કઠોપનિષદ્ – અધ્યાય 2, વળ્ળી 1

અધ્યાય 2
વલ્લી 1

પરાંચિખાનિ વ્યતૃણત્સ્વયંભૂસ્તસ્માત્પરાઙ્પશ્યતિ નાંતરાત્મન્।
કશ્ચિદ્ધીરઃ પ્રત્યગાત્માનમૈક્ષદાવૃત્તચક્ષુરમૃતત્વમિચ્છન્ન્ ॥1॥

પરાચઃ કામાનનુયંતિ બાલાસ્તે મૃત્યોર્યંતિ વિતતસ્ય પાશમ્।
અથ ધીરા અમૃતત્વં-વિઁદિત્વા ધ્રુવમધ્રુવેષ્વિહ ન પ્રાર્થયંતે ॥2॥

યેન રૂપં રસં ગંધં શબ્દાન્સ્પર્​શાંશ્ચ મૈથુનાન્।
એતેનૈવ વિજાનાતિ કિમત્ર પરિશિષ્યતે। એતદ્વૈ તત્ ॥3॥

સ્વપ્નાંતં જાગરિતાંતં ચોભૌ યેનાનુપશ્યતિ।
મહાંતં-વિઁભુમાત્માનં મત્વા ધીરો ન શોચતિ ॥4॥

ય ઇમં મધ્વદં-વેઁદ આત્માનં જીવમંતિકાત્।
ઈશાનં ભૂતભવ્યસ્ય ન તતો વિજુગુપ્સતે। એતદ્વૈ તત્ ॥5॥

યઃ પૂર્વં તપસો જાતમદ્ભ્યઃ પૂર્વમજાયત।
ગુહાં પ્રવિશ્ય તિષ્ઠંતં-યોઁ ભૂતેભિર્વ્યપશ્યત। એતદ્વૈ તત્ ॥6॥

યા પ્રાણેન સંભવત્યદિતિર્દેવતામયી।
ગુહાં પ્રવિશ્ય તિષ્ઠંતીં-યાઁ ભૂતેભિર્વ્યજાયત। એતદ્વૈ તત્ ॥7॥

અરણ્યોર્નિહિતો જાતવેદા ગર્ભ ઇવ સુભૃતો ગર્ભિણીભિઃ।
દિવે દિવે ઈડ્યો જાગૃવદ્ભિર્​હવિષ્મદ્ભિર્મનુષ્યેભિરગ્નિઃ। એતદ્વૈ તત્ ॥8॥

યતશ્ચોદેતિ સૂર્યોઽસ્તં-યઁત્ર ચ ગચ્છતિ।
તં દેવાઃ સર્વેઽર્પિતાસ્તદુ નાત્યેતિ કશ્ચન। એતદ્વૈ તત્ ॥9॥

યદેવેહ તદમુત્ર યદમુત્ર તદન્વિહ।
મૃત્યોઃ સ મૃત્યુમાપ્નોતિ ય ઇહ નાનેવ પશ્યતિ ॥10॥

મનસૈવેદમાપ્તવ્યં નેહ નાનાઽસ્તિ કિંચન।
મૃત્યોઃ સ મૃત્યું ગચ્છતિ ય ઇહ નાનેવ પશ્યતિ ॥11॥

અંગુષ્ઠમાત્રઃ પુરુષો મધ્ય આત્મનિ તિષ્ઠતિ।
ઈશાનો ભૂતભવ્યસ્ય ન તતો વિજુગુપ્સતે। એતદ્વૈ તત્ ॥12॥

અંગુષ્ઠમાત્રઃ પુરુષો જ્યોતિરિવાધૂમકઃ।
ઈશાનો ભૂતભવ્યસ્ય સ એવાદ્ય સ ઉ શ્વઃ। એતદ્વૈ તત્ ॥13॥

યથોદકં દુર્ગે વૃષ્ટં પર્વતેષુ વિધાવતિ।
એવં ધર્માન્પૃથક્ પશ્યંસ્તાનેવાનુવિધાવતિ ॥14॥

યથોદકં શુદ્ધે શુદ્ધમાસિક્તં તાદૃગેવ ભવતિ।
એવં મુનેર્વિજાનત આત્મા ભવતિ ગૌતમ ॥15॥