયન્સર્વાનાનંદી હયકંધરઃ ॥ 27 ॥
કાલઃ કાલ્યશ્ચ કાલાત્મા કાલાભ્યુત્થિતજાગરઃ ।
કલાસાચિવ્યકૃત્કાંતાકથિતવ્યાધિકાર્યકઃ ॥ 28 ॥
દૃંન્યંચનોદંચનોદ્યલ્લયસર્ગો લઘુક્રિયઃ ।
વિદ્યાસહાયો વાગીશો માતૃકામંડલીકુતઃ ॥ 29 ॥
હિરણ્યં હંસમિથુનમીશાનશ્શક્તિમાન્ જયી ।
ગ્રહમેથી ગુણી શ્રીભૂનીલાલીલૈકલાલસ ॥ 30 ॥
અંકેનોદૂહ્ય વાગ્દેવીમાચાર્યકમુપાશ્રયઃ ।
વેદવેદાંતશાસ્ત્રાર્થતત્ત્વવ્યાખ્યાનતત્પરઃ ॥ 31 ॥
લ્હૌં હ્લં હં હં હયો હં સૂં હંસાં હંસીં હસૂં હસૌમ્ ।
હસૂં હં હરિણો હારી હરિકેશો હરેડિતઃ ॥ 32 ॥
સનાતનો નિર્બીજસ્સન્નવ્યક્તો હૃદયેશયઃ ।
અક્ષરઃ ક્ષરજીવેશઃ ક્ષમી ક્ષયકરોઽચ્યુતઃ ॥ 33 ॥
કર્તાકારયિતાઽકાર્યં કારણં પ્રકૃતિઃ કૃતિઃ ।
ક્ષયક્ષયમનામાર્થો વિષ્ણુર્જિષ્ણુર્જગન્મયઃ ॥ 34 ॥
સંકુચન્વિકચન્સ્થાણુનિર્વિકારો નિરામયઃ ।
શુદ્ધો બુદ્ધઃ પ્રબુદ્ધશ્ચ સ્નિગ્ધો મુગ્ધસ્સમુદ્ધતઃ ॥ 35 ॥
સંકલ્પદો બહુભવત્સર્વાત્મા સર્વનામભૃત્ ।
સહસ્રશીર્ષસ્સર્વજ્ઞસ્સહસ્રાક્ષસ્સહસ્રપાત્ ॥ 36 ॥
વ્યક્તોવિરાટ્સ્વરાટ્સમ્રાડ્વિષ્વગ્રૂપવપુર્વિધુઃ ।
માયાવી પરમાનંદો માન્યો માયાતિગો મહાન્ ॥ 37 ॥
વટપત્રશયો બાલો લલન્નામ્નાયસૂચકઃ ।
મુખન્યસ્તકરગ્રસ્તપાદાગ્રપટલઃ પ્રભુઃ ॥ 38 ॥
નૈદ્રીહાસાશ્વસંભૂતજ્ઞાજ્ઞસાત્વિકતામસઃ ।
મહાર્ણવાંબુપર્યંકઃ પદ્મનાભઃ પરાત્પરઃ ॥ 39 ॥
બ્રહ્મભૂર્બ્રહ્મભયહૃદ્ધરિરોમુપદેશકૃત્ ।
મધુકૈટભનિર્માતા મત્તબ્રહ્મમદાપહઃ ॥ 40 ॥
વેધોવિલાસવાગાનિર્દયાસારો મૃષાર્થદઃ ।
નારાયણાસ્ત્રનિર્માતામધુકૈટભમર્દનઃ ॥ 41 ॥
વેદકર્તા વેદભર્તા વેદહર્તા વિદાંવરઃ ।
પુંખાનુપુંખહેષાઢ્યઃ પૂર્ણષાડ્ગુણ્યવિગ્રહઃ ॥ 42 ॥
લાલામૃતકણવ્યાજવાંતનિર્દોષવર્ણકઃ ।
ઉલ્લોલસ્વાનધીરોદ્યદુચ્ચૈર્હલહલધ્વનિઃ ॥ 43 ॥
કર્ણાદારભ્ય કલ્ક્યાત્મા કવિઃ ક્ષીરાર્ણવોપમઃ ।
શંખ ચક્રગદી ખડ્ગી શારંગી નિર્ભયમુદ્રકઃ ॥ 44 ॥
ચિન્મુદ્રાચિહ્નિતો હસ્તતલવિન્યસ્તપુસ્તકઃ ।
વિદ્યાનામ્નીં શ્રિયં શિષ્યાં વેદયન્નિજવૈભવમ્ ॥ 45 ॥
અષ્ટાર્ણ્યમ્યોઽષ્ટભુજોવ્યષ્ટિસૃષ્ટિકરઃ પિતા ।
અષ્ટૈશ્વર્યપ્રદોહૃષ્યદષ્ટમૂર્તિપિતૃસ્તુતઃ ॥ 46 ॥
અનીતવેદપુરુષો વિધિવેદોપદેશકૃત્ ।
વેદવેદાંગવેદાંતપુરાણસ્મૃતિમૂર્તિમાન્ ॥ 47 ॥
સર્વકર્મસમારાધ્યસ્સર્વવેદમયો વિભુઃ ।
સર્વાર્થતત્ત્વવ્યાખ્યાતા ચતુષ્ષષ્ટિકલાધિપઃ ॥ 48 ॥
શુભયુક્સુમુખશ્શુદ્ધસ્સુરૂપસ્સુગતસ્સુધીઃ ।
સુવ્રતિસ્સંહૃતિશ્શૂરસ્સુતપાઃ સુષ્ટુતિસ્સુહૃત્ ॥ 49 ॥
સુંદરસ્સુભગસ્સૌમ્યસ્સુખદસ્સુહૃદાં પ્રિયઃ ।
સુચરિત્રસ્સુખતરશ્શુદ્ધસત્વપ્રદાયકઃ ॥ 50 ॥
રજસ્તમોહરો વીરોવિશ્વરક્ષાધુરંધરઃ ।
નરનારાયણાકૃત્યા ગુરુશિષ્યત્વમાસ્થિતઃ ॥ 51 ॥
પરાવરાત્મા પ્રબલઃ પાવનઃ પાપનાશનઃ ।
દયાઘનઃ ક્ષમાસારો વાત્સલ્યૈકવિભૂષણઃ ॥ 52 ॥
આદિકૂર્મો જગદ્ભર્તા મહાપોત્રી મહીધરઃ ।
સ્તદ્ભિત્સ્વામી હરિર્યક્ષો હિરણ્યરિપુરૈચ્છિકઃ ॥ 53 ॥
પ્રહ્લાદપાલકસ્સર્વભયહર્તા પ્રિયંવદઃ ।
શ્રીમુખાલોકનસ્રંસત્ક્રૌંચકઃ કુહકાંચનઃ ॥ 54 ॥
છત્રી કમંડલુધરો વામનો વદતાં વરઃ ।
પિશુનાત્મા શનોદૃષ્ટિલોપનો બલિમર્દનઃ ॥ 55 ॥
ઉરુક્તમો બલિશિરોન્યસ્તાંઘ્રિર્બલિમર્દનઃ ।
જામદગ્ન્યઃ પરશુભૃત્કૃત્તક્ષત્ત્રકુલોત્તમઃ ॥ 56 ॥
રામોઽભિરામશ્શાંતાત્મા હરકોદંડખંડનઃ ।
શરણાગતસંત્રાતા સર્વાયોધ્યકમુક્તિદઃ ॥ 57 ॥
સંકર્ષણોમદોદગ્રો બલવાન્મુસલાયુધઃ ।
કૃષ્ણાક્લેશહરઃ કૃષ્ણો મહાવ્યસનશાંતિદઃ ॥ 58 ॥
અંગારિતોત્તરાગર્ભપ્રાણદઃ પાર્થસારથિઃ ।
ગીતાચાર્યો ધરાભારહારી ષટ્પુરમર્દનઃ ॥ 59 ॥
કલ્કી વિષ્ણુયશસ્સૂનુઃ કલિકાલુષ્યનાશનઃ ।
સાધુદુષ્કૃત્પરિત્રાણવિનાશવિહિતોદયઃ ॥ 60 ॥
વૈકુંઠે પરમે તિષ્ઠન્ સુકુમારયુવાકૃતિઃ ।
વિશ્વોદયસ્થિતિધ્વંસસંકલ્પેન સ્વયં પ્રભુઃ ॥ 61 ॥
મદનાનાં ચ મદનો મણિકોટીરમાનિતઃ ।
મંદારમાલિકાપીડો મણિકુંડલમંડિતઃ ॥ 62 ॥
સુસ્નિગ્ધનીલકુટિલકુંતલઃ કોમલાકૃતિઃ ।
સુલલાટસ્સ્તુતિલકસ્સુભ્રૂકસ્સુકપોલકઃ ॥ 63 ॥
સિદ્ધાસદસદાલોકસુધાસ્યંદીરદચ્છદઃ ।
તારકાકોરકાકારવિનિર્મિતરદચ્છદઃ ॥ 64 ॥
સુધાવર્તિપરિસ્ફૂર્તિશોભમાનરદચ્છદઃ ।
વિષ્ટબ્ધોવિપુલગ્રીવોનિભૃતોચ્ચૈશ્શ્રવસ્થિતિઃ ॥ 65 ॥
સમાવૃત્તાવદાતોરુમુક્તાપ્રાલંબભૂષણઃ ।
રત્નાંગદી વજ્રનિષ્કી નીલરત્નાંકકંકણઃ ॥ 66 ॥
હરિન્મણિગણાબદ્ધશૃંખલાકંકણોર્મિકઃ ।
સિતોપવીતસંશ્લિષ્યત્પદ્માક્ષમણિમાલિકઃ ॥ 67 ॥
શ્રીચૂર્ણવદ્દ્વાદશોર્ધ્વપુંડ્રરેખાપરિષ્કૃતઃ ।
પટ્ટતંતુગ્રથનવત્પવિત્રનરશોભિતઃ ॥ 68 ॥
પીનવક્ષામહાસ્કંધો વિપુલોરુકટીતટઃ ।
કૌસ્તુભી વનમાલી ચ કાંત્યાચંદ્રાયુતોપમઃ ॥ 69 ॥
મંદારમાલિકામોદી મંજુવાગમલચ્છવિઃ ।
દિવ્યગંધો દિવ્યરસો દિવ્યતેજા દિવસ્પતિઃ ॥ 70 ॥
વાચાલો વાક્પતિર્વક્તા વ્યાખ્યાતા વાદિનાં પ્રિયઃ ।
ભક્તહૃન્મધુરો વાદિજિહ્વાભદ્રાનનસ્થિતિઃ ॥ 71 ॥
સ્મૃતિસન્નિહિતસ્સ્નિગ્ધસ્સિદ્ધિદસિદ્ધિસન્નુતઃ ।
મૂલકંદોમુકુંદોગ્લૌસ્સ્વયંભૂશંભુરૈંદવઃ ॥ 72 ॥
ઇષ્ટો મનુર્યમઃ કાલકાલ્યઃ કંબુકલાનિધિઃ ।
કલ્યઃ કામયિતા ભીમઃ કાતર્યહરણઃ કૃતિઃ ॥ 73 ॥
સંપ્રિયઃ પક્કણસ્તર્કચર્ચાનિર્ધારણાદયઃ ।
વ્યતિરેકો વિવેકશ્ચ પ્રવેકઃ પ્રક્રમઃ ક્રમઃ ॥ 74 ॥
પ્રમાણ પ્રતિભૂઃ પ્રાજ્ઞઃ પ્રજ્ઞાપત્થ્યાચધારણઃ ।
વિધિર્વિધાતા વ્યવધિરુદ્ભવઃ પ્રભવસ્થિતિઃ ॥ 75 ॥
વિષયસ્સંશયઃ પૂર્વઃ પક્ષઃ કક્ષ્યોપપાદકઃ ।
રાદ્ધાંતો વિહિતો ન્યાયફલનિષ્પત્તિરુદ્ભવઃ ॥ 76 ॥
નાનારૂપાણિ તંત્રાણિ વ્યવહાર્યો વ્યવસ્થિતિઃ ।
સર્વસાધારણો દેવસ્સાધ્વસાધુહિતે રતઃ ॥ 77 ॥
સંધા સનાતનો ધર્મો ધર્મૈરર્ચ્યા મહાત્મભિઃ ।
છંદોમયસ્ત્રિધામાત્મા સ્વચ્છંદશ્છાંદસેડિતઃ ॥ 78 ॥
યજ્ઞો યજ્ઞાત્મકો યષ્ટા યજ્ઞાંગોઽપઘનોહવિઃ ।
સમિદાજ્યં પુરોડાશશ્શાલા સ્થાલી સ્રુવસ્સ્રુચા ॥ 79 ॥
પ્રાગ્વંશો દેવયજનઃ પરિધિશ્ચ પરિસ્તરઃ ।
વેદિર્વિહરણં ત્રેતા પશુઃ પાશશ્ચ સંસ્કૃતિઃ ॥ 80 ॥
વિધિર્મંત્રોઽર્થવાદશ્ચ દ્રવ્યમંગં ચ દૈવતમ્ ।
સ્તોત્રં શસ્ત્રં સામ ગીતિરુદ્ગીથસ્સર્વસાધનમ્ ॥ 81 ॥
યાજ્યા પુરોનુકાવ્યા ચ સામિધેની સમૂહનમ્ ।
પ્રયોક્તારઃ પ્રયોગશ્ચ પ્રપંચઃ પ્રાશુભા શ્રમઃ ॥ 82 ॥
શ્રદ્ધા પ્રધ્વંસના તુષ્ટિઃ પુષ્ટિઃ પુણ્યં પ્રતિર્ભવઃ ।
સદસ્સદસ્યસંપાતઃ પ્રશ્નઃ પ્રતિવચસ્થિતિઃ ॥ 83 ॥
પ્રાયશ્ચિત્તં પરિષ્કારો ધૃતિર્નિર્વહણં ફલમ્ ।
નિયોગો ભાવના ભાવ્યં હિરણ્યં દક્ષિણા નુતિઃ ॥ 84 ॥
આશીરભ્યુપપત્તિશ્ચ તૃપ્તિસ્સ્વં શર્મ કેવલમ ।
પુણ્યક્ષયઃ પુનઃ પાતભયં શિક્ષાશુગર્દનઃ ॥ 85 ॥
કાર્પણ્યં યાતનાં ચિંતા નિર્વેદશ્ચ વિહસ્તતા ।
દેહભૃત્કર્મસંપાતઃ કિંચિત્કર્માનુકૂલકઃ ॥ 86 ॥
અહેતુકતયા પ્રેમ સામ્મુખ્યં ચાપ્યનુગ્રહઃ ।
શુચિશ્શ્રીમત્કુલજનો નેતા સત્ત્વાભિમાનવાન્ ॥ 87 ॥
અંતરાયહરઃ પિત્રોરદુષ્ટાહારદાયકઃ ।
શુદ્ધાહારાનુરૂપાંગપરિણામવિધાયકઃ ॥ 88 ॥
સ્રાવપાતાદિવિપદાં પરિહર્તા પરાયણઃ ।
શિરઃપાણ્યાદિસંધાતા ક્ષેમકૃત્પ્રાણદઃ પ્રભુ ॥ 89 ॥
અનિર્ઘૃણશ્ચાવિષમશ્શક્તિત્રિતયદાયકઃ ।
સ્વેચ્છાપ્રસંગસંપત્તિવ્યાજહર્ષવિશેષવાન્ ॥ 90 ॥
સંવિત્સંધાયકસ્સર્વજન્મક્લેશસ્મૃતિપ્રદઃ ।
વિવકેશોકવૈરાગ્યભવભીતિવિધાયકઃ ॥ 91 ॥
ગર્ભસ્યાપ્યનુકૂલાદિનાસાંતાધ્યવસાયદઃ ।
શુભવૈજનનોપેતસદનેહોજનિપ્રદઃ ॥ 92 ॥
ઉત્તમાયુઃપ્રદો બ્રહ્મનિષ્ઠાનુગ્રહકારકઃ ।
સ્વદાસજનનિસ્તીર્ણતદ્વંશજપરંપરઃ ॥ 93 ॥
શ્રીવૈષ્ણવોત્પાદકૃતસ્વસ્તિકાવનિમંડલઃ ।
અધર્વણોક્તૈકશતમૃત્યુદૂરક્રિયાપરઃ ॥ 94 ॥
દયાદ્યષ્ટગુણાધાતા તત્તત્સંસ્કૃતિસાધકઃ ।
મેધાવિધાતા શ્રદ્ધાકૃત્ સૌસ્થ્યદો જામિતાહરઃ ॥ 95 ॥
વિઘ્નનુદ્વિજયી ધાતા દેશકાલાનુકૂલ્યકૃત્ ।
વિનેતા સત્પથાનેતા દોષહૃચ્છુભદસ્સખા ॥ 96 ॥
હ્રીદો ભીદો રુચિકરો વિશ્વો વિશ્વહિતે રતઃ ।
પ્રમાદહૃત્પ્રાપ્તકારી પ્રદ્યુમ્નો બલવત્તરઃ ॥ 97 ॥
સાંગવેદસમાયોક્તા સર્વશાસ્ત્રાર્થવિત્તિદઃ ।
બ્રહ્મચર્યાંતરાયઘ્નઃ પ્રિયકૃદ્ધિતકૃત્પરઃ ॥ 98 ॥
ચિત્તશુદ્ધિપ્રદશ્છિન્નાક્ષચાપલ્યઃ ક્ષમાવહઃ ।
ઇંદ્રિયાર્થારતિચ્છેત્તા વિદ્યૈકવ્યસનાવહઃ ॥ 99 ॥
આત્માનુકૂલ્યરુચિકૃદખિલાર્તિવિનાશકઃ ।
તિતીર્ષુહૃત્ત્વરાવેદી ગુરુસદ્ભક્તિતેજસઃ ॥ 100 ॥
ગુરુસંબંધઘટકો ગુરુવિશ્વાસવર્ધનઃ ।
ગુરૂપાસનસંધાતા ગુરુપ્રેમપ્રવર્ધનઃ ॥ 101 ॥
આચાર્યાભિમતૈર્યોક્તા પંચસંસ્કૃતિભાવનઃ ।
ગુરૂક્તવૃત્તિનૈશ્ચલ્યસંધાતાઽવહિતસ્થિતિઃ ॥ 102 ॥
આપન્નાખિલરક્ષાર્થમાચાર્યકમુપાશ્રિતઃ ।
શાસ્ત્રપાણિપ્રદાનેન ભવમગ્નાન્સમુદ્ધરન્ ॥ 103 ॥
પાંચકાલિકધર્મેષુ નૈશ્ચલ્યં પ્રતિપાદયન્ ।
સ્વદાસારાધનાદ્યર્થશુદ્ધદ્રવ્યપ્રદાયકઃ ॥ 104 ॥
ન્યાસવિદ્યાવિનિર્વોઢા ન્યસ્તાત્મભરરક્ષકઃ ।
સ્વકૈંકર્યૈકરુચિદસ્સ્વદાસ્યપ્રેમવર્ધનઃ ॥ 105 ॥
આચાર્યાર્થાખિલદ્રવ્યસંભૃત્યર્પણરોચકઃ ।
આચાર્યસ્ય સ્વસચ્છિષ્યોજ્જીવનૈકરુચિપ્રદઃ ॥ 106 ॥
આગત્યયોજયનાસહિતૈકકૃતિજાગરઃ ।
બ્રહ્મવિદ્યાસમાસ્વાદસુહિતઃ કૃતિસંસ્કૃતિઃ ॥ 107 ॥
સત્કારે વિષધીદાતા તરુણ્યાં શવબુદ્ધિદઃ ।
સભાંપ્રત્યાયયન્વ્યાલીં સર્વત્ર સમબુદ્ધિદઃ ॥ 108 ॥
સંભાવિતાશેષદોષહૃત્પુનર્ન્યાસરોચકઃ ।
મહાવિશ્વાસસંધાતા સ્થૈર્યદાતા મદાપહઃ ॥ 109 ॥
નાદવ્યાખ્યાસ્વસિદ્ધાંતરક્ષાહેતુસ્વમંત્રદઃ ।
સ્વમંત્રજપસંસિદ્ધિજંઘાલકવિતોદયઃ ॥ 110 ॥
અદુષ્ટગુણવત્કાવ્યબંધવ્યામુગ્ધચેતનઃ ।
વ્યંગ્યપ્રધાનરસવદ્ગદ્યપદ્યાદિનિર્મિતિઃ ॥ 111 ॥
સ્વભક્તસ્તુતિસંતુષ્ટો ભૂયોભક્તિપ્રદાયકઃ ।
સાત્વિકત્યાગસંપન્નસત્કર્મકૃદતિપ્રિયઃ ॥ 112 ॥
નિરંતરાનુસ્મરણનિજદાસૈવાદાસ્યકૃત્ ।
નિષ્કામવત્સલો નૈચ્યભાવનેષુ વિનિર્વિશન્ ॥ 113 ॥
સર્વભૂતભવદ્ભાવં સંપશ્યત્સુસદાસ્થિતઃ ।
કરણત્રયસારૂપ્યકલ્યાણપતિસાદરઃ ॥ 114 ॥
કદા કદેતિ કૈંકર્યકામિનાં શેષિતાંભજન ।
પરવ્યૂહાદિનિર્દોષશુભાશ્રયપરિગ્રહઃ ॥ 115 ॥
ચંદ્રમંડલમધ્યસ્ય શ્વેતાંભોરુહવિષ્ટરઃ ।
જ્યોત્સ્નાયમાનાંગરુચિનિર્ધૂતાંતર્બહિસ્તમાઃ ॥ 116 ॥
ભાવ્યો ભાવયિતા ભદ્રં પારિજાતવનાલયઃ ।
ક્ષીરાબ્ધિમધ્યમદ્વીપપાલકઃ પ્રપિતામહઃ ॥ 117 ॥
નિરંતરનમોવાકશુદ્ધયાજિહદાશ્રયઃ ।
મુક્તિદશ્વેતમૃદ્રૂપશ્વેતદ્વીપવિભાવનઃ ॥ 118 ॥
ગરુડાહારિતશ્વેતમૃત્પૂતયદુભૂધરઃ ।
ભદ્રાશ્વવર્ષનિલયો ભયહારી શુભાશ્રયઃ ॥ 119 ॥
ભદ્રશ્રીવત્સહારાઢ્યઃ પંચરાત્રપ્રવર્તકઃ ।
ભક્તાત્મભાવભવનો હાર્દોઽંગુષ્ઠપ્રમાણવાન્ ॥ 120 ॥
સ્વદાસસત્કૃતાકૃત્યે તન્મિત્રારિષુ યોજયન્ ।
પ્રાણાનુત્ક્રામયન્નૂરીકૃતપ્રારબ્ધલોપનઃ ॥ 121 ॥
લધ્વ્યૈવ શિક્ષયાપાપમશેષમપિ નિર્ણુદન્ ।
ત્રિસ્થૂણક્ષોભતો ભૂતસૂક્ષ્મ્યૈસ્સૂક્ષ્મવપુસ્સૃજન્ ॥ 122 ॥
નિરંકુશકૃપાપૂરો નિત્યકલ્યાણકારકઃ ।
મૂર્ધન્યનાડ્યા સ્વાંદાસાન્બ્રહ્મરંધ્રાદુદંચયન્ ॥ 123 ॥
ઉપાસનપરાન્સર્વાન્ પ્રારબ્ધમનુભાવયન્ ।
સર્વપ્રારબ્ધદેહાંતેઽપ્યંતિમસ્મરણં દિશન્ ॥ 124 ॥
પ્રપેયુષાં ભેજુષાં ચ યમદૃષ્ટિમભાવયન્ ।
દિવ્યદેહપ્રદસ્સૂર્યં દ્વારયન્મોક્ષમેયુષામ્ ॥ 125 ॥
આતિવાહિકસત્કારાનધ્વન્યાપાદ્ય માનયન્ ।
સાર્વાન્ક્રતુભુજશ્શશ્વત્પ્રાભૃતાનિ પ્રદાપયન્ ॥ 126 ॥
દુરંતમાયાકાંતારં દ્રુતં યોગેન્ લંઘયન્ ।
સ્ફાયત્સુદર્શવિવિધવીથ્યંતેનાધ્વના નયન્ ॥ 127 ॥
સીમાંતસિંધુવિરજાં યોગેનોત્તારયન્વશી ।
અમાનવસ્ય દેવસ્ય કરં શિરસિ ધારયન્ ॥ 128 ॥
અનાદિવાસનાં ધૂન્વન્ વૈકુંઠાપ્ત્યા સલોકયન્ ।
અહેયમંગલોદારતનુદાનાત્સરૂપયન ॥ 129 ॥
સૂરિજુષ્ટં સુખૈકાંતં પરમં પદમાપયન્ ।
અરારણ્યામૃતાંભોધી દર્શયન્ શ્રમનાશનઃ ॥ 130 ॥
દિવ્યોદ્યાનસરોવાપીસરિન્મણિનગાન્નયન ।
ઐરમ્મદામૃતસરોગમયન્સૂપબૃંહણઃ ॥ 131 ॥
અશ્વત્થં સોમસવનં પ્રાપયન્વિષ્ટરશ્રવાઃ ।
દિવ્યાપ્સરસ્સમાનીતબ્રહ્માલંકારદાયકઃ ॥ 132 ॥
દિવ્યવાસોઽંજનક્ષૌમમાલ્યૈસ્સ્વાન્બહુમાનયન્ ।
સ્વીયામયોધ્યાં નગરીં સાદરં સંપ્રવેશયન્ ॥ 133 ॥
દાસાંદિવ્યરસાલોકગંધાંસલશરીરયન્ ।
સ્વદાસાન્સૂરિવર્ગેણ સસ્નેહં બહુમાનયન્ ॥ 134 ॥
સૂરિસેવોદિતાનંદનૈચ્યાન્સ્વાનતિશાયયન્ ।
વાચયન્સ્વાં નમોવીપ્સાં કુર્વન્પ્રહ્વાન્કૃતાંજલીન્ ॥ 135 ॥
પ્રાકારગોપુરારામપ્રાસાદેભ્યઃ પ્રણામયન્ ।
ઇંદ્રપ્રજાપતિદ્વારપાલસમ્માનમાપયન્ ॥ 136 ॥
માલિકાંચન્મહારાજવીથીમધ્યં નિવાસયન્ ।
શ્રીવૈકુંઠપુરંધ્રીભિર્નાનાસત્કારકારકઃ ॥ 137 ॥
દિવ્યં વિમાનં ગમયન્ બ્રહ્મકાંત્યાભિપૂરયન્ ।
મહાનંદાત્મકશ્રીમન્મણિમંડપમાપયન્ ॥ 138 ॥
હૃષ્યત્કુમુદચંડાદ્યૈર્વિષ્વક્સેનાંતિકં નયન્ ।
સેનેશચોદિતાસ્થાનનાયકો હેતિનાયકઃ ॥ 139 ॥
પ્રાપયંદિવ્યમાસ્થાનં વૈનતેયં પ્રણામયન્ ।
શ્રીમત્સુંદરસૂરીંદ્રદિવ્યપંક્તિં પ્રણામયન્ ॥ 140 ॥
ભાસ્વરાસનપર્યંકપ્રાપણેન કૃતાર્થયન્ ।
પર્યંકવિદ્યાસંસિદ્ધસર્વવૈભવસંગતઃ ॥ 141 ॥
સ્વાત્માનમેવ શ્રીકાંતં સાદરં ભૂરિ દર્શયન્ ।
શેષતૈકરતિં શેષં શય્યાત્માનં પ્રણામયન્ ॥ 142 ॥
અનંતાક્ષિદ્વિસાહસ્રસાદરાલોકપાત્રયન્ ।
અકુમારયુવાકારં શ્રીકાંતં સંપ્રણામયન્ ॥ 143 ॥
અતટાનંદતો હેતો રંચયન્કિલિકિંચિતમ્ ।
દાસાનત્યુત્થિતમુહુઃકૃતિસૃષ્ટિપ્રસન્નહૃત્ ॥ 144 ॥
શ્રીયાં પ્રાપસ્વયં તાતં જીવં પુત્રં પ્રહર્ષયન્ ।
મજ્જયન્ સ્વમુખાંભોધૌ સ્વકાં કીર્તિરુચિં દિશન્ ॥ 145 ॥
દયાર્દ્રગંગાવલનાકૃતહ્લાદૈઃ કૃતાર્થયન્ ।
પર્યંકારોહણપ્રહ્વં સમં લક્ષ્મ્યોપપાદયન્ ॥ 146 ॥
કસ્ત્વમિત્યનુયુંજાનો દાસોઽસ્મીત્યુક્તિવિસ્મિતઃ ।
અપૃથક્ત્વપ્રકારોઽસ્મિ વાચાસ્વાશ્રિતવદ્ભવન્ ॥ 147 ॥
વિદુષાં તત્ક્રતુનયાદ્ધયાસ્યવપુષાભવન્ ।
વાસુદેવાત્મના ભૂયો ભવન્વૈકુંઠનાયકઃ ॥ 148 ॥
યથા તથૈવ સ્વં રૂપં જગન્મોહનમૂર્તિમાન્ ।
દ્વિમૂર્તી બહુમૂર્તીશ્ચ આત્મનશ્ચ પ્રકાશયન્ ॥ 149 ॥
યુગપત્સકલં સાક્ષાત્સ્વતઃ કર્તું સમર્થયન્ ।
કવીનામાદિશન્નિત્યં મુક્તાનામાદિમઃ કવિઃ ॥ 150 ॥
ષડર્ણમનુનિષ્ઠાનાં શ્વેતદ્વીપસ્થિતિં દિશન્ ।
દ્વાદશાક્ષરનિષ્ઠાનાં લોકં સાંતાનિકં દિશન્ ॥ 151 ॥
અષ્ટાક્ષરૈકનિષ્ઠાનાં કાર્યં વૈકુંઠમર્પયન્ ।
શરણાગતિનિષ્ઠાનાં સાક્ષાદ્વૈકુંઠમર્પયન્ ॥ 152 ॥
સ્વમંત્રરાજનિષ્ઠાનાં સ્વસ્માર્દાતેશયં દિશન્ ।
શ્રિયા ગાઢોપગૂઢાત્મા ભૂતધાત્રીરુચિં દિશન્ ॥ 153 ॥
નીલાવિભૂતિવ્યામુગ્ધો મહાશ્વેતાશ્વમસ્તકઃ ।
ત્ર્યક્ષસ્ત્રિપુરસંહારી રુદ્રસ્સ્કંદો વિનાયકઃ ॥ 154 ॥
અજો વિરિંચો દ્રુહિણો વ્યાપ્તમૂર્તિરમૂર્તિકઃ ।
અસંગોઽનન્યધીસંગવિહંગોવૈરિભંગદઃ ॥ 155 ॥
સ્વામી સ્વં સ્વેન સંતુપ્યન્ શક્રસ્સર્વાધિકસ્યદઃ ।
સ્વયંજ્યોતિસ્સ્વયંવૈદ્યશ્શૂરશ્શૂરકુલોદ્ભવઃ ॥ 156 ॥
વાસવો વસુરણ્યોગ્નિર્વાસુદેવસ્સુહૃદ્વસુઃ ।
ભૂતો ભાવી ભવન્ભવ્યો વિષ્ણુસ્થાનસ્સનાતનઃ ॥ 157 ॥
નિત્યાનુભાવો નેદીયાંદવીયાંદુર્વિભાવનઃ ।
સનત્કુમારસ્સંધાતા સુગંધિસ્સુખદર્શનઃ ॥ 158 ॥
તીર્થં તિતિક્ષુસ્તીર્થાંઘ્રિસ્તીર્થસ્વાદુશુભશ્શુચિઃ ।
તીર્થવદ્દીધિતિસ્તિગ્મતેજાસ્તીવ્રમનામયઃ ॥ 159 ॥
ઈશાદ્યુપનિષદ્વેદ્યઃ પંચોપનિષદાત્મકઃ ।
ઈડંતઃસ્થોઽપિ દૂરસ્થઃ કલ્યાણતમરૂપવાન્ ॥ 160 ॥
પ્રાણાનાં પ્રાણનઃ પૂર્ણજ્ઞાનૈરપિ સુદુર્ગ્રહઃ ।
નાચિકેતોપાસનાર્ચ્યસ્ત્રિમાત્રપ્રણવોદિતઃ ॥ 161 ॥
ભૂતયોનિશ્ચ સર્વજ્ઞોઽક્ષરોઽક્ષરપરાત્પરઃ ।
અકારાદિપદજ્ઞેયવ્યૂહતારાર્થપૂરુષઃ ॥ 162 ॥
મનોમયામૃતો નંદમયો દહરરૂપદૃત્ ।
ન્યાસવિદ્યાવેદ્યરૂપઃ આદિત્યાંતર્હિરણ્મયઃ ॥ 163 ॥
ઇદંદ્ર આત્મોદ્ગીથાદિ પ્રતીકો પાસનાન્વયી ।
મધુવિદ્યોપાસનીયો ગાયત્રીધ્યાનગોચરઃ ॥ 164 ॥
દિવ્યકૌક્ષેયસજ્જ્યોતિઃ શાંડિલ્યોપાસ્તિવીક્ષિતઃ ।
સંવર્ગવિદ્યાવેદ્યાત્મા તત્ ષોડશકલં પરમ્ ॥ 165 ॥
ઉપકોસલવિદ્યેક્ષ્યઃ પંચાગ્ન્યાત્મશરીરકઃ ।
વૈશ્વાનરઃ સદખેભૂમા ચ જગત્કર્માઽદિપૂરુષઃ ॥ 166 ॥
મૂર્તામૂર્તબ્રહ્મ સર્વપ્રેષ્ઠોઽન્યપ્રિયતાકરઃ ।
સર્વાંતરશ્ચાપરોક્ષશ્ચાંતર્યામ્યમૃતોઽનઘઃ ॥ 167 ॥
અહર્નામાદિત્યરૂપશ્ચાહન્નામાક્ષિસંશ્રિતઃ ।
સતુર્યગાયત્ર્યર્થશ્ચ યથોપાસ્ત્યાપ્યસદ્વપુઃ ॥ 168 ॥
ચંદ્રાદિસાયુજ્યપૂર્વમોક્ષદન્યાસગોચરઃ ।
ન્યાસનાશ્યાનભ્યુપેતપ્રારબ્ધાંશો મહાદયઃ ॥ 169 ॥
અવતારરહસ્યાદિજ્ઞાનિપ્રારબ્ધનાશનઃ ।
સ્વેન સ્વાર્થં પરેણાપિ કૃતે ન્યાસે ફલપ્રદઃ ॥ 170 ॥
અસાહસોઽનપાયશ્રીસ્સહાયસ્સ શ્રિયૈ વસન્ ।
શ્રીમાન્નારાયણો વાસુદેવોઽવ્યાદ્વિષ્ણુરુત્તમઃ ॥ 171 ॥

॥ ઓમ્ ॥
ઇતીદં પરમં ગુહ્યં સર્વપાપપ્રણાશનમ્ ।
વાગીશનામસાહસ્રં વત્સ તેઽભિહિતં મયા ॥ 1 ॥
ય ઇદં શૃણુયાદ્ભક્ત્યા શ્રાવયેદ્વા સ્વયં પઠત્ ।
નાસૌ પ્રાપ્નોતિ દુરિતમિહામુત્ર ચ કિંચન ॥ 2 ॥
તદિદં પ્રજપન્ સ્વામી વિદ્યાધીશો હયાનનઃ ।
ક્ષત્રિયશ્ચેન્મહારુદ્રો વિક્રમાક્રાંતસર્વભૂઃ ॥ 3 ॥
મહોદારો મહાકીર્તિર્મહિતો વિજયી ભવેત્ ।
ઊરુજશ્ચેદુરુયશોધનધાન્યસમૃદ્ધિમાન્ ॥ 4 ॥
અશેષભોગસંભૂતો ધનાધિપસમો ભવેત્ ।
શૃણુયાદેવ વૃષલસ્સ્વયં વિપ્રાત્સુપૂજિતાત્ ॥ 5 ॥
મહિમાનમવાપ્નોતિ મહિતૈશ્વર્યભાજનમ્ ।
શ્રીમતો હયશીર્ષસ્ય નામ્નાં સાહસ્રમુત્તમમ્ ॥ 6 ॥
શૃણ્વન્પઠન્નપિ નરસ્સર્વાન્કામાનવાપ્નુયાત્ ।
ધર્માર્થકામસંતાનભાગ્યારોગ્યોત્તમાયુષામ્ ॥ 7 ॥
પ્રાપણે પરમો હેતુઃ સ્તવરાજોઽયમદ્ભુતઃ ।
હયગ્રીવે પરા ભક્તિમુદ્વહન્ ય ઇમં પઠેત્ ॥ 8 ॥
ત્રિસંધ્યં નિયતશ્શુદ્ધસ્સોઽપવર્ગાય કલ્પતે ।
ત્રિઃ પઠન્નામસાહસ્રં પ્રત્યહં વાગધીશિતુઃ ॥ 9 ॥
મહતીં કીર્તિમાપ્નોતિ નિસ્સીમાં પ્રેયસીં પ્રિયામ્ ।
વીર્યં બલં પતિત્વં ચ મેધાશ્રદ્ધાવલોન્નતીઃ ॥ 10 ॥
સારસ્વતસમૃદ્ધિં ચ ભવ્યાન્ભોગ્યાન્નતાન્સુતાન્ ।
અભિરૂપાં વધૂં સાધ્વીં સુહૃદશ્ચ હિતૈષિણઃ ॥ 11 ॥
બ્રહ્મવિદ્યાપ્રવચનૈઃ કાલક્ષેપં ચ સંતતમ્ ।
હયગ્રીવપદાંભોજ સલિલસ્યાનુકૂલતઃ ॥ 12 ॥
લભેત નિર્મલં શાંતો હંસોપાસનતત્પરઃ ।
શ્રીમત્પરમહંસસ્ય ચિત્તોલ્લાસનસદ્વિધૌ ॥ 13 ॥
ઇદં તુ નામ્નાં સાહસ્રમિષ્ટસાધનમુત્તમમ્ ।
પાપી પાપાદ્વિમુક્તસ્સ્યાદ્રોગી રોગાદ્વિમુચ્યતે ॥ 14 ॥
બદ્ધો બંધાદ્વિમુચ્યેત ભીતે ભીતિર્વિમુચ્યતે ।
મુક્તો દરિદ્રો દારિદ્ર્યાદ્ભવેત્પૂર્ણમનોરથઃ ॥ 15 ॥
આપન્ન આપદા મુક્તો ભવત્યેવ ન સંશયઃ ।
હંસાર્ચનપરો નિત્યં હંસાર્ચનપરાયણઃ ॥ 16 ॥
નિર્ધૂતકલ્મષો નિત્યં બ્રહ્મસાયુજ્યમાપ્નુયાત્ ।
યે ભક્ત્યા પરમે હંસે શ્રિયા મિથુનિતાંગિતે ॥ 17 ॥
જન્મવ્યાધિજરાનાશભયભાજો ન તે જનાઃ ।
આચાર્યાત્તદિદં સ્તોત્રમધિગત્ય પઠેન્નરઃ ॥ 18 ॥
તસ્યેદં કલ્પતે સિદ્ધ્યૈ નાન્યથા વત્સ કાશ્યપ ।
આચાર્યં લક્ષણૈર્યુક્તમન્યં વાઽત્મવિદુત્તમમ્ ॥ 19 ॥
વૃત્વાચાર્યં સદા ભક્ત્યા સિદ્ધ્યૈ તદિદમશ્નુયાત્ ।
સ યાતિ પરમાં વિદ્યાં શકુનિબ્રહ્મહર્ષણીમ્ ॥ 20 ॥
હયાસ્યનામસાહસ્રસ્તુતિરંહોવિનાશિની ।
પરમો હંસ એવાદૌ પ્રણવં બ્રહ્મણે દિશત્ ॥ 21 ॥
ઉપાદિશત્તતો વેદાન્ શ્રીમાન હયશિરો હરિઃ ।
તેનાસૌ સ્તવરાજો હિ હંસાખ્યહયગોચરઃ ॥ 22 ॥
વિદ્યાસામ્રાજ્યસંપત્તિમોક્ષૈકફલસાધનમ્ ।
સર્વવિત્સ્વાત્મભાવેન પરમં પદમાપ્નુયાત્ ॥ 23 ॥
ન તત્ર સંશયઃ કશ્ચિન્નિપુણં પરિપશ્યતિ ।
તથાપિ સ્વાત્મનિ પ્રેમસિંધુસંધુક્ષણક્ષમઃ. ॥ 24 ॥
ઇતીદં નામસાહસ્રં સંગૃહીતં તથોત્તરમ્ ।
એવં સંગૃહ્ય દેવેન હયગ્રીવેણ પાલનમ્ ॥ 25 ॥
સ્તોત્રરત્નમિદં દત્તં મહ્યં તત્ કથિતં તવ ।
હંસનામસહસ્રસ્ય વૈભવં પરમાદ્ભુતમ્ ॥ 26 ॥
વક્તું યથાવત્કશ્શક્તો વર્ષકોટિશતૈરપિ ।
હયાસ્યઃ પરમો હંસો હરિર્નારાયણોઽવ્યયઃ ॥ 27 ॥
કારણં શરણં મૃત્યુરમૃતં ચાખિલાત્મનામ્ ।
સત્યં સત્યં પુનસ્સત્યં ધ્યેયો નારાયણો હરિઃ ॥ 28 ॥
સમાનમધિકં વેદાન્ન દૈવં કેશવાત્પરમ્ ।
તત્ત્વં વિજ્ઞાતુકામાનાં પ્રમાણૈસ્સર્વતોમુખૈઃ ॥ 29 ॥
તત્ત્વં સ પરમો હંસ એક એવ જનાર્દનઃ ।
ઇદં રહસ્યં પરમં મહાપાતકનાશનમ્ ॥ 30 ॥
ન ચાશુશ્રૂષવે વાચ્યં નાભક્તાય કદાચન ।
નાપ્યન્યદેવતાયાપિ ન વાચ્યં નાસ્તિકાય ચ ॥ 31 ॥
અધીત્યૈતદ્ગુરુમુખાદન્વહં યઃ પઠેન્નરઃ ।
તદ્વંશ્યા અપિ સર્વે સ્યુસ્સંપત્સારસ્વતોન્નતાઃ ॥ 32 ॥
ઇતિ હયવદનાનનારવિંદાન્મધુલહરીવ નિરર્ગલા ગલંતી ।
જગતિ દશશતીતદીયનામ્નાં જયતિ જડાનપિ ગીર્ષુ યોજયંતી ॥ 33 ॥

॥ ઇતિ શ્રીહયગ્રીવસહસ્રનામસ્તોત્રં સંપૂર્ણમ્ ॥