ચાણક્ય નીતિ – દશમોઽધ્યાયઃ
ધનહીનો ન હીનશ્ચ ધનિકઃ સ સુનિશ્ચયઃ ।
વિદ્યારત્નેન હીનો યઃ સ હીનઃ સર્વવસ્તુષુ ॥ 01 ॥
દૃષ્ટિપૂતં ન્યસેત્પાદં વસ્ત્રપૂતં પિબેજ્જલમ્ ।
શાસ્ત્રપૂતં વદેદ્વાક્યઃ મનઃપૂતં સમાચરેત્ ॥ 02 ॥
સુખાર્થી ચેત્ત્યજેદ્વિદ્યાં વિદ્યાર્થી ચેત્ત્યજેત્સુખમ્ ।
સુખાર્થિનઃ કુતો વિદ્યા સુખં વિદ્યાર્થિનઃ કુતઃ ॥ 03 ॥
કવયઃ કિં ન પશ્યંતિ કિં ન ભક્ષંતિ વાયસાઃ ।
મદ્યપાઃ કિં ન જલ્પંતિ કિં ન કુર્વંતિ યોષિતઃ ॥ 04 ॥
રંકં કરોતિ રાજાનં રાજાનં રંકમેવ ચ ।
ધનિનં નિર્ધનં ચૈવ નિર્ધનં ધનિનં વિધિઃ ॥ 05 ॥
લુબ્ધાનાં યાચકઃ શત્રુર્મૂર્ખાનાં બોધકો રિપુઃ ।
જારસ્ત્રીણાં પતિઃ શત્રુશ્ચૌરાણાં ચંદ્રમા રિપુઃ ॥ 06 ॥
યેષાં ન વિદ્યા ન તપો ન દાનં
જ્ઞાનં ન શીલાં ન ગુણો ન ધર્મઃ ।
તે મર્ત્યલોકે ભુવિ ભારભૂતા
મનુષ્યરૂપેણ મૃગાશ્ચરંતિ ॥ 07 ॥
અંતઃસારવિહીનાનામુપદેશો ન જાયતે ।
મલયાચલસંસર્ગાન્ન વેણુશ્ચંદનાયતે ॥ 08 ॥
યસ્ય નાસ્તિ સ્વયં પ્રજ્ઞા શાસ્ત્રં તસ્ય કરોતિ કિમ્ ।
લોચનાભ્યાં વિહીનસ્ય દર્પણઃ કિં કરિષ્યતિ ॥ 09 ॥
દુર્જનં સજ્જનં કર્તુમુપાયો નહિ ભૂતલે ।
અપાનં શાતધા ધૌતં ન શ્રેષ્ઠમિંદ્રિયં ભવેત્ ॥ 10 ॥
આપ્તદ્વેષાદ્ભવેન્મૃત્યુઃ પરદ્વેષાદ્ધનક્ષયઃ ।
રાજદ્વેષાદ્ભવેન્નાશો બ્રહ્મદ્વેષાત્કુલક્ષયઃ ॥ 11 ॥
વરં વનં વ્યાઘ્રગજેંદ્રસેવિતં
દ્રુમાલયં પત્રફલાંબુસેવનમ્ ।
તૃણેષુ શય્યા શતજીર્ણવલ્કલં
ન બંધુમધ્યે ધનહીનજીવનમ્ ॥ 12 ॥
વિપ્રો વૃક્ષસ્તસ્ય મૂલં ચ સંધ્યા
વેદઃ શાખા ધર્મકર્માણિ પત્રમ્ ।
તસ્માન્મૂલં યત્નતો રક્ષણીયં
છિન્ને મૂલે નૈવ શાખા ન પત્રમ્ ॥ 13 ॥
માતા ચ કમલા દેવી પિતા દેવો જનાર્દનઃ ।
બાંધવા વિષ્ણુભક્તાશ્ચ સ્વદેશો ભુવનત્રયમ્ ॥ 14 ॥
એકવૃક્ષસમારૂઢા નાનાવર્ણા વિહંગમાઃ ।
પ્રભાતે દિક્ષુ દશસુ યાંતિ કા તત્ર વેદના ॥ 15 ॥
બુદ્ધિર્યસ્ય બલં તસ્ય નિર્બુદ્ધેશ્ચ કુતો બલમ્ ।
વને સિંહો યદોન્મત્તઃ મશકેન નિપાતિતઃ ॥ 16 ॥
કા ચિંતા મમ જીવને યદિ હરિર્વિશ્વંભરો ગીયતે
નો ચેદર્ભકજીવનાય જનનીસ્તન્યં કથં નિર્મમે ।
ઇત્યાલોચ્ય મુહુર્મુહુર્યદુપતે લક્ષ્મીપતે કેવલં
ત્વત્પાદાંબુજસેવનેન સતતં કાલો મયા નીયતે ॥ 17 ॥
ગીર્વાણવાણીષુ વિશિષ્ટબુદ્ધિ-
સ્તથાપિ ભાષાંતરલોલુપોઽહમ્ ।
યથા સુધાયામમરેષુ સત્યાં
સ્વર્ગાંગનાનામધરાસવે રુચિઃ ॥ 18 ॥
અન્નાદ્દશગુણં પિષ્ટં પિષ્ટાદ્દશગુણં પયઃ ।
પયસોઽષ્ટગુણં માંસાં માંસાદ્દશગુણં ઘૃતમ્ ॥ 19 ॥
શોકેન રોગા વર્ધંતે પયસા વર્ધતે તનુઃ ।
ઘૃતેન વર્ધતે વીર્યં માંસાન્માંસં પ્રવર્ધતે ॥ 20 ॥
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
What is ચાણક્ય નીતિ - દશમોઽધ્યાયઃ?
ચાણક્ય નીતિ - દશમોઽધ્યાયઃ is a devotional text available on Bhakti Granth in the selected language or script.
Which language or script is this version in?
This edition is published in Gujarati. Use the language selector to view another available edition.
Can I read ચાણક્ય નીતિ - દશમોઽધ્યાયઃ online?
Yes. The imported text is available directly on this page for online reading and recitation.
Can I download ચાણક્ય નીતિ - દશમોઽધ્યાયઃ as a PDF?
If a verified PDF resource was found on the source page, a PDF download button is automatically connected to this page.
How can I share this page?
Use Copy Link, WhatsApp or Facebook in the sticky sharing bar provided by the Bhakti Granth theme.
Are there related devotional texts on Bhakti Granth?
Yes. The Bhakti Granth theme automatically connects texts through language and topic relationships to strengthen navigation and topical coverage.