નારાયણીયં દશક 94 – તત્ત્વજ્ઞાનોત્પત્તિઃ

શુદ્ધા નિષ્કામધર્મૈઃ પ્રવરગુરુગિરા તત્સ્વરૂપં પરં તે
શુદ્ધં દેહેંદ્રિયાદિવ્યપગતમખિલવ્યાપ્તમાવેદયંતે ।
નાનાત્વસ્થૌલ્યકાર્શ્યાદિ તુ ગુણજવપુસ્સંગતોઽધ્યાસિતં તે
વહ્નેર્દારુપ્રભેદેષ્વિવ મહદણુતાદીપ્તતાશાંતતાદિ ॥1॥

આચાર્યાખ્યાધરસ્થારણિસમનુમિલચ્છિષ્યરૂપોત્તરાર-
ણ્યાવેધોદ્ભાસિતેન સ્ફુટતરપરિબોધાગ્નિના દહ્યમાને ।
કર્માલીવાસનાતત્કૃતતનુભુવનભ્રાંતિકાંતારપૂરે
દાહ્યાભાવેન વિદ્યાશિખિનિ ચ વિરતે ત્વન્મયી ખલ્વવસ્થા ॥2॥

એવં ત્વત્પ્રાપ્તિતોઽન્યો નહિ ખલુ નિખિલક્લેશહાનેરુપાયો
નૈકાંતાત્યંતિકાસ્તે કૃષિવદગદષાડ્ગુણ્યષટ્કર્મયોગાઃ ।
દુર્વૈકલ્યૈરકલ્યા અપિ નિગમપથાસ્તત્ફલાન્યપ્યવાપ્તા
મત્તાસ્ત્વાં વિસ્મરંતઃ પ્રસજતિ પતને યાંત્યનંતાન્ વિષાદાન્॥3॥

ત્વલ્લોકાદન્યલોકઃ ક્વનુ ભયરહિતો યત્ પરાર્ધદ્વયાંતે
ત્વદ્ભીતસ્સત્યલોકેઽપિ ન સુખવસતિઃ પદ્મભૂઃ પદ્મનાભ ।
એવં ભાવે ત્વધર્માર્જિતબહુતમસાં કા કથા નારકાણાં
તન્મે ત્વં છિંધિ બંધં વરદ્ કૃપણબંધો કૃપાપૂરસિંધો ॥4॥

યાથાર્થ્યાત્ત્વન્મયસ્યૈવ હિ મમ ન વિભો વસ્તુતો બંધમોક્ષૌ
માયાવિદ્યાતનુભ્યાં તવ તુ વિરચિતૌ સ્વપ્નબોધોપમૌ તૌ ।
બદ્ધે જીવદ્વિમુક્તિં ગતવતિ ચ ભિદા તાવતી તાવદેકો
ભુંક્તે દેહદ્રુમસ્થો વિષયફલરસાન્નાપરો નિર્વ્યથાત્મા ॥5॥

જીવન્મુક્તત્વમેવંવિધમિતિ વચસા કિં ફલં દૂરદૂરે
તન્નામાશુદ્ધબુદ્ધેર્ન ચ લઘુ મનસશ્શોધનં ભક્તિતોઽન્યત્ ।
તન્મે વિષ્ણો કૃષીષ્ઠાસ્ત્વયિ કૃતસકલપ્રાર્પણં ભક્તિભારં
યેન સ્યાં મંક્ષુ કિંચિદ્ ગુરુવચનમિલત્ત્વત્પ્રબોધસ્ત્વદાત્મા ॥6॥

શબ્દ્બ્રહ્મણ્યપીહ પ્રયતિતમનસસ્ત્વાં ન જાનંતિ કેચિત્
કષ્ટં વંધ્યશ્રમાસ્તે ચિરતરમિહ ગાં બિભ્રતે નિષ્પ્રસૂતિમ્ ।
યસ્યાં વિશ્વાભિરામાસ્સકલમલહરા દિવ્યલીલાવતારાઃ
સચ્ચિત્સાંદ્રં ચ રૂપં તવ ન નિગદિતં તાં ન વાચં ભ્રિયાસમ્ ॥7॥

યો યાવાન્ યાદૃશો વા ત્વમિતિ કિમપિ નૈવાવગચ્છામિ ભૂમ્-
ન્નેવંચાનન્યભાવસ્ત્વદનુભજનમેવાદ્રિયે ચૈદ્યવૈરિન્ ।
ત્વલ્લિંગાનાં ત્વદંઘ્રિપ્રિયજનસદસાં દર્શનસ્પર્શનાદિ-
ર્ભૂયાન્મે ત્વત્પ્રપૂજાનતિનુતિગુણકર્માનુકીર્ત્યાદરોઽપિ ॥8॥

યદ્યલ્લભ્યેત તત્તત્તવ સમુપહૃતં દેવ દાસોઽસ્મિ તેઽહં
ત્વદ્ગેહોન્માર્જનાદ્યં ભવતુ મમ મુહુઃ કર્મ નિર્માયમેવ ।
સૂર્યાગ્નિબ્રાહ્મણાત્માદિષુ લસિતચતુર્બાહુમારાધયે ત્વાં
ત્વત્પ્રેમાર્દ્રત્વરૂપો મમ સતતમભિષ્યંદતાં ભક્તિયોગઃ ॥9॥

ઐક્યં તે દાનહોમવ્રતનિયમતપસ્સાંખ્યયોગૈર્દુરાપં
ત્વત્સંગેનૈવ ગોપ્યઃ કિલ સુકૃતિતમા પ્રાપુરાનંદસાંદ્રમ્ ।
ભક્તેષ્વન્યેષુ ભૂયસ્સ્વપિ બહુમનુષે ભક્તિમેવ ત્વમાસાં
તન્મે ત્વદ્ભક્તિમેવ દ્રઢય હર ગદાન્ કૃષ્ણ વાતાલયેશ ॥10॥