પ્રશ્નોપનિષદ્ – પ્રથમઃ પ્રશ્નઃ
પ્રથમઃ પ્રશ્નઃ
ઓં નમઃ પરમાત્મને । હરિઃ ઓમ્ ॥
સુકેશા ચ ભારદ્વાજઃ શૈબ્યશ્ચ સત્યકામઃ સૌર્યાયણી ચ ગાર્ગ્યઃ કૌસલ્યશ્ચાશ્વલાયનો ભાર્ગવો વૈદર્ભિઃ કબંધી કાત્યાયનસ્તે હૈતે બ્રહ્મપરા બ્રહ્મનિષ્ઠાઃ પરં બ્રહ્માન્વેષમાણાઃ એષ હ વૈ તત્સર્વં-વઁક્ષ્યતીતિ તે હ સમિત્પાણયો ભગવંતં પિપ્પલાદમુપસન્નાઃ ॥1॥
તાન્ હ સ ઋષિરુવાચ ભૂય એવ તપસા બ્રહ્મચર્યેણ શ્રદ્ધયા સંવઁત્સરં સંવઁત્સ્યથ યથાકામં પ્રશ્નાન્ પૃચ્છત યદિ વિજ્ઞાસ્યામઃ સર્વં હ વો વક્ષામ ઇતિ ॥2॥
અથ કબંધી કાત્યાયન ઉપેત્ય પપ્રચ્છ ભગવન્ કુતો હ વા ઇમાઃ પ્રજાઃ પ્રજાયંત ઇતિ ॥3॥
તસ્મૈ સ હોવાચ-
પ્રજાકામો વૈ પ્રજાપતિઃ સ તપોઽતપ્યત સ તપસ્તપ્ત્વા સ મિથુનમુત્પાદયતે।
રયિં ચ પ્રાણંચેતિ એતૌ મે બહુધા પ્રજાઃ કરિષ્યત ઇતિ ॥4॥
આદિત્યો હ વૈ પ્રાણો રયિરેવ ચંદ્રમાઃ રયિર્વા એતત્ સર્વં-યઁન્મૂર્તં ચામૂર્તં ચ તસ્માન્મૂર્તિરેવ રયિઃ ॥5॥
અથાદિત્ય ઉદયન્ યત્ પ્રાચીં દિશં પ્રવિશતિ તેન પ્રાચ્યાન્ પ્રાણાન્ રશ્મિષુ સન્નિધત્તે।
યદ્દક્ષિણાં-યઁત્ પ્રતીચીં-યઁદુદીચીં-યઁદધો યદૂર્ધ્વં-યઁદંતરા દિશો યત્સર્વં પ્રકાશયતિ તેન સર્વાન્ પ્રાણાન્ રશ્મિષુ સન્નિધત્તે ॥6॥
સ એષ વૈશ્વાનરો વિશ્વરૂપઃ પ્રાણોઽગ્નિરુદયતે।
તદેતદ્ ઋચાઽભ્યુક્તમ્ ॥7॥
વિશ્વરૂપં હરિણં જાતવેદસં પરાયણં જ્યોતિરેકં તપંતમ્।
સહસ્રરશ્મિઃ શતધા વર્તમાનઃ પ્રાણઃ પ્રજાનામુદયત્યેષ સૂર્યઃ ॥8॥
સંવઁત્સરો વૈ પ્રજાપતિઃ તસ્યાયને દક્ષિણંચોત્તરં ચ।
તદ્યે હ વૈ તદિષ્ટાપૂર્તે કૃતમિત્યુપાસતે તે ચાંદ્રમસમેવ લોકમભિજયંતે ત એવ પુનરાવર્તંતે।
તસ્માદેત ઋષયઃ પ્રજાકામા દક્ષિણં પ્રતિપદ્યંતે। એષ હ વૈ રયિર્યઃ પિતૃયાણઃ ॥9॥
અથોત્તરેણ તપસા બ્રહ્મચર્યેણ શ્રદ્ધયા વિદ્યયાત્માનમન્વિષ્યાદિત્યમભિજયંતે।
એતદ્વૈ પ્રાણાનામાયતનમેતદમૃતમભયમેતત્ પરાયણમેતસ્માન્ન પુનરાવર્તંત ઇત્યેષ નિરોધઃ। તદેષ શ્લોકઃ ॥10॥
પંચપાદં પિતરં દ્વાદશાકૃતિં દિવ આહુઃ પરે અર્ધે પુરીષિણમ્।
અથેમે અન્ય ઉ પરે વિચક્ષણં સપ્તચક્રે ષડર આહુરર્પિતમિતિ ॥11॥
માસો વૈ પ્રજાપતિસ્તસ્ય કૃષ્ણપક્શ એવ રયિઃ શુક્લઃ પ્રાણસ્તસ્માદેત ઋષયઃ શુક્લ ઇષ્ટં કુર્વંતીતર ઇતરસ્મિન્ન્ ॥12॥
અહોરાત્રો વૈ પ્રજાપતિસ્તસ્યાહરેવ પ્રાણો રાત્રિરેવ રયિઃ।
પ્રાણં-વાઁ એતે પ્રસ્કંદંતિ યે દિવા રત્યા સંયુઁજ્યંતે બ્રહ્મચર્યમેવ તદ્યદ્રાત્રૌ રત્યા સંયુઁજ્યંતે ॥13॥
અન્નં-વૈઁ પ્રજાપતિસ્તતો હ વૈ તદ્રેતસ્તસ્માદિમાઃ પ્રજાઃ પ્રજાયંત ઇતિ ॥14॥
તદ્યે હ વૈ તત્પ્રજાપતિવ્રતં ચરંતિ તે મિથુનમુત્પાદયંતે।
તેષામેવૈષ બ્રહ્મલોકો યેષાં તપો બ્રહ્મચર્યં-યેઁષુ સત્યં પ્રતિષ્ઠિતમ્ ॥15॥
તેષામસૌ વિરજો બ્રહ્મલોકો ન યેષુ જિહ્મમનૃતં ન માયા ચેતિ ॥16॥
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
What is પ્રશ્નોપનિષદ્ - પ્રથમઃ પ્રશ્નઃ?
પ્રશ્નોપનિષદ્ - પ્રથમઃ પ્રશ્નઃ is a devotional text available on Bhakti Granth in the selected language or script.
Which language or script is this version in?
This edition is published in Gujarati. Use the language selector to view another available edition.
Can I read પ્રશ્નોપનિષદ્ - પ્રથમઃ પ્રશ્નઃ online?
Yes. The imported text is available directly on this page for online reading and recitation.
Can I download પ્રશ્નોપનિષદ્ - પ્રથમઃ પ્રશ્નઃ as a PDF?
If a verified PDF resource was found on the source page, a PDF download button is automatically connected to this page.
How can I share this page?
Use Copy Link, WhatsApp or Facebook in the sticky sharing bar provided by the Bhakti Granth theme.
Are there related devotional texts on Bhakti Granth?
Yes. The Bhakti Granth theme automatically connects texts through language and topic relationships to strengthen navigation and topical coverage.